comprehendere

comprehendere [CL] 1 to catch hold of, seize; b (w. abstr. subj.). c to catch in the act, surprise. d to obtain, win. volunt ‥ / ‥ digitis lubricum comprendere corpus Aldh. Aen. 80 (Calix vitreus) 6; forcipibus igneis ‥ minitabantur me conprehendere Bede HE V 12 p. 306; 9‥ conprehensus, oferfangen WW; rex ‥ animositatem ‥ Herewardi approbavit, precipiens ‥ ut, si ‥ ~eretur, incolumis servari deberetur Lib. Eli. II 106; 1185 de catallis Alani ‥, pro morte cujusdam mulieris comprehensi et in carcere mortui Pipe 53; si ‥ avem seu bestiolam aucupio, decipula vel laqueo ~isset R. Cold. Godr. 89.  b 1309 petimus ‥ quod nulla offensa precibus nostris istis vestram benivolenciam ~at Deeds Balliol 337.  c p1155 nullus scelere comprehensus vel confitens potest appellare hominem de civitate (Mun. Lond.) EHR XVII 713; 1248 forestarii ‥ obviaverunt octo malefactoribus cum leporariis; quos cum forestarii ~issent, in fugam conversi sunt SelPlForest 75; s1238 vidit in somnis se in ‥ campo tempestate nimia comprehensum Trevet 224.  d bravium ‥ aeternae vitae ~ere Egb. Pont. 60. 2 a to enclose, hem in. b to include, comprise. c to cover, deal with (a topic). d to express. a nec potest [Deus] ‥ pro sui immensitate ~i Ad. Scot TT 779B (cf. ib. 779A: ubique est, sed nusquam comprehensus); conclusus ab ipsis et ad manus etiam undique comprehensus Gir. EH II 1.  b Vergilius ‥ in uno versu geminas ‥ ~it Aldh. Met. 9; 801 hi testes aderant quos haec cartula ~it CS 201d.; omnem creaturam per medietates ‥ conprehendens ‥ paradisum orbemque terrarum conjunxit Eriug. Per. 541B; in hac terra est dim. hida comprehensa DB I 70; respondit ‥ quod in ‘honore terreno’ regie fuissent consuetudines comprehense H. Bos. Thom. III 24 p. 274; auctoritas ecclesie universalis, que eciam fideles non solum in hac vita degentes sed sibimet succedentes prelatos et populos catholicos ~it Ockham Pol. III 65.  c ut breviter multa conprehendam Bede HE III 17; s1139 (v. compilatio 1a); angulus ‥ terrarum ‥ nullius ‥ hactenus stilo absolute comprehensus Gir. TH intr. p. 6.  d articulata hominum [vocis species] tantummodo dicta est, quod articulo scribenti [vv. ll. scribentis, scribendi] ~i possit; confusa est quae scribi non potest Aldh. PR 131. 3 to grasp mentally, comprehend; b (w. acc. & inf); c (w. indir. qu.). etiam si nulla possum quod credo ratione ~ere Anselm (CurD 1) II 48; quidam enim animam ‥ per ‥ oculos ‥ exteriora intuentem formas rerum ~ere dicunt, comprehensas judicare Adel. QN 23; Bald. Cant. Tract. 4 (v. contrectatio 1a); Gir. TH I 13 (v. comprimere 2b); anima intellectiva dupliciter potest ~ere se: uno modo in eo quod est substantia absoluta, et sic se solum apprehendit et non creatorem; alio modo potest ~ere in eo quod creatura et hoc modo creatorem secum ~it Bacon VII 56; Ps.-Gros. 298 (v. apprehensivus a).  b quia non possis hoc aliter cogitare nisi intelligendo, id est scientia, ~endo re ipsa illud existere Anselm (Resp. Ed. 6) I 136.  c juvatur noster intellectus ad ~endum, licet velut de longe in nubilo, quomodo Deus ubique est, quia plene ~ere quomodo ipse ubique est supra viventis hominis capacitatem est Gros. 114.