castellanus
castellanus, of a fort, of a castle
castellānus, a, um, adj. [castellum],
- of or pertaining to a fort or castle: triumphi, for the capture of a castle, * Cic. Brut. 73, 256: miles, Cod. Th. 7, 15, 2.—
- II As subst.: castellāni, ōrum, m., the occupants of a castle, Sall. J. 92, 7; Auct. B. Alex. 42, 3; Liv. 34, 27, 2; 38, 45, 9.
castellānus, a, um (castellum), zum Kastell gehörig, triumphi, für eroberte Kastelle, Cic. Brut. 256: miles, Cod. Theod. 7, 15, 2. – subst., castellānī, ōrum, m., a) die Besatzung eines Kastells, Sall. Iug. 92, 7. – b) die Bewohner eines festen Fleckens, Auct. b. Alex. 42, 3. Liv. 38, 45, 9. Corp. inscr. Lat. 1, 199, 24 (wo castelani geschr.): castellani agrestes, Landleute aus den Bergflecken, Liv. 34, 27, 2.
Goisfredus Gomercii municeps eumdem [custodem reliquiarum S. Judoci ] ‥ honorifice detinuit et magistratum ~e ecclesie, ubi quatuor erant canonici, ‥ ei concessit
~o praesidio se tuentur
cum ~i Doverae supplices deditionem pararent
gens patrie et ~i obstiterunt
þa castelmenn þe wæron on Englalande
~i obviam eis inconsulte exeunt et intra urbis menia infeliciter confligunt. ‥ castella desolata patent
tantum ‥ laboravit exercitus ut castrum [de Caluz ] ‥ caperetur et ~i occidebantur
concessimus ‥ salvum conductum ~is et hominibus vicecomitis Lemovic’
~i [de Diganwy ] ‥ acerbitate famis afflicti consilium inierunt ‥ de vita sibi servanda, se ipsos cum castro ‥ dantes
supprior ‥ subconstabularium castri Dovorensis ‥ cum aliis ~is convocari fecit
si contingat ‥ regem Castelle ‥ hominibus ad arma, ~is, sagittariis ‥ indigere(
Britones erexerant duas municiones ad arcendum ~os [de Brest ] et prohibendum eorum egressum
abbas [A., ob. 1084 ] eidem ~o [de Oxeneford’ ] villam Tademertune ‥ dedit
~us de Uuildesore
in passagio ‥ ~i de Curtrai
concesserunt predictas ij villas Ade ‥, qui Adam potuit defendere predictas villas contra ~os vicinos ‥, utpote habens castrum suum vicinum predictis maneriis
per manum castalani nostri [sc. regis ] qui ibi [Burdegale ] fuerit
ad melius distringendum nos, iiij ~i, de Norhamtona sc., de Kenilleworthe, de Notingham et de Scardeburc, erunt jurati predictis xxv baronibus quod facient de castris predictis quod ipsi preceperint(
ut nullus constabularius, ~us [] vel ‥ baillivus possessiones ‥ religiosorum presumat invadere : †castellarius Conc. I 596
per breve ‥ directum ‥ ~o ‥ castri [S. Briavelli ]
nullus vicecomes, constabularius, ~us aut aliquis minister eorum ‥ capiat prisas(
rex vicecomitibus, constabulariis, ~is, majoribus, ballivis, ministris et omnibus aliis fidelibus suis
rex Anglie ‥ capitaneis, ~is
a captan , ‥ capitaneus, ~us, castellarius
castellānus, a, um (castellum), de château fort : castellani triumphi Cic. Br. 256, triomphes pour la prise de châteaux forts || castellānī, ōrum, m. , garnison, habitants dʼun château fort : Sall. J. 92, 7 ; Liv. 38, 45, 9.
Castellanus miles, in leg. 2. Cod. de Fund. limitr. (11, 60.) qui in castellorum præsidio est.
Capelle ejusdem in perpetuum indulsimus, ut parvulos Castellanorum, infra castrum sive extra prope muros manentium ad baptizandum recipiat, etc.In alia Charta ibidem pag. 18. scribuntur nomina undecim famulorum,
Cancastellanorum in Stromberg, deinde communita dicitur charta
sigillo ejusdem nobilis viri Hermanni Buregravii in Stromberg et generali sigillo universorum predictorum Concastellanorum ibidem.Vide Murator. Antiq. Ital. tom. 1. col. 623. D.
Id est, Episcopo. Huic præter custodiam castri, incumbebat potissimum Burgenses et eorum Communiam in exercitum educere, ut colligitur ex sacramenti formula, quod Insulensis Castellanus præstabat, descripta ab Haræo lib. 1. Histor. Castell. Insul. et Buzelino lib. 3. Gallo-Fland. cap. 10. Vide Claudium Expillium orat. 28.Et Castellanus feudum capit a cathedrato.
Brusselde Feudorum usu tom. 2. pag. 712. ubi docet eamdem fuisse Castellani, quam Vicecomitis in Comitum urbibus potestatem, unde in iis urbibus, inquit, ubi Vicecomes erat ab antiquo, nunquam poterat esse Castellanus, quia una et eadem erat utriusque dignitas et jurisdictio.
Vicecomes. Vide in hac voce. Hujus jurisdictio ab ejus uxore perinde et ejus dapifero exercebatur. Charta Guill. comit. Fland. ann. 1127. ex Cam. Comput. Insul. :
Si quis extraneus aliquem Burgensem S. Audomari aggressus fuerit, et ei contumeliam vel injuriam irrogaverit, vel violenter sua abstulerit, et cum hac injuria manus ejus evaserit, postmodum vocatus a Castellano, vel uxore ejus, seu ab ejus dapifero infra triduum ad satisfactionemPrivil. a Raym. de Agouto domino superiori castri de Masalgis concessa Joan. de Masalgis, qui minorem in eodem loco jurisdictionem habebat ann. 1348 :venire contempserit aut neglexerit, ipsi communiter injuriam fratris sui in eo vindicabunt.
Quod possint dictos homines suos inquirere, corrigere, et punire, et facere condemnari pecuniariter de adulteriis voluntariis seu sine violentia perpetratis, tam in malemVide in Castellum 1.(marem) quam in feminam cujuscumque sexus ; nec non et de quibuscumque furtis,... et criminibus minoribus, quæ pecuniaria cohertione plecti solent, et maxime de illis de quibus alii Castellani de comitatu Provinciæ, habentes mixtum imperium et jurisdictionem, homines suos puniunt et punire consueverunt, de consuetudine vel de jure.
Chastellain, eadem notione, in Lit. ann. 1356. tom. 3. Ordinat. reg. Franc. pag. 132. art. 16. Chron. Domin. de Gravina apud Murator. tom. 12. Script. Ital. col. 624 :
Restent in castro Andriæ atque terra cum domino Malospiritu, statuto Castellano ibidem Theotonicorum banderiæ quatuor seu quinque.
NosterCam. Comput. Par. fol. 412. r°. :
Castellanus seu concergius de Villis per annum xxvj. den. ob. Par. per diem. Castellan,Pugionis species, in Lit. remiss. ann. 1416. ex Reg. 169. Chartoph. reg. ch. 396 :
Un coustel ou Castellan, que l'en appelle au païs(Languedoc) puinhal.
Eidem Vicario Ecclesiam omnimodis abstulerunt, et cuidam Castellario suo, nomine Walfrido protinus tradiderunt.In veteri Inscriptione apud Gruterum pag. 601. n. 7. sumitur pro eo qui præest aquæductibus :
Clementi Cæsarum servo Castellario aquæ Claudiæ.Vide Frontinum de Aquæductibus.
Castlani in castris quæ tenuerint per seniores suos, non debent sub se mittere alios Castlanos sine consensu senioris, etc.De
CastlanisHispanicis multa habet Andreas Boschus lib. 2.
dels Titols de honor de Catalauniacap. 24. § 7.
Concedo jus Caslanorum et ipsa Caslania, etc.
Si aliqui Subcastlani sint in aliquo castro, licet Castellanus fecerit homagium domino majori, item potest petere dominus major a Subcastlanis, ut faciant sibi homagium fidelitatis.
Ad honorem autem et exaltationem ipsius monasterii, ipsum regia nostra munificentia omnibus, tam aliis Castellanicis quam baronicalibusinsigniis, juribus et prærogativis in perpetuum dotamus et insignimus.
castellānus
adj.
- castellum, of a fort, of a castle: triumphi, for the capture of a castle.— Plur. m. as subst., the occupants of a castle, S.