comprehensio
comprehensio, a seizing, laying hold of
comprĕhensĭo (conp-), ōnis, f. [comprehendo], a seizing or laying hold of with the hands.
- I Prop.
- A In gen. (very rare): ingressus, cursus, sessio, comprehensio, Cic. N. D. 1, 34, 94; cf. id. Ac. 2 (Luc.), 47, 145.—
- B Esp., a hostile seizure, arresting, catching, apprehending: sontium, Cic. Phil. 2, 8, 18.—
- II Trop.
- A In philos. lang., of a mental comprehending, perceiving; and in concr., a comprehension, perception, idea, transl. of the Gr. κατάληψις: mens amplectitur maxime cognitionem et istam κατάληψιν, quam, ut dixi, verbum e verbo exprimentes comprehensionem dicemus, cum ipsam per se amat, etc., Cic. Ac. 2 (Luc.), 16, 31; cf. id. ib. 1, 11, 41 et saep.—In plur.: cogitationes comprehensionesque rerum, Cic. Fin. 3, 15, 49.—
- 2 The power to unite and grasp as a whole things which belong together: quanta ... consequentium rerum cum primis conjunctio et comprehensio esset in nobis, Cic. N. D. 2, 59, 147 Schoem. ad loc.—
- B In rhet.
- 1 Expression, style, Cic. Or. 58, 198.—
- 2 Esp., a period: ut comprehensio numerose et apte cadat, Cic. Or. 44, 149; cf. id. Brut. 44, 162; 8, 34; 37, 140 Orell. N. cr.; Quint. 9, 4, 124; 9, 115, 121 et saep.
comprehēnsio (zsgzg. comprēnsio, Frontin. aqu. 77 Buech.), ōnis, f. (comprehendo), I) das Zusammenfassen, als Übersetzung von συλλαβή, Charis. 11, 12. – u. fakultativ, consequentium rerum cum primis coniunctio et c., die Fähigkeit (das Vermögen), das Vorhergehende mit dem Folgenden zu verbinden u. zusammenzufassen, Cic. de nat. deor. 2, 147. – II) das Befassen, Begreifen, A) eig.: a) übh.: ingressus, cursus, sessio, comprehensio, Anfassen, Cic. de nat. deor. 1, 94. – b) das feindliche Ergreifen, Festnehmen, das Arretieren, sontium, Cic. Phil. 2, 18: comprehensione capieris, Vulg. Ierem. 34, 3. – B) übtr.: 1) die Umschließung, als rhet. t.t. = περίοδος, die periodische Abschließung der Rede, dah. die Periode, der Satz, Schluß (s. Quint. 9, 4, 124), universa c. et species orationis, Cic.: spiritu verborum comprehensio terminatur, Cic.: diligens finitionis comprehensio, Quint.: certa quaedam sententiae comprehensio, Quint.: ut comprehensio numerose et apte cadat, Cic.: verba comprehensione devincire, Cic. Vgl. Jahn Cic. Brut. 34 u. Cic. or. 149. – 2) das Erfassen mit dem Geiste, als philos. t.t. = κατάληψις, das Begreifen, der Begriff (vgl. Cic. Acad. 2, 145), certissima rerum c., Sen.: non potest ulla incerti esse c., Sen.: perceptio et c. tollitur, Cic.: complecti omnia unā comprehensione, Cic. – Plur., cogitationes comprehensionesque rerum, Cic. de fin. 3, 49.
hanc libertatem donabi aecclesiae quae sita est in civitate Hrobi ‥ cum furis ~one intus et foris majoris minorisve
liber et securus furis conprehensione et omni saeculari gravidine
terram ‥ liveram ab omni servitute ‥ cum furis ~one
syllaba est ~o litterarum vel unius vocalis enuntiatio temporum capax
alii ‥ brevem quandam ~onem totius creaturae hiis verbis [sc. caelo et terra ] insinuari aestimant, caeli quidem nomine totam spiritualem ‥ creaturam conditam ‥, terrae vero omnem corpoream
quedam brevis dictorum et dicendorum ~o
dum diligentiam adhibui talium ~oni
non est virtutis corporee apprehendere res incorporeas ‥; sed in anime ~onem cadunt universalia et res incorporee
substantie et accidentia non sunt ejusdem comprehentionis vel cognitionis, quia substantia per se intelligitur, accidens per aliud
Averroes ‘istarum’, inquit ‘~onum quedam dicuntur somnia et quedam divinaciones et quedam prophecie’
comprĕhēnsĭō (14) (comprēnsĭō), ōnis, f. (comprehendo), ¶ 1 action de saisir ensemble : consequentium rerum cum primis conjunctio et comprehensio Cic. Nat. 2, 147, la faculté de relier et dʼunir les idées, celles qui suivent avec celles qui précèdent ¶ 2 action de saisir avec la main : Cic. Nat. 1, 94 || de sʼemparer de, arrestation : Cic. Phil. 2, 18 ¶ 3 [rhét.] phrase, période : Cic. Br. 34 ; Or. 149, etc. ¶ 4 [phil.] = κατάληψις, compréhension : Cic. Ac. 2, 145, etc.
- 1. het beetpakken, vatten;
- 2. het grijpen, arrestatie [sontium];
- 3. waarneming; het begrijpen, begrip;
- 4. samenvatting;
- 5. (retor.) periode, volzin; ➤ ut ~ numerose et apte cadat; universa ~ orationis stijl.
comprehēnsiō (conp-) ōnis, f
- comprehendo, a seizing, laying hold of: sessio, comprehensio: sontium, arrest.—Fig., a comprehension, perception: rerum. — A combining: consequentium rerum cum primis. — In rhet., a periodic form of speech, period