deliberare

1 deliberare [CL] 1 to deliberate, consider; b (refl.); c (w. indir. qu.); d (pass. s. act.). delib[e]rat, cogitavit GlC D 45; 9‥ †dileberaret, geþohte WW; 1169 (v. delusio); alternis ~ando sententiis ad contraria contendunt Gir. EH I 13; 1278 (v. deliberatorius b); 1290 inter se ~antes (v. curialitas 1c).  b s1384 capta fuit una treuga ‥, ut interim ambo regna consulcius et caucius ~arent se super articulis concordie tactis in ‥ tractatu Chr. Westm. 141.  c ~avit aput se qualiter locum faceret memorabilem G. Mon. VIII 9; cum suis ~are inchoat quid agendum H. Bos. Thom. IV 15; Ric. Angl. Summa 27 (v. deliberatorius b); 1301 (v. denuntiatio 2b).  d 1411 voluerunt ‥ inter se ~ari, si in aliquo juvare possent Conc. III 334b; 1426 interrogatus ‥ utrum ‥ ad plenum ~atus fuisset de ‥ schedula in crastino ‥ legenda Ib. 461b; s1454 vade ergo, et ~are solidius Reg. Whet. I 126. 2 to conclude, decide, resolve: a (w. inf.); b (w. acc. & inf.); c (w. quod); d (absol.). a quamvis auctor integritatis virginale munus ‥ occultare ‥ ~aret Aldh. VirgP 44; miseros indigenas domo patriaque pellere ~ant; factumque est Abbo Edm. 1; 1100 Cantuariensis ecclesie dignitatem nec imminuimus nec imminuere ~amus (Lit. Papae) Conc. I 376b; Trophimus ‥ ~avit cemeterium ‥ constituere Gerv. Tilb. III 90.  b totum genus Anglorum Brittaniae finibus erasurum se esse ~ans Bede HE II 20.  c 1420 ~atum fuit quod de bonis defunctorum mobilibus consueverunt fieri tres partes ‥ Conc. Scot. II 78.  d 949 (13c) ego Ælfric episcopus ~o Ch. Burton 10. 3 (p. ppl.) considered, thought out, planned. alia ‥ superintulistis, quae ‥ memoria digna videbantur, si non ~ato et perfecto operi nova interserere ‥ minus congruum ‥ esse constaret Bede CuthbP prol.; c1180 Johannes et ejus successores ipsos monachos suscipiant hospitio congruo et ~ato AncD A 2389; 1392 sciatis nos ‥ pro salute anime nostre ‥ ex ~ato consilio dedisse ‥ conventui ‥ de M‥. custumam l saccorum lane ExchScot 284.

2 deliberare [LL] 1 a to deliver, liberate (persons). b to try (accused persons held in gaol); cf. 2c infra. c to deliver, release (goods, esp. beasts seized in distraint) sts. w. dat.; cf. infra. a †delibor [l. deliberor], ‥ ic beo onlesed GlH D 123; 1194 mandamus ut ei terras suas ‥ restitui faciatis ‥, homines autem ejus captos vel retentos ‥ secundum consuetudinem Anglie faciatis ‥ replegiari et ~ari (Lit. Regis) R. Howd. III 274; 1202 misit ad vicecomitem ut vicecomes ~aret eum, ita quod vicecomes misit servientem et alios ‥, qui eum invenerunt in prisona et ~averunt SelPlCrown 20; 1206 ad clamorem quem fecit in domo in qua fuit inprisonatus venerunt quidam ‥ et fregerunt ostia et ~averunt eum CurR IV 216; s1216 (v. condicionaliter c); 1227 mandatum est custodi gayole de Neugat’ quod Rogerum ‥ et Matildem ‥, quos habet imprisonatos ‥, ~et et quo voluerint abire permittat Cl 2; 1248 dictus Howel dictum T[homam] ‥ et arma sua et catalla ~are et reddere debet Cart. Glam. 551; s1262 qui potuerunt invenire plegios fuerunt ~ati per plegios Leg. Ant. Lond. 51; 1297 coram ‥ justiciariis ‥ ~ati fuerunt tanquam boni SelCCoron 89; 1333 ipsum a prisona ‥ interim ~ari facias per manucapcionem RScot 249a.  b s1279 dominus S. de P. [et al.] sedebant apud Gildhaldam London’ ad ~andum dictos indictatos cives et carceratos Ann. Lond. 88.  c 1194 vobis ‥ precipimus quatinus ‥ ~etis in vestra potestate universas res ‥ archiepiscopi et canonicorum Rothomagensium ‥ et clericorum Normannorum et in pace de cetero habere permittatis (Lit. Regis Franc.) Diceto YH 122; 1202 mandamus vobis quod catalla Gilberti ‥, que arestata sunt ‥, ~ari faciatis Pat 13a; 1221 Willelmus N. appellat Rogerum D. quod ‥ cepit averia sua et aliorum hominum ‥ et ea detinuit contra vadium et plegium, ita quod serviens hundredi quandam partem eis ~avit de catallis illis et quedam mortua fuerunt in parco ejusdem R. SelPlCrown 90; 1228 mandatum est ballivis Eboraci quod navem quam arestari fecerunt ‥ cum catallis in eadem navi contentis que sunt ejusdem Willelmi ei ‥ ~ari faciant Cl 20; 13‥ per breve domini regis districciones sic capte fuerunt diliberate Meaux II 228; a1400 quas oves ‥ per eos captas et ad communem clausuram ‥ ville legaliter inactas ‥ studuerunt ‥ curialiter vestris ~are Pri. Cold. 83; 14‥ averia, bona et catalla predicta eisdem hominibus per sufficientem securitatem interim ~ari facias Reg. Brev. Orig. 14b. 2 a to free (from authority). b (w. de, sts. refl.) to relieve, clear, rid (of). c to deliver a gaol (by trying the prisoners held in it; cf. 1b supra). d (pass., of woman) to be delivered (of a child). a c1157 (1286) clamo quietam abbatiam de H. et ab omni seculari potestate absolutam ~o CalCh II 327.  b s1266 quod custos castelli ‥ cum omnibus castellanis iiij dies ex gracia regis haberent ad castrum ~andum de bonis suis omnibus Eul. Hist. III 135; 1271 mercatores ‥ qui hujusmodi [sc. non recte latitudinis] pannos habent, se inde per vendicionem vel alio modo ‥ ~ent citra nundinas S. Botulphi Cl 365; 1311 capellarii qui emunt capellas de extraneis habent diem ad ~andum eos de eisdem capellis MGL II 103.  c 1207 mittimus ‥ Simonem de P. [et al.] ‥ ad ~andum gaolam nostram Linc’ Cl 83b; 1220 constituimus vos justiciarios nostros ad ~andum gaolas Warrewici et Leircestre secundum consuetudinem regni nostri de prisonibus captis et in eis detentis Pat 229; 1221 suspensus fuit per judicium coram militibus missis a domino rege ad gaolam ~andam SelPlCrown 82; 1226 abbas de Rames’ ‥ Walterum dimisit abire, ita quod libere ivit quo voluit, quousque audivit de adventu justiciariorum in partes illas ad ‥ gaolas ~andas CurR XII 2019; 1327 concessimus ‥ quod major civitatis [London’] ‥ sit unus justiciarius ad gaolam de Newgate ~andam assignandus (Ch. Regis) Ann. Paul. 327 (cf. CalCh IV 7); 1471 cum ‥ rex nunc ‥ concesserit ‥ quod senescallus noster, associatis sibi uno vel duobus legisperito vel legisperitis, ‥ sint justiciarii ‥ domini regis ‥ ad gaolam illam de prisonibus in ea existentibus ‥ ~andam (Commissio Abbatis) Reg. Whet. II 127.  d 1361 infra triduum ~ata fuit de quodam puero masculo mortuo SelCCoron 114. 3 to deliver, hand over, entrust: a (captive or sim.); b (land or sim.); c (custody of heir; once app. act. s. pass.); d (seisin); e (goods or money); f (document or sim.); g (keys, to gate-keeper). Cf. 1c supra. a 1253 clericus fuit et ‥ ~atus archiepiscopo Cantuar’ SelPlForest xcii; s1324 [episcopus Heref’] ~atus est ‥ custodie Cantuar’ archiepiscopi, donec rex discerneret quando ad objecta ‥ responderet Wals. HA I 172; 1364 comparuit ‥ episcopus ‥ petens nominatim R‥. N‥. et D‥. nativos homines suos sibi juste ~ari Reg. Moray 161; s1497 (v. crux 6f).  b de hoc manerio scira attestatur quod Edricus ‥ ~avit illum [sic] filio suo, qui erat in Abendone monachus, ut ad firmam illud teneret DB I 59 (cf. DB I 180: dicit comitatus quia, si ~atum esset, hoc manerium appreciari possit sexies xx li.); heres tenebitur terram petitam ‥ ipsi mulieri ~are vel competens escambium suum eidem assignare Glanv. VI 11; 1200 comes confirmabit eidem [episcopo] donationem fratris sui de manerio de C. et illud ei ~abit secundum posse suum CurR I 241; s1257 comitatus predictus cuidam Waltero de B‥. ~atus est Plusc. VII 22.  c 1214 tempore A. abbatis de Burgo ~averunt [sic] due custodie, que eum contingebant; et datum fuit intelligi domino regi quod custodie ille pertinebant ad dominum regem ‥; et post, accessit idem abbas ad dominum regem et monstravit ei quod custodie ille fuerunt de feudo suo CurR VII 144; si [uxor] postmodum nupserit alteri viro vel pluribus successive, numquam ~abitur custodia vel maritagium in vita sua vel virorum Bracton 89b.  d 1392 assignavimus ‥ Ricardum [et al.] ‥ ad ~andam plenariam seisinam nomine nostro abbati et conventui B. Marie Eboraci de omnibus terris et tenementis ‥ que ‥ habemus in com. Cumbrie Reg. S. Bees 278; 1510 mandamus quatinus ‥ sasinam, ‥ statum et possessionem hereditariam ‥ predicti ‥ redditus ‥ priori et conventui ‥ ~etis et haberi faciatis Melrose 583; 1516 ballivus ‥ statum, possessionem corporalem et sasinam hereditariam ‥ gardiano dicti loci ‥ per terram et lapidem denariumque argenti dedit, tradidit, exhibuit pariterque ~avit Scot. Grey Friars II 12.  e 1261 si quid residuum fuerit ultra xx li., dicto J. ~ari faciatis Pri. Cold. 1; summa iij li. xv s. per talliam ~ata FormMan 13; 1325 in xiij ulnis de canab’ ~atis pro velo ecclesie Ac. Durh. 167; s1399 peciit ‥ quod rex faciat sibi ~are unum de melioribus dextrariis ‥ cum armis ‥, ac si ipsemet rex ad letale bellum ineundo perarmari deberet Ad. Usk 35; 1518 deliveravi (v. dominus 8d); 1535 colligent et recipient de tenentibus ‥ manerii xij s‥. et illos ballivo de C‥. ~abunt Banstead 366; 1542 lotrices venientes ad ‥ collegium pro linthiaminibus lavandis recipiendis aut ~andis stent infra ‥ porticum janue et non interius ingrediantur Deeds Balliol 323.  f [justiciarius] fecit proclamari in itinere suo ‥ quod omnes qui coram eo implacitare voluissent brevia sua ~assent State Tri. Ed. I 11; 1321 duodene viij wardarum ~averunt justiciariis rotulos suos de articulis itineris MGL II 366; c1390 ~ata est ei copia bille predicte SelPlAdm I 4; 1403 de xxix li‥. de arr[eragiis] hujus compoti, quorum nomina ~antur in quaterno Ac. Durh. 222; 1409 evidencias ~abit ‥ abbati et conventui Reg. Paisley 57; 1448 si ‥ cartas et munimenta ‥ eidem W. deliveraverit Cl 298 m. 14d.; 1534 sextus articulus ~atur, in aliud tempus commodius illi determinando StatOx 337; 1549 statuit ‥ synodus ‥ ut prothocolla sive libri et inbreviature notariorum defunctorum ‥ ad officialem ‥ diocesis ‥ ~entur Conc. Scot. II 112.  g 1395 claves portarum de Munkegate et posterne de Layrthorp †~ati [? l. ~ate] sunt Thome Belle, sergeant Mem. York I 155. 4 to leave (a place). 1291 consideratum est quod ‥ ~ent villam S. Yvonis, ne amplius de cetero redeant ibidem Law Merch. I 38.