declinatio

declinatio, a bending aside, turning away, averting

dēclīnātĭo, ōnis, f. [declino], a bending from a thing, a bending aside; an oblique inclination or direction (good prose).

I Lit.: lanceam exigua corporis declinatione vitare, Curt. 9, 7 fin.; cf.: quot ego tuas petitiones parva quadam declinatione effugi, Cic. Cat. 1, 6, 15: declinare dixit (Epicurus) atomum perpaulum, et ipsa declinatio ad libidinem fingitur, etc., id. Fin. 1, 6, 19; so of the oblique motion of atoms, id. Fat. 10, 22; 22, 47.—
- B Like the Gr. κλίμα, the supposed slope of the earth towards the poles, a region of the earth or sky, a climate: declinatio mundi, Col. 1 prooem. § 22; so, mundi, id. 3, 1, 3; cf.: positio caeli et declinatio, id. 1, 6, 18; so correspond. with regio caeli, Col. 4, 24, 2; cf. also caeli, the altitude of the pole, Vitr. 9, 7, 1.—
II Trop.
- A In gen., a turning away from any thing; an avoiding, avoidance: ut bona natura appetimus, sic a malis natura declinamus; quae declinatio, si cum ratione fiet, cautio appelletur, Cic. Tusc. 4, 6, 13; cf. so opp. appetitio, id. N. D. 3, 13, 33; and in plur. Gell. 14, 1, 23: laboris, periculi, Cic. Clu. 53 fin.—
- B t. t.
- - 1 Of rhetor. lang., a short digression: declinatio brevis a proposito, non ut superior illa digressio, Cic. de Or. 3, 53 fin.; id. Part. 15; cf. Quint. 9, 1, 32 and 34.—
  - 2 Of gramm. lang.: variation, inflection.
  - - - α In the older grammarians, every change of form which a word undergoes; as declension, strictly so called, conjugation, comparison, derivation, etc., Varr. L. L. 8, § 2 sq.; 10, § 11 sq.; Cic. de Or. 3, 54; cf. also of declension in its stricter sense, Quint. 1, 4, 29; 1, 5, 63; of conjugation, id. 1, 4, 13; of derivation, id. 8, 3, 32; 2, 15, 4.—
      - β Among the later grammarians, of declension, properly so called, as distinguished from conjugatio, comparatio, derivatio, etc. So, Donatus: in declinatione compositivorum nominum, p. 174 P. (p. 13 Lind.).

dēclīnātio, ōnis, f. (declino), I) intr. die Abbiegung, 1) eig.: a) die Neigung der Erde gegen die Pole, dah. die Weltgegend, Himmelsgegend, d. caeli, Vitr. 9, 7 (8), 1: positio caeli et d., Col. 1, 6, 18: declinationes caeli, Col. 4, 24, 2: d. mundi, Col. 3, 1, 3: u. declinationes mundi, Col. 1. prooem. 22. – b) gew. das Abbiegen, Ausbiegen, α) übh. als t. t. der Baukunst, die Abbiegung, Biegung, declinationes libramenti ventris, die Biegungen an den Enden der Bauchfläche, Vitr. 8, 6 (7), 8. – β) als t. t. der Fechtkunst, die ausbiegende Körperbewegung, alcis petitiones quādam declinatione et, ut aiunt, corpore effugere, Cic.: lanceam exiguā corporis declinatione vitare, Curt. – γ) als philos. t. t., die Abweichung der Atome von der Bahn, d. atomi, Cic.: ipsam declinationem (atomorum) ad libidinem fingere, Cic. – 2) übtr.: a) als philos. t. t., die Abneigung, der Widerwille (Ggstz. appetitio), appetitio et declinatio naturalis, ein natürliches Begehrungs- u. Abneigungsvermögen, Cic.: quae declinatio, si cum ratione fiet, cautio appelletur, Cic.: Plur., hominum arbitrariae et variae voluntates appetitionesque (Wünsche u. Triebe) et declinationes, Gell. 14, 1, 23. – b) als rhet. t. t., α) = παρατροπή, παρέκβασις, die Abschweifung vom Thema, Quint. 9, 1, 34: Plur., Cic. part. or. 52: bes. d. brevis a proposito, eine kurz abschweifende Bemerkung, Cic. de or. 3, 205. Quint. 9, 1, 32. – β) = μετάκλισις, eine kleine Abbiegung, d.i. Abänderung eines Wortes (zB. rectum in recte), Auct. carm. de fig. 94. p. 67 H. – c) als t. t. der Gramm., die Biegung, Abänderung, α) in der ältern Gramm., jede mit der Form eines Wortes vorgenommene Abänderung, sowohl Deklination im engern Sinne als Konjugation, Komparation, Derivation usw., Varro LL. u. Quint. – β) in der spät. Gramm., die Deklination im engern Sinne, Donat. u.a. – d) als mediz. t. t., das Nachlassen, Abnehmen eines Leidens (Ggstz. accentus, Marc. Emp. 36), Th. Prisc. 2, 5. Cael. Aur. acut. 2, 19, 124; chron. 2, 5, 87 u. 89 ö. – II) tr. prägn. = die Vermeidung einer Sache, neque haec tua recusatio confessio sit captae pecuniae, sed laboris et periculi non legitimi declinatio, Cic. Clu. 148.

declinatio [CL] 1 decline, decay. b (w. solis) sunset. c (med.) abatement. 1231 in aeternis et increatis rationibus contuebimur omnium rerum creatarum existentias, formas et species, initia, profectus, status, ~ones et consummationes Gros. Ep. 6. b ab ortu usque ad ~onem solis fiat portagium sine requie Stat. Gild. Berw. 49. c quando secunda [febris] incipit prima nondum cessante, sed in prime ~one arripit Gilb. I 8. 1; quandoque in acutis in die vij urina apparet viridis ‥ et morbi ~onem significat Ib. VI 259. 2; nihil accipiat nisi in ~one paroxismi Gad. 18. 2. 2 deviation, divergence (also fig.). b (astr.) declination. rectitudo est in nullo a se exitus aut ~o Gros. 135; Peckham Persp. III 2 (v. contiguatio a); negligencia ministrande ecclesie ‥ et ~o ad vitam seculi sunt illius heresis papalis manifestum indicium Wycl. Sim. 28. b arcus coluri qui intercipitur inter punctum solstitii estivalis et equinoctialem appellatur maxima solis ~o Sacrob. Sph. 90; Bacon IV 389, VI 9 (v. declivis 1b); de ~one stelle et latitudine ab ecliptica Wallingf. (Rect.) I 424; Ib. (Alb.) I 290 (v. declivis 1b). 3 visit. 1333 ad nos ‥ velitis personaliter declinare, scientes quod hujusmodi ~o erit nobis afferens solacii relevacionem ‥ et vobis ‥ nullatenus onerosa Lit. Cant. II 41. 4 (gram.) inflexion (declension or conjugation) or inflected form. b (acad.) evening class in grammar. nomina quae multiformi quinque ~onum radice ‥ pululasse noscuntur Aldh. PR 113; de secunda conjugatione in prima persona indicativi modi antibachius haud facile reperiri potest, quamvis in ceteris modorum et temporum ~onibus adsciscatur Ib. 124; si ‘amem, ames, amet’ ~o est verbi conjunctivi Bede Orth. 48; ‘sensus’ nomen est quartae ~onis Ib.; accusativus Graecus tertiae ~onis frequenter desinit in A: ‘aera’, ‘aethera’ Abbo QG 16 (35); omnia nomina quibus Latina utitur eloquentia v ~onibus inflectuntur Ælf. Gram. 21; 1103 in ~one et virtute grammaticae cognoscenda maxime intende Anselm (Ep. 290) IV 210; H. Los. Ep. 9 (v. conjugatio 1a); conjugacio est verborum sequens ~o Ps.-Gros. Gram. 50; ~o accidentalis est accentui et indeclinatio similiter Bacon Tert. 241. b vespertinum exercitium, quod ~o dicebatur, ‥ copiositate gramatice refertum erat J. Sal. Met. 855A.

…, quotiens vero consulem interficere conatus es quot ego tuas petitiones ita coniectas ut vitari posse non viderentur parva quadam declinatione et, ut aiunt, corpore effugi nihil agis, nihil adsequeris, neque tamen conari ac velle desistis .…

Cicero, in Catilinam
…sunt inter se similia. Est etiam gradatio quaedam et conversio et verborum concinna transgressio et contrarium et dissolutum et declinatio et reprehensio et exclamatio et imminutio et quod in multis casibus ponitur et quod de singulis rebus propositis ductum refertur…

Cicero, de Oratore
…quam a corporibus individuis naturalis motus avellere. Acutius Carneades, qui docebat posse Epicureos suam causam sine hac commenticia declinatione defendere. Nam cum docerent esse posse quendam animi motum voluntarium, id fuit defendi melius quam introducere declinationem ,…

M. Tullius Cicero, De Fato
…definiunt sine ratione animi elationem. quoniamque, ut bona natura adpetimus, sic a malis natura declinamus, quae declinatio si cum ratione fiet, cautio appelletur, eaque intellegatur in solo esse sapiente ; quae autem sine ratione et…

M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
…sentit ; nullum igitur animal aeternum est. Praeterea nullum potest esse animal in quo non et adpetitio sit et declinatio naturalis. adpetuntur autem quae secundum naturam sunt, declinantur contraria ; et omne animal adpetit quaedam et fugit a…

M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
…invidiosi, ego apud improbos meam retinuissem invidiam, alienam adsumpsissem. Caesar me sibi vult esse legatum. honestior declinatio haec periculi ; sed ego hoc non repudio. quid ergo est pugnare malo. nihil tamen certi. iterum…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…commenticias declinationes confugisset. Nam, ut essent atomi, quas quidem esse mihi probari nullo modo potest, tamen declinationes istae numquam explicarentur. Nam si atomis, ut gravitate ferantur, tributum est necessitate naturae, quod omne pondus…

M. Tullius Cicero, De Fato
…, amplificationem et enumerationem. Augendi autem et hic est proprius locus in perorando, et in cursu ipso orationis declinationes ad amplificandum dantur, confirmata re aliqua aut reprehensa. est igitur amplificatio gravior quaedam adfirmatio, quae motu animorum…

M. Tullius Cicero, De Partitione Oratoria
…; vox quaedam libera atque etiam effrenatio augendi causa ; iracundia, obiurgatio, promissio, deprecatio, obsecratio, declinatio brevis a proposito, non ut superior illa digressio, purgatio, conciliatio, laesio, optatio atque exsecratio .…

Cicero, de Oratore
…lege pecuniarum repetundarum non teneri ; neque haec tua recusatio confessio sit captae pecuniae sed laboris et periculi non legitimi declinatio. nunc quid agatur et quid abs te iuris constituatur vide. iubet lex ea, qua lege haec quaestio…

Cicero, pro Cluentio

declinatio

Saved

Recent