Logeion | comitatus

comitātus, ūs, m.: an accompanying or following; a suite, train, retinue, 4.215. (comitor)

cŏmĭtātus, a, um, Part. and P. a., from comitor and comito; v. comitor.

cŏmĭtātus, ūs, m. [comes].

An escort, an attending multitude, a train, retinue (in sing. and plur.).
- A In gen. (class.): qui cum uxore veheretur in raedā muliebri et delicato ancillarum puerorumque comitatu, Cic. Mil. 10, 28: magno comitatu ingredi, id. Cat. 3, 2, 6: comitatum optimorum civium desero, id. Att. 8, 3, 2: praedonis improbissimi societas atque comitatus, id. Verr. 2, 5, 21, § 54; id. Fam. 6, 19, 1: Pompeius comitatu equitum triginta ad mare pervenit, Caes. B. C. 3, 96; Quint. 1, 2, 5; 7, 2, 45: iter modico comitatu ingressus est, Suet. Caes. 31; id. Aug. 98 et saep.; Verg. A. 12, 336.—*
- - 2 Transf., of animals: multo ceterarum volucrum comitatu, Tac. A. 6, 28.—
  - 3 Of abstr. objects: pruna hordearia appellata a comitatu frugis ejus, i. e. because they ripen at the same time, Plin. 15, 13, 12, § 41; so, virgultorum, id. 17, 23, 35, § 211: quid tanto virtutum comitatu (opus est) si? etc., Cic. Fin. 2, 34, 111; id. Par. 2, 1, 16: utriusque causae, Plin. 18, 29, 69, § 283: ferre impetum vitiorum, tam magno comitatu venientium, Sen. Ep. 7, 6.—
- B In partic., in the time of the empire, an imperial escort, retinue, court, suite, Tac. H. 2, 65; Plin. Pan. 20, 3; Dig. 49, 16, 13; Aus. Ep. 17; Symm. Ep. 8, 9; Aug. Ep. 129: Osthanes exornatus comitatu Alexandri, honored with the right of attendance upon Alexander, Plin. 30, 1, 2, § 8; cf.: deici congressu et comitatu, Tac. A. 13, 46.—
II A company (without the accessory idea of attendance), a band, troop, crowd, swarm: litterae, quaecumque erant in eo comitatu, etc., Cic. Cat. 3, 3, 6; Caes. B. C. 1, 48; 1, 51; 1, 54; Sall. C. 45, 1; Liv. 28, 22, 4; Suet. Tib. 6 al.

1. comitātus, ūs, m. (comitor), I) die Begleitung, Gesellschaft, optimorum et clarissimorum civium, Cic.: comitatu equitum, mit od. unter B., Caes. – übtr., pruna hordearia appellata a comitatu frugis eius, weil sie gleichzeitig mit dieser Frucht reifen, Plin.: tanto virtutum comitatu (opus est), Cic. – II) konkret, die Begleitung, das Gefolge, die Umgebung, praedonis improbissimi societas atque comitatus, Cic.: muliebris ac delicatus ancillarum puerorumque comitatus, Cic.: magno comitatu venire, Verg. – Insbes.: a) die Begleitung, das Gefolge eines Reisenden, die Reisegesellschaft, u. (bei den Histor.) im weitern Sinne = die zusammen Reisenden, die Karawane, magnus, Cic. u. Liv.: omnis, Suet.: Plur., Allobrogum comitatus, die Allobroger mit ihrer ganzen Reisegesellschaft, Sall. – b) das Gefolge des Kaisers, der Hofstaat, Hof, Tac. u.a.

2. comitātus, a, um, s. comito.

comitatus [CL] 1 company, retinue. a ~u Salvatoris profugere potuit Bede Mark 278; hujus [Benedicti Biscop] ~ui rex sociavit Uilfridum Id. HE V 19 p. 323; [fratres] itinerantes‥non juvenculos sed adultos‥secum in ~u ducant RegulC 11; sicut in armis strenuissime et ~u belli edoctus G. Herw. 324b; s1227 imperator‥Fredericus‥ad mare Mediterraneum veniens cum parvo ~u Wend. II 327; s1255 seposito ~u, sequente sc. remotius, caute‥intraverunt M. Par. Maj. V 505; 1270 fuit in ~u domini S. de Monteforti cum equis et armis ad defendendum villam JustIt 618 r. 22. 2 (Continental dignity or territorial unit) countship, county. s851 Vermandensem aggrediuntur portum‥exilientesque e navibus totum‥Vulcano tradunt ~um W. Jum. II 6; Fulco antiquior pluribus annis‥illum moderatus ~um [Andegavensium] W. Malm. GR III 235 (cf. ib. 236: Cennomanicum‥~um); s1108 pene omnes feminas in ~u Ebroarum consistentes excellebat Ord. Vit. XI 33 p. 279; s1152 ejus [Ludovici VII] uxorem primam‥dux Henricus duxit, accepto ~u Aquitanie R. Niger II 167; s1170 [Henricus II] concessit Gaufrido filio suo ~um Britannie cum filia comitis Conani, tenendum de rege Francie G. Hen. II I 7; 1214 pro querelis que forte orientur‥in ~u Marchie (Forma Treugarum) Wend. II 111; s1234 [cives Romani] ~um suum‥metis novis et amplis‥voluerunt sibi appropriare M. Par. Maj. III 304; s1345 quomodo posset de tota communitate Flandrie esse securus et comitem sibi subdere vel ~u privare Ad. Mur. 170. 3 (in pre-Conquest Eng.) earldom (office or territory of ealdorman or eorl) or shire. † a1000 (12c) per testimonium‥Uulfsii presbiteri, qui tunc vocatus est scirman i. e. judex ~us CS 1098 (cf. ib.: viri electissimi ex omnibus illis supradictis ~ibus); si aldermannus sit, perdat ~um suum [AS: his scire] (Quad.) GAS 105; si quis in alium ~um [on oðre scire] se furetur Ib. 107; nullus accipiat‥quicquam‥nec infra ~um nec extra [AS: ne innan scire ne ut] (Inst. Cnuti) Ib. 323; s953 (v. comes 3); s1051 talia geri in suo ~u comes Godwinus graviter ferens‥, de toto suo ~u, sc. de Cantia, Suth-Saxonia et West Saxonia, et filius ejus‥Suanus de suo, id est de Oxnafordensi, Glawornensi, ‥Bearrucscirensi provinciis, ‥congregaverunt exercitum Fl. Worc. 205 (= AS Chr. ofer eall his eorldóm); s1066 Edwinus et Morcardus‥~um Northanhimbrorum susceperant et communi umbone‥tuebantur W. Malm. GR III 252; [Alfredus] tocius Anglie pagos et provincias in ~us primus omnium commutavit Croyl. 28. 4 (feudal) earldom (not always dist. from ‘county’, v. et. 5 infra): a (post-Conquest Eng); b (Scot); c (W); d (Ir.). a s1143 successit dehinc in ~um Herefordie Rogerius G. Steph. II 81; rex [Ricardus I] dedit ei [Hugoni ep. Dunelm’] ~um Northumbrie‥versumque est in miraculum videre episcopum gladio accinctum, de veteri episcopo novum comitem factum G. Cold. Durh. 9 (cf. ib.: amisso ~us officio); s1164 defuncto W. Giffard comite de Bugingham sine herede, in manum regis devolvitur ~us Trevet 56; s1199 licet antea vocati essent comites et administrationem suorum ~uum habuissent, tamen non erant accincti gladio ~us R. Howd. IV 90; s1232 (v. comes 4a); s1241 P. de Sabaudia‥, cui rex ~um de Richemundia contulerat M. Par. Maj. IV 85; summoneri‥debent omnes et singuli comites et barones et eorum pares, sc. illi qui habent terras et redditus ad valenciam ~us vel baronie Mod. Ten. Parl. 7; 1275 a die quo dictus comes [Linc’] arma militaria a domino H. rege‥cepit et cinctus fuit gladio ~us illius Ambrosden I 409; 1307 dedit [Petro de Gaverstone] ~um Cornubie Ad. Mur. 11; s1312 rex‥domino T. de Brothertone‥~um Marescalli donavit Wals. HA I 131 (cf. (v. comes 6a)); ~us dicitur comitis dignitas vel tantum spacium terre quantum tenet comes unus Lyndw. 97b; c1480 [Johannes rex] fecit pontem apud T. tempore ~us sui [Glowecestrie] MonA II 61. b a1164 de omnibus maneriis meis de Gouerin tam de ~u quam de regali meo Regesta Scot. I 245; c1180 (v. comes 4b); 1220 villam‥quam idem comes [de Stratheryn] dedit eis pro decimis lucrorum suorum que provenient‥de placitis et querelis de ~u suo Inchaffray 34; 1233 comes David‥, eo tempore quo habuit ~um de Leuenax et possedit, voluit de dictis terris‥habere auxilium sicut de aliis terris ~us Reg. Paisley 167; 1326 infra ~um de Carrik Melrose II 374. c s1189 idem dux [Normannie] dedit‥W. Marescallo filiam comitis Ricardi de Striguil cum ~u de Striguil R. Howd. III 7. d p1205 H. de Lasci, comes Ultonie: ‥datum per manum nostram‥xij die Maii ~us nostri anno‥ Reg. S. Thom. Dublin 3; 1319 (v. comes 4d). 5 county (territorial division), shire; cf. schira: a (post-Conquest Eng); b (Scot); c (W); d (Ir.). a a1083 rex‥omnibus fidelibus suis in ~u Cantie Regesta I p. 124; has forisfacturas habet rex super omnes alodiarios totius ~us de Chent DB I 1; 1101 monetagium commune quod capiebatur per civitates et ~us (Ch. Hen. I) GAS 522; regnum Anglie‥habet ~us xxxij (Leg. Hen. 6) Ib. 552; 1130 vic r.c. ‥de veteri firma iij ~uum‥et idem de nova firma de Wiltescira et Dorseta Pipe 12; 1167 (v. combustio 3f); ~us‥ex hundretis constant, ‥quidam ex pluribus, quidam ex paucioribus, secundum quod divisa est terra per viros discretos. ~us igitur a comite dicitur, vel comes a ~u Dial. Scac. I 17 (cf. ib. I 9B: post compotum de corpore ~us, hoc est de principali firma‥, ponitur compotus de veteri firma ~us); 1199 Pipe 231 (v. crementum 2b); illa diocesis [Lincolniensis]‥per novem et eo amplius distenditur ~us Ad. Eyns. Hug. III 1; 1234 rex vicecomiti Sussex’: ‥tu‥cum toto posse ~us tui ipsis [fidelibus]‥assistas‥ad‥castra in manum nostram recuperanda Cl 462; Anglia continet xxxij shiras, id est provincias, que hodie dicuntur ~us, exceptis Cornubia et insulis. nomina ~uum sunt ista‥ Higd. I 49 p. 84; 1336 militibus ~us illius [Middx] nuper ad regem ad parliamentum suum‥pro communitate ~us predicti venientibus SelCKB V 89; 1393 in tribus trithingis infra ~um Ebor’ (Ch. Regis) Mem. York I 144; regnum Anglie per ~us ut regnum Francie per †balliovatus distinguitur, ita ut non sit locus in Anglia qui non sit infra corpus alicujus ~us. ~us quoque dividuntur in hundreda, que alicubi wapentagia nuncupantur. ‥preterea in quolibet ~u est officiarius quidam unus regis vicecomes appellatus, qui‥mandata et judicia curiarum regis in ~u suo exequenda exequitur Fortescue LLA 24; hos ~us, quos vel conventus vel pagos proprie et Latine voces, nos peculiari vocabulo shyres appellamus Camd. Br. 129. b 1323 versus Scociam in ~ibus Berewike, Rokesburghe et Doumfriz (Artic. Treug.) Blaneford 135. c a1230 manerium de Traygof quod est in ~u de Glammorgan Cart. Glouc. II 20 (= Cart. Glam. 423); 1281 compotus‥de firma castrorum et ~uum de Kermerdin et Kardigan MinAc W. Wales I 28; 1284 coronatores sint in eisdem ~ibus (Stat. Walliae) StRealm I 56; 1306 (v. 1 commotus); 1522 de J. abbate monasterii‥de Morgan in ~u Glamorgancie et Morgancie Cart. Glam. 1325. d 1200 W. Brunus venit in com’ de Divelin’ et petiit pacem regis CurR RC II 172; 1207 dedisse‥Ricardo le Latimer‥terram de Tircahin‥tenendam‥per servitium latimerie faciende in comit’ Dublin’ RChart 172a; 1215 custodiam ~us Waterford’‥cum custodia omnium dominicorum nostrorum in eodem ~u excepta civitate nostra Waterford’ Ib. 210b; 1331 (v. communitas 6c); 1421 communes ~us sive libertatis Midie ac‥communes ~us et civitatis Dublinie Parl. Ir. I 174 (cf. ib. xxvii). 6 (session of) county court, shire-moot (Eng.; cf. EE County Court). b body of suitors constituting county court. c suit at county court (or fine in lieu). d (w. magnus or generalis) special (half-yearly or yearly) session of county court. e county court (Scot); f (W); g (Ir.). a1085 habeat suum dominium‥sicut [abbas] per ~us et per hundredum demonstrare poterit quod ecclesia‥ habuit Regesta I p. 126; exceptis placitis de hundredis et de ~u DB I 179; c1110 precipio ut amodo ~us mei et hundreda in illis locis et eisdem terminis sedeant sicut sederunt in tempore regis Eadwardi (Ch. Hen. I) SelCh 122; eat ad ~um [AS: to scirgemote]‥; tunc ~us [AS: seo scir] statuat illi diem in quo qui calumniatur faciat rectum (Inst. Cnuti) GAS 323 (cf. (Quad.) ib.: eat ad conventum totius ~us, quod [sic] A. dicitur syremotus, et ipse ~us ponat ei quartum terminum); debent ‥ per annum ‥ congregari ~us bis, si non sit opus amplius (Leg. Hen. 51. 2) Ib. 573; 1130 in perdonis‥eisdem hominibus‥, quia non erant in ~u quando hec placita placitata fuerant Pipe 153; 11‥ ~um plenum apud F. congregans Chr. Abingd. II 228; in quibusdam casibus habet ~us et alie curie minores recordum per assisam de consilio factam Glanv. VIII 9; 1196 preceptum fuit vicecomiti quod faceret fieri recordum de loquela que fuit in ~u suo de viij virgatis et dim. terre quam W. ‥clamat versus B. ‥et recordum illius loquele quo modo deducta sit in ~u suo scire faceret CurR I 44; 1213 ~us Essex’ dicit quod consuetudo hucusque fuit in eodem ~u quod, quando aliquis demandatur pro aliquo forisfacto pro quo utlagari debeat per iiij ~us plenarios et non venit‥, utlagetur ad quartum ~um Cl 165b; 1217 nullus ~us decetero teneatur nisi de mense in mensem (Magna Carta, 2nd reissue, 42) SelCh 343; 1221 ipsa C. secuta fuit [appellum] ad duos ~us post mortem viri sui et infra tercium ~um fecerunt inter se pacem PlCrGlouc 28 (cf. Bracton 149); 1226 ~us Linc’ semper solet sedere de xl diebus in xl dies‥, et iste vic. ‥assedit aliquando ~um infra v septimanas et aliquando per minus tempus. et preterea ~us nunquam solet sedere nisi per j diem tantum CurR XII 2312; s1255 (1256) burgenses Derbeye obtinuerunt a rege‥quod‥vicecomites placita sua de ~u D. apud Derebeyam placitabunt, que apud Notingham placitari consueverunt Ann. Dunstable 199 (cf. PQW 159); 1262 concessimus‥quod ~us noster Surr’ imperpetuum teneatur in‥villa nostra de Guldeford Cl 134; 1271 ad duas domos unam videlicet apud Norwycum et aliam apud Gipwycum, ‥construendas ad ~us nostros in eisdem tenendos Liberate 47 m. 3; frequenter accidit quod ~us tenentur in silvis et in campestri[bu]s foris villas tales Hengham Magna 4 p. 10; 1285 quod‥liberent brevia sua in pleno ~u vel in retro ~u (2 Westm. 39) StRealm I 90; in pleno ~u vel saltem in crastino die post ~um, qui quidem dies dicitur retrocomitatus Fleta 151; 1290 queritur de R. C. quondam vicecomite Salop’ et R. de N. subvicecomite‥quod‥ipsum‥traxerunt per capillos in aulam ubi tenent ~um in eadem villa (JustIt 541A) EE County Court 151; 1292 rex‥mandat vic. Norff’ et Suff’ quod in pleno ~u suo et in singulis civitatibus et villis mercatoriis ejusdem ~us‥pupplice proclamari faciat nequis mercator‥monetam‥contrafactam‥in regnum regis deferat (LTR Mem 63) Ib. 175; 1396 quod‥vicecomites civitatis Ebor’ ~um suum ibidem per diem Lune de mense in mensem teneant‥prout alii vicecomites nostri‥~us suos tenent et tenebunt (ChartR 165 m. 2) Mem. York I 158. b c1072 sicuti testimonium perhibuit ~us Cantiae coram Lanfranco archiepiscopo‥ceterisque meis optimatibus illius ~us Regesta I 66; ~us non vidit inde brevem regis DB I 47b; 11‥ cum‥esset‥compertum totius ~us testimonio Chr. Abingd. II 226; 1203 juratores dicunt et totus ~us testatur ipsum non esse culpabilem SelPlCrown 35; 1220 totus ~us ad hoc non consensit (AncC XI 68) RL I 102; 1226 ~us Ebor’ debet c et xj li. ‥de xij misericordiis. preceptum est vic. quod faciat assideri denarios ubi debent assideri‥super eos qui debent sectam LTR Mem 8 r. 13; 1239 totus ~us, sc. omnes illi qui debent sectam ad ~um, ammerciati fuerunt in eodem itinere‥pro transgressione KR Mem 18 r. 11d.. c c1155 libere et quiete‥de auxiliis omnibus et assisis et geldis et wapentacis et hundris [sic] et ~ibus Danelaw 105; 1171 sint liberi et quieti de ~ibus et foresta CalCh II 352. d 1279 debet sectam‥ad duos magnos ~us Oxon’ Hund. II 730a (cf. ib. 835b: facit sectam‥bis ad ~um Oxon’); 1291 facere solebant j adventum singulis annis ad generalem ~um Ebor’ PQW 217b. e namum non debet capi‥si venerit ad ~um Leg. IV Burg. 33; de animali invento wayff’‥, quod debet diebus fori vel in ecclesia proclamari vel in ~u diversis vicibus Quon. Attach. 48. 14; ad hoc probandum inveniet plegium ad proximum ~um, id est ad proximam curiam (Fragm. Collecta) APScot I 734b. f 1284 hoc modo debet ~us teneri, sc. de mense in mensem in loco ubi rex ordinaverit, et hoc per diem Lune in uno ~u, per diem Martis in alio ~u, per diem Mercurii in tercio ~u et per diem Jovis in quarto ~u‥; et vic. ad ~um suum tenendum sic procedat‥ (Stat. Walliae) StRealm I 56. g 1254 rex justiciariis suis Hybernie‥recordum‥loquele [in curia comitis de Kilkenn’] mandastis venire coram vobis‥, quod facere non debuistis‥nisi de falso judicio facto in ~u Cl 113; 1281 debent ij sectas ad ~um Kildar’ Chanc. Misc. 10/14/2; 1282 placita et perquisita tocius ~us Core’ IPM 133/31 r. 1. 7 (w. palatii or palatinus) county palatine (Eng.). 1297 secundum consuetudinem et libertatem ejusdem ~us palatini (PlRChester) EHR XXXV 419; 1310 communitas Cestrie est ~us pallacii (Ib.) Ib.; 1414 tenentes‥infra ~um palatinum Lancastrie RParl IV 46b; 14‥ in ~u palentino Lancastriensi Reg. Brev. 133.

1 cŏmĭtātus, (12) a, um, part. de comitor et de comito || pris adj^t, puero uno comitatior Cic. Tusc. 5, 113, ayant en plus la compagnie dʼun esclave.

2 cŏmĭtātŭs, (10) ūs, m. , ¶ 1 accompagne- ment, cortège, suite : magno comitatu Cic. Cat. 3, 6, avec une nombreuse escorte ¶ 2 troupe de voyageurs, caravane : Liv. 28, 22, 4 || suite dʼun prince, cour, courtisans : Tac. Ann. 13, 46 ; Plin. Min. Pan. 20, 3.

comitātus, ūs m (comitor)

1. (abstr.) begeleiding, escorte, het gepaard gaan met; ➤ comitatu equitum; tanto virtutum cum comitatu;
2. (concr.) de begeleiders; ➤ magno comitatu venire;
3. gevolg [praetoris];
4. reisgezelschap; karavaan;
5. (postklass.) hof(houding) [principis];
6. gezelschap, menigte.

comitatus , us. m.
執事。送之人。一夥人。

Suggest a Translation
See an image

comitatus , a, um. part. c.
陪者。被送者。

Suggest a Translation
See an image

, Palatium, aula regia, locus ubi Rex aut Imperator moratur, seu, ut definit Anianus ad l. 20. Cod. Th. de Decurion. (12, 1.) Ubi rerum domini fuerint : a Comitibus dictus, seu Proceribus qui in aula commorabantur : sic enim Proceres Curiæ appellatos supra ostendimus. Κομιτάτος, Palladio in Vita Chrysostomi pag. 73. 77. etc. Marcellinus Comes : Divi Valentiniani Magni cadaver Theodosius Princeps ab Italia reportatum apud Comitatum regio in sepulchro recondidit. Alibi : Amputata apud Comitatum auricula. Iterum : Solus Laurentius Anastasium Imp. in Palatio pro fide Catholica sæpe convincens apud Comitatum, ac si in exilio relegatus, retentus est. Acta S. Sebastiani cap. 4 : Proficiscentes ad Comitatum cœli. S. Ambrosius in Obitu Valentiniani : Jussit eam ad Comitatum venire. Sulpitius Severus de Vita S. Martini lib. 3 : Eodem ferme tempore quo primum Episcopus datus est, fuit ei necessitas adire Comitatum. Capitula Caroli Mag. lib. 6. cap. 257 : Presbyteri qui contra Canones adversum nos ad Comitatum... ire voluerint. Hincmarus in Opusc. lv. Capitulor. adversus Hincmar. Laudun. cap. 6 : Ad quamlibet provinciam sine meis litteris regulariter proficisci vel mittere longius ad Comitatum comministrum tuum non potes. Gloriosissimus Comitatus, apud S. Augustinum Epist. 68. 129. 152. Senatorem lib. 1. Ep. 27. 78. lib. 2. Ep. 20. lib. 3. Epist. 22. etc. Occurrit passim. Vide Fragmenta S. Hilarii pag. 49. Canones Eccl. Afric. cap. 93. 97. 106. Liberatum Diacon. cap. 10. Alypium Antiochen. in Descript. orbis cap. 25. et Juretum ad Symmachum, lib. 2. Ep. 83. , Comitatus. Acta Episcopor. Cenoman. pag. 303 : Vir quoque illustris, præfulgens in sæculo divitiis, usque in sui potestate, Comitii idem videbatur locus fore, etc.

, Comitis, seu judicis dignitas, districtus, jurisdictio, territorium. Papias, et Jo. de Janua : Comitatus, Comitis dignitas, vel terra, sive tantum spatium, quantum unus Comes tenet. Guillelmus Apul. lib. 1. de Gest. Norman. : ... Numero cum viribus auctoOmnes conveniunt, et bis sex nobiliores,Quos genus et gravitas morum decorabat et ætas,Elegere duces : provectis ad ComitatumHis, alii parent, Comitatus nomen honorisQuo donantur erat. Comitatus nomen hac notione sumtum antiquum est et jam inde a Carolo Magno, uti probat Mabillonius in suis additionibus ad calcem libri sexti de Re Diplomatica. Argumento sunt Charta Joannis Episcopi Sistariensis in eod. libro edita n. 202. in qua legitur Comitatus Sistariensis, imperante Carolo Magno, Comitatus Camliacensis, in Diplomate Caroli Calvi apud Doubletum Hist. San-Dionys. pag. 777. Comitatus pagi Autissiodorensis, in Præcepto Carolomanni lib. 6. Diplom. Charta 113. Comitatus Arvernensis, ibid. Charta 116. in Litteris Caroli Crassi. Atque hinc patet, inquit idem Mabill. ante dictos fuisse Comitatus, quam hi in hereditariam successionem devenirent : quod accidit maxime Carolo Simplice regnante ; tametsi ante eum filii in Comitatus, quos eorum patres administraverant, non raro succedebant, sed ex regia concessione, non ex hereditario jure. Vide Annales Bertinianos, ad ann. 839. ubi octodecim Comitatus numerantur, quibus procul dubio totidem Comites præsidebant. Comitatus indicari in Chartis Gallicis a seculo octavo usque ad seculi undecimi finem monet Guerardus in Prolegomenis ad Chartul. S. Petri Carnot. § 3. , apud Anglos, est locus publicus in quo Vicecomes uniuscujusque provinciæ, quæ apud illos Comitatus nomen obtinet, jurisdictionem suam exercet. Cowel. Ingulfus, de Alfredo Rege Angliæ : Exemplo namque, Danorumque colore, etiam quidam indigenarum latrociniis ac rapinis incendere cœperunt. Quos cupiens Rex compescere, et de hujusmodi excessibus cohibere, totius Angliæ pagos et provincias in Comitatus primus omnium commutavit, Comitatus in Centurias, i. Hundredas, et in Decimas, i. Trithingas, divisit, etc. Joan. Fortescutus de Legibus Angl. cap. 24 : Regnum Angliæ per Comitatus, ut regnum Franciæ per ballivatus distinguitur ; ita ut non sit locus in Anglia, qui non sit infra corpus alicujus Comitatus. Comitatus quoque dividuntur in Hundreda, quæ alicubi Wapentagia nuncupantur : Hundreda vero dividuntur per villas, etc. Vide leges Henrici I. cap. 31. 41. 48. 51. 59. , Eadem notione. Ulmarus de Miraculis S. Vedasti cap. 9 : Comes Atrebatensis provinciæ, nomine Teutboldus, ambiebat fratribus auferre quandam culturam cum horto, quia sedes Comitatus videbatur in dominica curte cui villæ proxima erat ipsa cultura et hortus. , Conventus judicus qui fit in Comitatu seu provincia, vulgo Assisia, Comité. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 51 : Summoneatur Comitatus 7. dies antea. Cap. 53 : Qui secundum legem submonitus a justitia Regis ad Comitatum venire supersederit, etc. Quoniam Attachiamenta cap. 48. § 14 : Quod debet diebus fori, vel in Ecclesia proclamari, vel in Comitatu diversis vocibus. Statuta Roberti I. Scotor. Regis cap. 51. § 1 : Et ad hoc probandum invenerit plegium ad proximum Comitatum, seu ad proximam curiam, etc. Fleta lib. 2. cap. 52. § 2 : Nullus Comitatus teneatur nisi de mense in mensem. Vide Leges Willelmi Nothi cap. 64. et Bractonum lib. 3. tract. 2. cap. 11. § 1.

, Territorium urbis, jurisdictio loci alicujus suis finibus circumscripta. Charta Dagoberti Regis Francorum apud Freherum lib. de Lupoduno : Omnes res juris nostri in pago Laudenburgensi, et quidquid ad nostram urbem ambulare visum est, et omne quod ad fiscum nostrum pertinebat, excepto stipe et Comitatu, ex eo nihil dimittentes, tradimus totum ex integro. Quæ quidem repetuntur in variis Regum et Impp. Confirmationibus pag. 22. Charta divisionis Imperii Caroli M. : Has civitates cum suburbanis et territoriis suis atque Comitatibus, quæ ad ipsas pertinent... accipiat Karolus. Bulla Frederici Imp. ad Heracleum Archiep. ann. 1157. inter Instrum. tomi 4. novæ Gall. Chr. col. 17 : Concessimus itaque præfato Archiepiscopo... omnia jura regalia... in Abbatiis et in earum possessionibus, Monasteriis... Comitatibus, foris, duellis, mercatis, monetis. Charta Henrici II. Regis Angl. apud Rogerum Hoved. : Castellum de Notingham cum Comitatu, etc. Matth. Paris ann. 1234. de Civibus Romanis : Præterea Comitatum suum... metis novis et amplis, jubente Senatore, voluerunt sibi appropriare. Mox : Infra metas illas continentur quædam prædia et etiam civitates et castra.... quas Comitatui suo assignare præsumunt. Albertinus Mussatus lib. 10. cap. 2 : Ne licentiosior his abutatur concessionibus, timendum esse et urbi et Comitatui. Comitatus præfecturæ civitatis dicitur in Chart. ann. 1137. ap. Schannat. in Episcop. Wormat. tom. 1. pag. 199. Hanc porro Comitatus pro territorio appellationem a Longobardis fluxisse tradit Otto Frisingensis lib. 2. de Gestis Frid. cap. 12 : Cumque tres inter eos ordines i. Capitaneorum, Vavassorum, et plebis esse noscantur, ad reprimendum superbiam ; non de uno, sed de singulis prædicti Consules eliguntur, neve ad damnandi libidinem prorumpant, singulis pene annis variantur. Ex quo fit ut tota illa terra intra civitates ferme divisa, singulæ ad commanendum secum diocesanos compulerunt, vixque aliquis nobilis, vel vir magnus, tam magno ambitu inveniri queat, quin civitatis suæ non sequatur imperium : consueverunt autem singulis singula territoria ex hac comminandi (f. commanendi) potestate, Comitatus suos appellare. Hodie Itali Contado, villam, pagum, rus, vicum, vocant : unde Contadini, rustici, qui ex pagis aut ex rure sunt. Academici Cruscani : Contado propriamente tutto il paese fuori della citta che sia sotto al dominio d'essa. Vide Comitanus et Comitatinus. , Exiguus Comitatus, in Diplomate Henrici I. Imp. apud Baron. ann. 1014. n. 9. quo sensu usurpasse Italos vocem, Comitatus, observavimus : Quatenus..... quemdam Comitatulum, qui in valle Auxula infra ipsius Episcopatus parochiam adjacere dignoscitur, prædictæ Ecclesiæ cum omnibus functionibus, quæ de ipso Comitatulo publice parti pertinent, concederemus. , neutro gen. Joannes VIII. PP. in Epist. ad Bosonem : Ideo rogamus, ut eorum Comitata in Provincia posita... securiter habeant.

, Dominium, Seigneurie. Lambertus Ardensis : Eo quod totus terræ Popelingharum Comitatus, et universi juris et denominationis potestas ad ipsum pertinebat. Infra : Hic unum polkinum vel bussellum frumenti, hic duos vel plures,... hic quantamcunque possessiunculam, hic quemcumque terræ alicujus Comitatum... obtulit. Idem : In primis arbores quasdam quæ in Comitatu Ghisnensis Comitis..... plantatæ erant, abscindere cœperunt. Charta Guillelmi Comitis Flandr. ann. 1127 : Guillelmo Grosso homini meo, Comitatum mansionum suarum quas in Ministerio S. Bertini possidet, benevole concessi et dedi. Alia ann. 1211 : Emerunt 2. mensuras maresci... scilicet in Comitatu, et in omni jure alio libere... possidendas. Chronicon Andrense ann. 1214 : Quosdam homines nostros de Hottinghem occasione Comitatus diu et multum vexaverat... calumniam remisit, et eundem Comitatum Ecclesiæ possidendum perpetuo concessit. Idem Chronicon : Coram nobis recognovit se quendam Comitatum, quem super quosdam homines cœnobii Andrensis habuerat, ipsi cœnobio in eleemosynam contulisse. Charta Guidonis Comitis Pontivi in Tabul. S. Judoci : Dedi Ecclesiæ præfati Confessoris 7. aquatias apud Waben, et unam apud Stapulas, et Comitatum a mari usque Montawis, etc. Charta ann. 1228 : Confirmo Ecclesiæ S. Bertini Comitatum totius terræ suæ apud Sauvinghem. Alia ann. 1241 : 14. denarios cum omni Comitatu et dominio quod ibi habebam. Charta Widonis Episcopi Ambianensis : Dimisit totam advocationem et Comitatum villæ Costenceii, atque sibi adjacentis territorii, excepto quod Milites ejus de ipso Comitatu suo beneficio possidebant. Charta Friderici Episc. Tarvanensis ann. 1270. apud Miræum in Donat. Belg. cap. 120 : Ut sit regalis, franca, sine resorto, aut Comitatu... villa S. Hermetis. Ita veteres passim Chartæ in Historia Guin. pag. 25. 26. 27. 262. apud Malbrancum lib. 8. de Morinis cap. 46. 85. lib. 9. cap. 5. 31. 35. lib. 10. cap. 10. 18. 38. 40. lib. 11. cap. 21. Miræum in Donat. Belg. lib. 1. cap. 65. lib. 2. cap. 25. 56. 57. in Diplom. Belg. lib. 1. cap. 66. lib. 2. cap. 34. 41. 44. in Cod. donat. cap. 50. 68. 70. 75. in Hist. Francomerovingica pag. 809. 810. 837. 880. 1026. 1028. 1031. 1036. 1048. apud Ubbon. Emmium in Groninga pag. 53. 54. 55. in tom. 2. Hist. Leod. pag. 108. apud Ughellum tom. 5. Ital. sacr. pag. 182. 245. etc. Comté, in Tabulis Gallicis. Charta Arnulphi Comitis Guinensis ann. 1264. apud Duchesnium : A vendu Espelleke et le fons et le Comté, et toute la droiture, laquelle li devant dit Gilles avoit en iceluy. Alia anni 1280 : Et en rente ke jou avoie à Campaignes, et en le Contée, et és ruës et és Communitez, etc. , pro ipsa quæ dominii jure pensitatur præstatione interdum sumitur. Charta Eustachii Com. Bononiæ ann. 1112. apud Malbrancum lib. 9. de Morin. cap. 35 : Ab omni Comitatu et omnimoda consuetudine, necnon ab omni prorsus exactione liberam... terram, etc. Alia Philippi Regis Franc. ann. 1063 : Sex mansa terræ liberæ a Comitatu. Alia Idæ Comitissæ Bonon. ann. 1096 : Ab omni Comitatu et censu tributario libera. Eadem habentur apud Miræum in Cod. Donat. piar. cap. 50. 68. 70. 75.

, Illa militum multitudo, cui quis præest. Barthii Glossar. ex Hist. Palæst : Nostri vero obsidebant illam portam magno Comitatu, Podiensis Episcopus et Comes S. Ægidii. Ibid. ex Alberto Agnensi : Et vere Solymannus cum omni suo Comitatu intolerabili eandem silvam ex fronte altera intraverat. Item : Balduinus adsumptis ducentis sociis et omni civitatis pedestri et equestri Comitatu, castrum Samusat est aggressus.

, pro Facultas, Commeatus, Ital. Comiato. Vetus diploma apud Ughellum in Sulmonens. Episcop. : Ut Domnus Carolus Rex judicavit, et in suo Capitulare affixit, ut quæcumque fœmina potestatem habeat per Comitatum viri sui res suas vendere, hoc est viro suo Comitata, nisi legendum sit Comiatum, quod puto. Vide Comiatus.

. Diploma Caroli Calvi ann. 843. inter Instrum. tomi 1. novæ Hist. Occitan. col. 79 : In villis, villaribus, in Ecclesiis, tam in donaticiis et traditionibus, quam etiam in empticiis et Comitatu. Vereor ne pro Comitatu legendum sit Comparatu, quod labore et parsimonia acquiritur : sensus belle cohæreret. Si retinendum Comitatu suspicor esse appendicem, Gall. Dépendanees.

, Comes, judex territorii. Charta ann. 1314. ex Cod. reg. 10196. 2. 2. fol. 28. v°. : Ludovicus Dei gratia Romanorum rex et semper augustus, prudentibus viris grutimagnis, consiliariis et Comitatibus terræ Frisiæ de westrogo et ostrogo, etc. Vide in Comes 2.

comitātus (1) adj.with comp.

P. of comito, attended, escorted, accompanied: parum, with few attendants: bene: puero ut uno esset comitatior, that his train was increased by, etc.

comitātus (2) ūs, m

comitor, an escort, train, retinue, suite: delicatus ancillarum: proficisci cum magno comitatu: praedonis: equitum: gradūs ipse comitatus habet, Ta.: Irae Insidiaeque dei comitatus, V.—Fig.: quid tanto virtutum comitatu (opus est) si? etc. — A company, band, troop, crowd, swarm: Allobrogum comitatūs deprehendere, i. e. the Allobroges and their train, S.: magnum comitatum circumventum interficere, L.

comitatus

Saved

Recent