capitaneus
căpĭtānĕus, a, um, adj. [caput],
- chief in size, large: litterae, capitals, Auct. Rei Agr. p. 270 Goes.
capitāneus, a, um (caput), durch Größe hervorstechend, litterae, Gromat. vet. p. 362, 30.
Johannes de B., qui hostis ~eus post papam ejus erat
erant in castro ~ei custodes J. ‥ W. ‥ et R.
Ricardi ‥ tunc ~ei justiciarii nostri itineris illius
dum idem R. tunc extitit ~eus justiciarius pacis et ~eus arraiator ad arma in comitatu
civitas [London’ ] ipsa, que regni nostri ~ea non immerito nominatur
de qualibet civitate et villa ~ea cujuslibet comitatus
hunc [(papam ] ‥ episcopi, abbates, principes, ~ei et barones ‥ frequentant
non erat qui publice crimen argueret, quod nec tutum erat, quia regem ipsum et aule ~eos contingebat
asserit ‥ rex ‥ quod nullus ~eorum, nullus militans reg[n ]i, nullus minister regis, nullus sc. ‥ de rege tenens in capite castellum ‥ vel predium, citra conscientiam regis est excommunicandus ab aliquo
ab illis ~eis qui presumunt quod decreto eorum in omni materia fidei oportet stare(
illi [prelati ac curati ] ‥ dimissa lege Christi statuunt sibi unum ~eum avarum [sc. papam ]
replicans quod ipse, qui ~eus hujus impetus factus est, ab incepto desisteret
Symon Leicestrie comes, ~eus baronum contra regem insurgentium factus
quod, si moreretur dominus Symon, ‥ in loco ejus alius ~eus subrogaretur
~eos factionis
Thomam Lancastrie comitem ‥ in ducem sibi et ~eum ‥ statuerunt
fuerunt ~ei baronum ‥ duo E. de Mortuo Mari
precedens alios capitaneus excitat unus / rusticus
principalis ~eus eorum, nomine Jekke Lytster, adjuncto sibi multo populo
insurrexit quidam ~eus, qui cum iiij milibus ‥ regnavit in Schirwode
sederunt justiciarii itinerantes apud Lincolniam, viz. G. de P. ‥, qui fuit ~eus itineris, ‥ et socii sui
per dominum J. Beltoster, ~eum ecclesie Anglicane [apud Romam ]
decennarius ‥ cum sua decenna presentat deborghsilver per capita, ~eo [] deducto, ij d. headborough
de societate falsi proditoris Johannis Cade alias Mortimer, nuper vulgariter nuncupati ~ei Kancie
Willelmi Parmynter ‥, qui seipsum nominavit secundum ~eum Kancie
tres acies constituunt, in quarum prima comitem Flandrie ‥, comitem Bononie ‥ et comitem Sarisbiriensem ‥ ~eos prefecerunt
dimisimus ‥ W. comitem Marescallum ad guerreandum loco nostro; ‥ et ideo vobis mandamus quod ei tamquam ~eo vestro intendentes sitis
proposuit [imperator ] ‥ esse ipsis [crucesignatis ] dux et ~eus
Sacri Imperii ~eus in ducatu nostro fidelis(
festinavit ut cum ‥ ~eo exercitus loqueretur
majores ville Flandrie miserunt nuncios regi Anglie quod ipse mitteret eis aliquem ~eum qui ‥ eos conservaret pro defensione terre contra comitem
nam Gaucort, miles audax, capitaneus illic / providus astabat
domino ‥ de Gaucort, qui se gerebat pro ~eo
~ius, A.a captayn
carta feudifirme facta ‥ ~eo Roberto Lawder
W. ‥ et R. ‥ constituti sunt ~ei illarum navium, qui prestiterunt sacramentum ‥ quod fideliter domino regi servient
[(rex ] ~eo marinariorum et eisdem marinariis
rex ‥ ~io marinariorum
W. de Leyburne factus est ~eus omnium Portensium et omnium aliorum marinariorum et marinellorum sub potestate regis Anglie constitutorum
in †comitina [(l. comitiva ] ‥ Johannis de E., cui volumus quod marinarii et homines predicti tanquam admirallo et capitano suo ‥ pareant
N. Frychowe, ~eus duarum balingarum de Falemouth ‥ ac possessor et vitellarius trium parcium predictarum balingarum, unde G. Dutychman fuit magister unius ‥
quedam navis vocata le Anne de Topsham unde ‥ R. B. et J. L. fuerunt ~ei
[(rex ] me ~eum suum constituit in comitatibus suis ultra Trentam
fuerat ‥ ordinatum quod in quolibet comitatu sumptibus regiis unus fieret ~eus, qui cum auxilio vicecomitis arceret predonum rabiem
quod prefato R. ‥ tamquam ~eo ut capitali custodi regis terre Scocie ‥ sint intendentes
assignavimus ‥ comitem Pembrochie ‥ specialem ~eum et custodem omnium terrarum ‥ citra [sic ] Trentam usque Berewycum super Twedam ‥ ad facienda omnia ‥ que ad repulsionem ‥ inimicorum ‥ nostrorum ‥ necessaria fuerint et oportuna
rex Anglorum ‥ Thomam de Daggeworth ‥ ad regimen illius patrie in Britannia sibi subjecte in ~eum ordinavit
in villa [de Bruggerak ] senescallum de P., per dominum Philippum de Valesio ibidem ~eum ordinatum ‥ cepit
domino C. Robesart ~eo ville de Arde
in parliamento ‥ petitum fuit ut de cetero non major, antiquo more, sed ~eus Londoniis haberetur
comitis Notingham, ad tunc ~ii Caliciorum
Thomas Beuford, admirallus Anglie ‥ et ~eus de Harflew, fuit factus dux Excestrie(
~eum castri et ville nostrorum de Vernull’
~eo castri regis de Rokesburgh
~eo castri de Edinburch
officium ~ei abbatie nostre de Cerisy
constituimus vos custodem et ~eum generalem marchiarum nostrarum Normannie
potestas, ‥ ~eus, antiani et consules populi, consilium et commune civitatis Bononie
baronibus, senescallis, justiciariis, potestatibus, ~eis et bajulis ceterisque dominis temporalibus
mandamus universis et singulis principibus, ‥ militibus, clientibus, ~eis, antianis, potestatibus(
in presencia justiciarii Hibernie elegerunt super sacramentum suum Walterum Harold ~eum progeniei des Harolds. ‥ Johannes OBryn eodem anno electus ~eus de OBryns ‥(
diversis ~eis parcium borealium de Rosse pro quiete patrie xxiiij li.
singule tribus singulos sibi creavere moderatores (nostra aetas ~eos vocat)
hec puella [Joanna la Pucelle ] ~ea fuit apud Mune
căpĭtānĕus, a, um (caput), capitaneæ litteræ Grom. 362, 30, lettres capitales ; -tanei versus Cassiod. Psalm. 135 pr., les premières lignes.
- 1. aanvoerder;
- 2. graaf.
Capite, capitalis. Hincmarus de Ordine Palatii cap. 27 :
Capitanei ministrales certatim de die in diem nunc istos, nunc illos, ad mansiones suas vocabant, etc. Capitaneum Monasterium,apud Baldricum lib. 3. Chron. Camerac. cap. 38.
Capitaneum altare, in Charta Petri Morinorum Episc. ann. 1237.
Capitanea crux, apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 588.
Capitaneus locus, Gall.
de Mazaugues:
Item dixit quod quadam alia vice ipse testis cum triginta equitibus, quorum erant Capitanei seu rectores dom. Guillelmus,..... iverunt ad dictum territorium custodiendum.Lit. ann. 1355. in Reg. 84. Chartoph. reg. ch. 367 :
Quem constituerat Capitaneum seu dispensatorem domus suæ.
Guiart:
Serjens et Mestres Capitaines Font espartir aval les plaines.
Caput exercitus, apud Fredegar. in Chron. cap. 78.
Duces in capite, Gall.
Rex Godegisilum et Gunthcrannum Duces in Capite dirigit.Gesta Dagoberti Regis cap. 36 :
Rex de universo regno Burgundiæ exercitum promoveri jubet, statuens in Capite Aboindum, etc.Annales Francor. ann. 786 :
Prævaluerunt Franci, et cum victoria, Deo volente, reversi sunt, et Capitaneos eorumVide Capitulare ann. 807. cap. 3. Occurrit passim.(Britonum) repræsentabant Domino Regi Carolo.
Robertus comes Attrebatensis Capitaneus exercitus.
Et illi omnes se tradiderunt in manus ejus, et tulit inde illos Capitanios quos voluit.
Hospites Capitaneos 1600. inde adduxit et per Franciam divisit.
Item vos armati et congregati ut supra ad modum Universitatis, Officialibus dicti loci de Romanis, vestris præsentibus, quemdam de vobis in Capitanum elegistis, nominavistis et constituistis, cui nomen imposuistis Tartaralla, etc.
Major Capitaneusin Charta Cremonensi ann. 1244. nostris olim
Capitaine general et souverain, cujus dignitatis et munii suprema potestas sic describitur in Charta quam hic damus :
Philippe par la grace de Dieu Roys de France, à tous ceux qui ces presentes Lettres verront, Salut. Sçavoir faisons que nous confians du sens, loyauté et diligence de nostre amé et feal Chevalier Guy de Neelle, MareschalExstat in 12. Regesto Chartophylacii Regii ch. 17. Diploma aliud Philippi Pulcri Regis datum apud Vincenas die Martis ante festum B. Mariæ Magdalenæ ann. 1302. quo Comitem sancti Pauli Buticularium Franciæde France, icelluy avons fait et estably, faisons et establissons par ces Lettres, pour la seureté du pays, Capitain general et souverain de par Nous és parties de Xanctonge et és pays et marches d'environ, et de tous les lieux voisins, auquel nous avons donné et encore donnons pouvoir, auctorité, et mandement especial de mander, assembler, et tenir à nos gages gens d'armes et de pié tant, tel nombre, et toutefois que bon li semblera de visiter, et establir les villes, Chasteaux, et forteresses du pays, et des marches, et de croistre et apetisier les establies, de changer, mettre de lieu en autre, et oster du tout Chastellains, Baillis, Prevos, Receveurs, et toutes manieres d'autres Officiers quiex et quelque estat qu'il soient, et autres establir de nouvel en lieux d'eux, de quitier, remettre, pardonner toutes manieres de crimes et malefices aux personnes que il verra que bon soit, de rappeler banis, de donner Lettres d'Estat à ceux qui seront en nostre service avec lui, ou autre part de son commandement, du jour que il partirent de leur pays jusques à un mois après leur retour des parties où il seront alés, de composer à toutes manieres de gens, de quelque estat que il soient tenant villes, chasteaux et forteresses de nos ennemis qui vauldroient sans fraude venir à nostre obeissance, de prendre deniers sur les Receveurs quelconques desdites parties pour faire les choses dessusdites toutes fois que mestier en sera, en eux donner quittance sous son seel de ce qu'il prendra d'eux et de faire toutes autres choses qui à office de Capitain general et souverain puent et doivent appartenir. Lesquelles choses dessusdites ainsi faites par nostredit Capitain, nous aurons fermes et agreables, et icelles et cescunes confermerons par nos Lettres seellées en las de soie de cire verte, se mestier est. Donnons en mandement par la teneur de ces presentes à tous nos Officiers et subjets de quelque estat que il soient, que audit Mareschal comme à Capitain establi de par Nous, obeissent diligemment, et prestent et donnent conseil, confort, et aide, toutefois que mestier en aura, et à nos amés et feaux Gens de nos Comptes à Paris, que tout ce que nostredit Capitain aura pris ou receu desdits Receveurs, ou d'aucuns d'iceux pour la cause dessusdite, il allouent en leurs comptes, et rabatent de leurs receptes sans contredits, nonobstant, que ces presentes soient passées par les gens de nostre secret Conseil : en tesmoin de laquelle chose nous avons fait mettre à ces Lettres nostre grant seel. Donné au Bois de Vincennes le 9. jour d'Aoust l'an de grace 1349.
Capitaneum exercitussui in bello Flandrensi constituit.
Capitaneus generalisexercitus navalis in chart. ann. 1472. ap. Jal. Archæol. Naval. vol. 1. pag. 455. Vide Capitaneatus.
Dom. Jacobus Capitaneus campi optans ad plebatum Sacci pro majori hostis damno transferri, etc.
Dicto anno dom. Consolinus de Auximo fuit factus Capitaneus guerræ.Lit. Phil. VI.
Johannes.... rex Boemiæ, Capitaneus guerræ nostræ in partibus Vasconiæ.
levatarumseu aggerum cura commissa est. Vide infra Levator 2.
Inter quos mortuus fuit dom. Sigismundus miles, filius dom. Manfredi de Petrezanis Capitanei peditum.
Advocatus.
Tunc Abbas veniens ad matricem sedem Moguntinam coram venerabili Præsule Henrico et Capitaneis Ecclesiæ, quod cognoverat, exposuit.Acta SS. Benedict. sæc. 3. part. 3. pag. 717. in Vita S. Burchardi :
Convocatis undique tam Principibus vicinis, quam ipsis Ecclesiæ suæ Capitaneis, cuncto quoque Clero ac populo.
Annomccxcvi. in mense Novemb. Dominus rex Jacobus Vexillarius et Capitaneus Sedis Apostolicæ, cum dicta Regina ivit in Curiam, etx. Kal. Madii ann.mccxcvii. redivit.
Capitanei Sedis Apostolicæ. Bulla Bonifacii VIII. pro Jacobo II. Aragonum Rege tom. 3. Concil. Hisp. pag. 536 :
Ad exequendum hujusmodi Vexillariæ, Capitaniæ et Admiratiæ officium, etc.
Fridericus Dei gratia Rex Siciliæ Capitaneo seu Vice-capitaneo civitatis Panormi fideli suo gratiam suam et bonam voluntatem, etc.
Electus fuit in Capitaneum Januensis populi nobilis vir Dominus Lanfrancus de Suardis civis Bergomensis, qui venit Januam tempore ordinato, et cœpit officium sive Capitaniam sapienter et strenue gubernare.Oberti Stanconi Annal. alii Genuens. lib. 9. ad ann. 1271 :
Anno DominiIidem Annal. ad ann. 1270 :mcclxxi. dicti Capitanei populi voluntate ordinavere ad regimen civitatis eligere Potestatem. Factum est quod electo Accurso Lanzanigra Alexandrino cive, de mense Aprilis venit ad regimen civitatis Januæ, et rationis regulis observatis, salvis tamen dictorum Capitaneorum mandatis, quæ omnibus statutis et legibus tenebantur præferre.
Capitaneis namque prædictis regentibus civitatem, etc.Passim memorantur hujusmodi variarum urbium Capitanei apud Scriptores Italicos hac de re consulendos.
Potestasnuncupabatur, inferior. Libellus ann. 1222. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. ævi col. 127 :
Cœpere civitates liberæ præter Potestatem, alterum habere officium, hoc est, Capitaneum populi, exterum et ipsum..... Erat ejusdem Capitanei munus militiam regere, et quoties exigebat occasio, tumultuantes compescere atque in eos animadvertere, prout major minorve ei auctoritas conferebatur.Adde eumd. Murator. tom. 11. Script. Ital. col. 25.
Cum litteris magistri templi, vel hospitalis, vel illius qui Capitaneus stipendiariorum cismarinorum erit in Achon, testificantibus ipsum comitem(Fuxi) ultra mare dictum biennium complevisse.
a Principe vel ab aliqua potestate de plebe aliqua, vel plebis parte per feudum sunt investiti, quique
Valvasores majoresolim appellabantur, ut est lib. 2. tit. 10. quo sensu Capitanei a Comitibus distinguuntur lib. 2. tit. 10. 12. 17. et in Constitut. Frideric. de pace tenenda. Guntherus lib. 8. Ligurini :
Vide Ottonem Frising. lib. 2. de Gest. Friderici cap. 12. Decreta pro Mediolanensibus apud Baronium ann. 1067. n. 11. Petrum de Andlo lib. 2. cap. 12. Zasium de Feudis cap. 5. § 19. 23. 24. etc.Hanc proceres cuncti, Comes, an Dux, Marchio, Consul, Et cum judicibus Capitanea turba verendis.
Capitaneus, idemque sonat. Ivo Carnotensis Episcop. Epist 129 :
Præcipue hoc Nobilitati tuæ debemus, qui et noster es parochianus, et Ecclesiæ nostræ Cataneus. ChataigneScriptores nostri Gallici ævi medii pariter dixere. MS :
MS. :Demandront moi, Ou est li Cuens Chataingne ?
MS :Dont maint Duc et maint Comte, et maint Prince Chataigne Furent occis, etc.
Alibi :Illuec trouva Amile li Chataine.
Va sent Amiles li prous et li Chataine.
Capitaneiapud Feudales, quidquid contra reclament Scriptores aliquot Itali, qui aliunde vocis originem accersunt. Romualdus Salernit. in Chronico MS. :
Comitissa de Berthenora cum Guillelmo de Markisella nobili Cerrariensi Catanio, cum magna multitudine militum et peditum ad succursum ejusdem civitatis veniebat.Charta Caroli IV. Imp. Id. Febr. 1370. pro Amizino de Bozullis milite et Legum Doctore, et Joanne ejus fratre, civibus Papiensibus :
Auctoritate Imperiali, tenore præsentium nobilitamus et altiori nobilitatis gradu gratiosius elevamus, atque sub forma et modo, quibus melius possumus, vos et eosdem vestros descendentes legitimos nobiles Cataneos constituimus, et auctoritate prædicta creamus et facimus, et aliorum Cataneorum nobilium honoribus, privilegiis, juribus, immunitatibus et dignitatibus frui ubique locorum decernimus, etc.Vide Ægidii Menagii Origines Italicas in
Cattano.
feudum Gardiæperpetuum, apud Petrum de Vineis lib. 3. Epist. 63. lib. 5. Epist. 71. lib. 6. Ep. 25.
Capitania, Hispanis.
Unus quidem cum Monarcha statuitur ad aliquod opus determinatum, circa regimen communitatis,.... vocatur autem officium hoc in Communitatibus modernis Capitaneatus, aut Contestabiliaria.
D. Gotius de Foro Capitaneus populi Parmæ renuntiavit ipsum regimen et Capitaneatum.