declarare

declarare [CL] 1 to reveal, make clear, elucidate, demonstrate; b (w. acc. & inf., quod, or indir. qu.). c to declare, pronounce (w. compl.); d (w. cognate acc.). e (absol.) to clarify a decision; cf. declaratio 1c. f to ‘declare’ w. ref. to account (cf. Guide to P. R. O. (1964) I 70–1). talia signa sacrum portendunt esse futurum, / prospera quod rerum liquido fortuna declarat Aldh. VirgV 987; D‥. Occidentalium Saxonum episcopus ‥ nonnulla mihi de historia ‥ provinciae ipsius ‥ litteris mandata ~avit Bede HE pref. p. 7; quod ~ari vix verbo proprio potest, id translato inlustratur Alcuin Rhet. 37; sanctus antistes Suuithunus, eodem tempore caelestibus signis ~atus et infra templi regiam gloriosissime translatus Wulf. Æthelwold 26; propriam sic ‥ ~atam exponere visionem Gosc. Transl. Aug. 29A; ad ~andam sui potentiam Gir. TH II 19; 1302 (v. declarativus a); Upton 256 (v. declaratio 1b); 1459 quemadmodum per exteriora vocis verborumque indicia ~atur passio animi (Lit. Procerum) Reg. Whet. I 341.  b metrica nam Moysen declarant carmina vatem / jamdudum cecinisse prǐsci vexilla tropei Aldh. Aen. pref. 17; quantum ‥ profecerit adhuc praesentia tempora ~ant Bede HE II 4; a1350 extitit ~atum procuratorum ‥ assercionem debere sufficere in hac parte StatCantab 319; ~ans quod ‥ controversia ‥ inter non habentes superiorem de sub celo celesti arbitrio ~atur, gladio exequente G. Hen. V 17; 1420 (v. declaratio 1b); 1421 (v. cauterium 2b).  c papa [Bonifacius VIII] dictos cardinales deposuit, privavit, et inhabiles ~avit Meaux II 243; examinandus est ‥ an paratus sit corrigi vel ‥ possit ‥ pertinax ~ari Ockham Pol. III 51.  d Entries 192 (v. declaratio 1d).  e 1439 ut vos ‥ possitis inter nos et ‥ dominum decanum ‥ arbitrari, laudare, diffinire, arbitraliter sentenciare ‥, interpretari, ~are, in scriptis vel sine scriptis Stat. Linc. II 195.  f 1504 abstractus separalium declaracionum diversorum receptorum, firmariorum et aliorum occupatorum in diversis portubus Anglie ‥, prout per separales declaraciones supra specificatas et inferius particulariter ~atas plenius apparet LTR AcDecl 454 m. 1. 2 to clear (of a charge), exonerate. 1459 intendimus ‥ solummodo appetere hujusmodi habere graciam qua valeamus ‥ ~ari in hiis omnibus que objecta sunt ‥ contra nos (Lit. Procerum) Reg. Whet. I 342; 1460 non habebit libertatem antequam fuerit de dicta felonia ~atus Doc. Bev. 51.