declinare

declinare [CL] 1 (trans.) to bend down. b (intr.) to bow. c (trans., fig.) to bring low. d to bring to a close. in exemplum feminarum ‥ quae ‥ vultum ~asse narrantur in terram [Luke xxiv 5] Bede Hom. II 10. 151; equus ‥ caput in terram ~are ‥ coepit Id. HE III 9; caput humiliter ‥ ~avit Wulf. Æthelwold 5; cujus oculi acute intuentur ‥ ciliis ~atis significant hominem malitiosum M. Scot Phys. 64; [amor] te declinat, ut hiems lilium J. Howd. Ph. 239.  b vir Deo devotus, episcopo ~ans, ordinem subdiaconi sibi dare ‥ postulavit V. Rob. Knaresb. 1.  c abominabile est ‥ anime liberalitatem in serviles delicias ~are Gir. PI I 4; longe stat justicia; falsum dominatur; / in plateis veritas lapsu declinatur [cf. Is. lix 14] Garl. Epith. I Summa 19; vix infirmatur post prandia qui spatiatur / aut declinatur in sompnum quem moderatur Id. Mor. Scol. 414.  d ~ata eadem die Bede HE III 25; ~ata jam die Herm. Arch. 6. 2 (intr.): a to grow weak. b to die down, abate. c to draw to a close. a Fleta 165 (v. decrepitas).  b 1406 scismatice tempestatis procella ~at Conc. III 292b.  c s1087 Augusto mense ~ante W. Malm. GR III 282; jam die prope ~ante R. Cold. Godr. 231. 3 (trans.) to draw aside, divert. 8‥ ~atur, he bið aheld WW; machinam contra fluvium ad dextram ~antes Osb. Bawdsey clxxv; 1169 Petri gladius ‥ Malco, nisi ~et ictum, amputabit auriculam J. Sal. Ep. 302 (295); si egritudo fuerit in manu, possumus †declivare materiam ‥ aut ad alteram manum aut ad pedem oppositum Gilb. VII 312. 2 (cf. ib.: ~are materiam ad locum oppositum). 4 (intr.) to deviate, diverge, tend; b (astr.); c (in morals or log.); d (w. ref. to quality). e to digress. c710 fit ut numquam Pascha nostrum a septimana mensis primi tertia in utramvis partem ~et (Ceolfrith) Bede HE V 21 p. 337; deviat, i. errat, ~at, on woh cerþ GlH D 360; exorbitantes, i. circuientes, ~antes, aswifende Ib. E 690; a1200 ~ando parum ad dexteram per exilem semitam Feod. Durh. 203n; cor ‥ in medietate pectoris collocatum et in sinistrum ~ans Alf. Angl. Cor 4; Killingworth Alg. 714 (v. calculatorius b); Netter DAF I 298 (v. Christiformis b).  b sol semper decurrit sub ecliptica; omnes alii planete ~ant vel versus septentrionem vel versus austrum Sacrob. Sph. 89; necesse est quod [sol] pluribus diebus moretur in medietate zodiaci que ~at ad septentrionem quam in altera parte zodiaci que ~at ad austrum Bacon VI 35.  c militum Christi circiter x milia ‥ nequaquam a sanctae religionis tramite per obliquos anfractus dextra laevaque ~antia [cf. Prov. iv 27 etc.] Aldh. VirgP 36; ut ~emus [AS: we bugon] a malo et faciamus bona Ælf. Coll. 101; gradiens ‥ via regia [cf. Num. xxi 22], nec ~abat ad dextram extollendo se de meritis nec ad sinistram succumbendo vitiis humanae fragilitatis Abbo Edm. 4; 1296 ad aliud ‥ non intendimus ‥ nisi ad puram super hoc ~are justiciam Reg. Cant. 122; simpliciter dubitando, ad unam sc. partem magis quam ad aliam nequaquam explicite ~ando Ockham Pol. III 51.  d color ejus ~at ad nigredinem Bart. Angl. IV 11; dieta epilepticorum temperata sit, ~ans ad caliditatem Gilb. II 111. 1; ad videndum ad que morbus ~et Gad. 18. 1; complexio ‥ multum ad sanguinis naturam ~ans Kymer 3; Ib. (v. densitas 2b).  e a diverticulo ad materiam, a qua paululum ~avimus, redeuntes G. S. Alb. I 82. 5 (intr.) to withdraw, resort, travel, pay a visit. a1150 si clametur regi ‘scachum’, vel ab uno pedite, / declinare statim debet proximam ad tabulam (Vers. Wint.) Hist. Chess 515; debet senescallus ‥ mandare vicecomiti loci ubi dominus rex fuerit ~aturus quod ‥ Fleta 67; [archiepiscopus Ebor’] missis literis causa visitacionis faciende tempore Roberti [ob. 1283] ‥ tunc Dunelmensis episcopi ~avit ibidem W. Guisb. 349; 1304 habeant senescalli ‥ receptaculum ad quod honeste valeant ~are Ord. Ely 25; s1312 cum per villam de D‥. contingeret eos ~are Trokelowe 76; 1319 si Scoti ad nostros portus ~ant et nostri homines ad Scocie portus similiter ~averint (Lit. Com. Flandriae) Foed. III 771a; 1333 (v. declinatio 3); s1355 latuit ‥ communitatem tocius exercitus quo [dux] proposuit ~are Avesb. 125; 1439 cum idem ‥ per vos ‥ ~averit Cl 289 m. 26. 6 (trans.) to avoid, shun, escape (from). b to reject, repudiate. implenda non faciunt et prohibita non ~ant Gildas EB 98; declinat fercula pompae Aldh. VirgV 626; ut [columba] ‥ venturi raptum accipitris ‥ ~et Bede Hom. I 12. 62; regularem normam secutus ‥, devia quaeque ~ans Ælf. Æthelwold 10; si quis rectum ~et [AS: riht forbuge] vel aufugiat (Quad.) GAS 194; pagenses latrunculos fugiendo seu divertendo devitare possunt; versipelles vero bedellos nullatenus sine damno ~are queunt Ord. Vit. XII 34 p. 440; quia lucem cognovimus, pravorum operum tenebras ~emus Osb. Bawdsey clxxxi; 1308 fletum non possumus ~are (Lit. Papae) Reg. Carl. II 7; [rex] tunc excillabit et latronem generabit [gl.: nescio quis sit ille [MSS: iste] latro, si sit aliquis filius regis ‥ vel quod faciet populum suum latronem et predari ab eo †declinacem [MSS: declinantem], qui sibi victum et stipendia †prebeabat [MSS: praebebat]] (J. Bridl.) Pol. Poems I 159–60; cum nullum medium tam gravis ulcionis funeree ~andi discrimina ‥ perpenderint Ps.-Elmh. Hen. V 69; omnem lasciviam ‥ ~averat Blakman Hen. VI 7.  b Ric. Angl. Summa 16 (v. declinatorius b); 1301 an sit mittendum [ad papam] ad ~andum judicium vel ad excusandum Anglo-Scot. Rel. 89; c1350 Lincolniensis episcopus protestabatur se ‥ suam [sc. archiepiscopi] jurisdiccionem velle in omnibus ~are MunAcOx 171; 1436 postquam fidem et ligeanciam ‥ proditorie ~averant Cl 287 m. 24 d.. 7 to inflect (decline or conjugate). sic ‥ ‘jubeo’, ‘moveo’, ‘moneo’ ~antur Aldh. PR 121; veteres ‘huic famei’, non ‘huic fami’, ~abant Bede AM 102; primus ordo, qui genitivo casu ‘ae’ regit, hoc modo ~atur: nominativo ‘haec sancta’ ‥ et pluraliter nominativo ‘hae sanctae’ Bonif. AG 21; 1222 requisitus quid esset ‘clementissime’, vel cujus casus, vel qualiter ~aretur, nescivit Reg. S. Osm. 304.