cornicularius
- In milit. lang. (prop. one who had been presented with a corniculum, and thereby promoted), an adjutant of a centurion, tribune, propraetor, etc. (post-Aug.), Val. Max. 6, 1, 11; Front. Strat. 3, 14, 1; Suet. Dom. 17; Inscr. Orell. 3465; Ascon. ad Cic. Verr. 2, 1, 28, § 71 al.—
- II Transf. to civil offices, an assistant, aid, secretary, Cod. Th. 1, 15, 11; 7, 4, 32; 8, 4, 10; Firm. Math. 3, 6.
Cornicularius Præfecti Prætorio, in Inscriptionibus apud Gruterum 350. 1. 475. 1.
Cornicularii Præfecturæ, in leg. 8. Cod. Theod. de Divers. offic. (8, 7.) Vide Acta SS. Valeriani, Tiburtii, etc. n. 14.
Cornicularius Secretarii Prætoriani, apud Senatorem lib. 11. Epist. 36.
Cornicularii cujuscumque provincialis officii, in leg. 32. Cod. Theod. de Erogat. milit. annon. (7, 4.)
Cornicularius Consulis, in veteri Inscript. Vide in Adjutores,
Cornicularii legionum, in Inscript. apud Joffredum in Nicia pag. 19. et Gruter. 17. num. 9. 545. 5.
Cornicularius Sub-præfecti Vigilum, Gruter. 523. 4.
Corniculariosdictos ait a
Corniculo, seu apice galeæ, qui
Corniculariorummunus fuerit militia. Quin potius constat
Corniculariosfuisse Exceptores et Commentarienses : iis enim accensentur a Firmico lib. 3. cap. 6 :
Erunt... Exceptores earum sententiarum quæ de hominum capitibus proferuntur, aut Cornicularii, aut Commentarienses.Unde recte a
Corniculisappellatos censent viri docti, id est, atramentariis : quam appellationis rationem attigit Senator lib. 11. Epist. 36. ubi de Corniculario :
Præfuit enim Cornibus Secretarii Prætoriani, unde ei nomen derivatum.Eorum autem munus fuit ad
CornuaSecretarii stare, et ministrare judici agenti, loquenti, scribenti, rescribenti, cujusmodi fuit
Caniclinorumapud Byzantinos. Horum munus annuum erat, ut colligitur ex leg. 8. Cod. Theod. de Divers. offic. De eorum dignitate vide quæ annotant Jacobus Gotofredus ad leg. 10. Cod. Theod. de Cohortalibus, (8, 4.) ex Symmacho lib. 10. Epist. 56. eodem Senatore lib. 11. Epist. 18. 19. et Juretus ad eumdem Symmachum.
Post transactos Corniculos, id est, post exactum
Corniculariimunus, in leg. 8. Cod. Theod. de Divers. offic. (8, 7.) Vide Inscript. Gruteri 431. 9. et Eckeardum Junior. de Casibus S. Galli cap. 10. pag. 81.
CORNICULA´RIUSthe wearer of a CORNICULUM; hence in Roman armies an adjutant or aide-de-camp attached to the higher military commanders. In early times there was perhaps only one to each legion, under the orders of the tribunus militum whose turn it was to command (Frontin. Strateg. 3.14, 1; Val. Max., 11). From the time of Marius and under the empire the legatus of each legion had one cornicularius, the tribune in command another: hence two cornicularii are usually mentioned in inscriptions (C. I. L. 2.4122), though sometimes a single one occurs (C. I. L. 1681). Provincial governors had likewise their cornicularii,--two apiece, it would seem, as we find officium corniculariorum in the plural (C. I. L. 3.3543); and if the governor were of consular rank, his subordinate was cornicularius consularis (ib. 1106; cf. 3543). Other officers found with cornicularii attached to them are the praefectus praetorio (C. I. L. 3846; Orelli, 3157, 3488), perhaps the praefectus urbi, the tribunes of the praetorian (C. I. L. 2.2610, 3.2887) and urban cohorts (Orelli, 3462; Mommsen, Inscr. R. Neap. 1459), the praefectus vigilum (Orelli, 3456; Henzen, 6753, 7170), the praefectus annonae (Orelli, 3489), &c. (See fuller references to inscriptions in Marquardt, Staatsverw. 2.528-9.)
[W.W]