diapason
dĭăpāsōn = διὰ πασῶν (sc. χορδῶν), in music,
- the whole octave, Vitr. 5, 4, 8; Mart. Cap. 9, § 944; so too, dĭăpente = διὰ πέντε, a fifth, Mart. Cap. 9, § 934 al.; dĭătessărōn = διατεσσάρων, a fourth, id. 2, § 107; Vitr. 5, 4, 8; disdĭăpāsōn = δὶς διὰ πασῶν, a double octave, Plin. 2, 22, 20, § 84; Mart. Cap. 2, § 199 al. (All these words should perhaps be written here, as in Macr. Somn. Scip. 2, 1, in Greek letters.)
diapāsōn (= διὰ πασῶν, sc. χορδῶν), durch alle (8) Saiten, die Oktave in der Musik, Vitr. 5, 4, 8. Plin. 2, 84. Mart. Cap. 9. § 944. Chalcid. Tim. 35 u. 41 sqq.
nobis dic pueris, sophiae rudibus documentis, / quid diatesseron, diapente sit ac diapason
chorus ‥ virorum et puerorum gratissimam consonantiam ~on reddentium, dum modo junctis modulis concinerent, modo distinctis organis parvuli viris responderent
[Ptolomeus ] de diatessaron et ~on unam effici consonantiam ostendit
predictas quatuor ‥ virtutes ‥, quasi diatessaron diapente conjungens et ex eis ~on componens
conjunctis diapente et diatessaron resultat ~on
musica modulatio numerorum nominibus advocatur‥. octo ad sex et ix ad xij comparati sesquitertiam proportionem reddunt et simul faciunt dyatesseron consonantiam ‥ sex vero ad ix et viij ad xij comparati reddunt sesqu[i ]alteram proportionem et dyapente efficiunt symphoniam, duodecim vero ad vij considerati duplicem ‥ reddunt proportionem, sc. ~on simphoniam cantant
contingit consonantiam esse in secundo et tercio, in quarto et in quinto, in discantu et organo, et hoc ad modum dyapente, que consistit in v vocibus, vel ad similitudinem dyatessaron, que consistit in iiij vocibus, vel ad similitudinem dyapason, que est consonantia consistens in pluribus—comprehendit enim dyapente et †dyatassaron
dĭăpāsōn, n. ind (διὰ πασῶν, s.-e. χορδῶν), octave [t. de musique] : Plin. 2, 84.
Ex sonis qui et singulis et omnibus tropis rite conveniunt, symphoniæ tres, quarum est primaVitruvius lib. 5. cap. 4 :διὰ τεσσάρων , quæ Latine Ex quatuor ; alia symphonia quinaria est et diciturδιὰ πέντε , atque constat sonis quinque : tertiaδιὰ πασῶν , quæ ex omnibus octo sonos recipit.
Concentus quos natura hominis modulari potest, Græcequeσυμφονίαι dicuntur, sunt sex, Diatessaron, Diapente, Diapason, Diapason cum Diatessaron, Diapason cum Diapente, Disdiapason.