disponere

disponere [CL] 1 to place, set. b to arrange, set in order. c to draw up, marshal (troops or chess pieces). d (p. ppl. dispositus) properly arranged. Hales Sent. IV 409 (v. diaconus 1a). b ~o, ic geendebyrde vel gafadige vel todæle GlH D 707; hi ‥ quatuor numeri sic ~untur ut eorum primus ‥ ultimo ‥ opponatur Rob. Angl. (I) Alg. 120; planius est sic esse ut in complexione ~untur singula quam quidlibet ad alterius locum transferre Balsh. AD 95; materie quantum ad essentiam non opponitur aliquid, sc. materie non disposite contrariis dispositionibus ‥; set ipsi quantum ad esse, sc. in quantum est disposita contrariis dispositionibus ad aliquam formam, sic illa forma est ei opposita Bacon VIII 26. c Arturus ‥ precepit ‥ eis ‥ exercitum promissum ~ere G. Mon. IX 20; Neckam NR II 184 (v. dispositio 1a); dispositis ‥ catervis M. Par. Maj. I 18 (cf. G. Mon. I 8); s1234 dispositis aciebus ad pugnam Wend. III 83; s1264 (v. congressio a); s1332 (v. collateralis 2a); s1383 dispositus est regalis exercitus ad pergendum illuc V. Ric. II 48. d †degesta [l. digesta], ~a GlC D 94; cum loqui incipimus, proponimus pauca loqui et verba ~a [ME: for to speoke lutel & wel isette wordes] AncrR 18. 2 to contrive, manage, settle, regulate; b (absol.); c (w. ref. to divine providence or nature; cf. dispensare 2b); d (astr.). furibus invisis, vastant qui farris acervos,/ insidiis tacite dispono scandala mortis Aldh. Aen. 65 (Muriceps) 5; nec vacabat eum semper gubernandis ~endisque monasterii curis implicari Hist. Abb. Jarrow 12; quae in Galliis bene disposita vidit Bede HE III 18; ecclesiarum ‥ sollicitudinem strenuus gerebat et earum causas, que ad eum ‥ quotidie ferebantur, ~ebat Eadmer V. Dunst. 28; mulier nichil potest ~ere circa dotem suam in vita sui mariti Glanv. VI 3; Map NC V 3 (v. composite a); s1264 transfretaverunt ‥ pro pace ~enda et confirmanda Leg. Ant. Lond. 69; potestate quadam speciali vendicandi rem aliquam temporalem et defendendi ac tenendi et ~endi Ockham Pol. I 305; s1383 ~ere bellum (v. consodalis); s1399 [comes] vj carucatas per [Rogerum de] Walden versus castrum de Saltwod pro tutamine dispositas ‥ abstulit Ad. Usk 38. b corpora distemperata ‥ male comedunt nec curant bibere; male digerunt et ~unt M. Scot Phys. 32. c summi prudentia Patris, / ‥ / ‥ aeterno disponens saecula nutu Aldh. VirgV 674; divina gratia ~ente ut ‥ ad vitam raperetur aeternam Bede HE V 15; †730 (12c) Domino ‥ jura imperiorum ~enti CS 155 (cf. Chr. Abingd. I 38: †impiorum dissonenti); 875 in nomine Domini ‥ ~entis ubique omnia CS 539; 957 (12c) omni creantis ~ente clementia CS 994; mundanas variare vices natura stupebit / cunctaque disponens proprias laxabit habenas Altercatio 12; a1089 [Deus] non ‥ te in hoc seculo tantis flagellis attereret, nisi post hoc seculum sine flagello te esse ~eret Lanfr. Ep. 46 (21); aliquid ‥ illi quidem dispensatorium, nobis autem necessarium, ipsa [gratia] ‥ ~ente circa nos Ad. Scot Serm. 426B; natura ~ente Gir. TH I 4; [Meilduf] cogitans ubi Deus pro eo ~eret Eul. Hist. I 225 (cf. W. Malm. GP V 189); 1545 ~ente altissimo Conc. Scot. I cclxii. d cum sol in anno gratie 1249 mense Julii fuerit in Leone et sic in domo sua, erit Mars tempore eodem in primo decano Arietis et sic in domo et facie sua. ~et ergo tempus illud in calido et sicco superflue Gros. 50 (cf. ib.: [Saturnus] ~et tunc 5 hiemes continuas). 3 to dispose, incline. b (w. acc. & compl.) to dispose to become. c (pr. ppl. w. causa) disponent cause. d (refl.) to dispose oneself, be disposed. e (p. ppl. dispositus) disposed, esp. well disposed; cf. benedispositus. s991 ex ictu belli morti dispositus, testamentum faciens, unam hidam nobis dedit Chr. Rams. 117; per essentiam non differunt a materia rarum et densum; unde non sunt principia, set sunt conditiones vel dispositiones ~entes ad agendum Bacon VIII 17; quidam [lapides preciosi], etsi non agant in spiritum, tamen ~unt ad effectus spirituales, et hoc naturaliter Peckham QR 81; hec racio ‥ arguit contra proprie removens [prohibens], non contra ~ens passum ad recipiendum Duns Ord. III 220; si in communitate fidelium fuerint plures judices summi ‥, sequitur ‥ quod eadem communitas ‥ semper erit disposita discordiis, dissensionibus ‥ et guerris Ockham Dial. 950; [diabolus] ducit ipse suos discipulos in errorem mendacii, secundum quod ipsos percipit plus ~i Wycl. Versut. 102. b fit ‥ denigratio, quare fumo et spiritu superiora petentibus pauca emissa cum urina ~unt substantiam urine tenuem et obscuram Gilb. I 22v. 2 (cf. (v. denigratio 1a)). c salvatio et damnatio consequuntur ad motum liberi arbitrii meritorium vel demeritorium, que sunt ex nostra causa ‥ [sc.] ~ente, non faciente Hales Sent. I 461; cause putrefactionis ‥ sunt caliditas et humiditas; humiditas autem est causa ~ens, †quum [? l. quoniam] ‥ facit fluxum materie ‥ et introducit dispositionem passibilem in ea Gilb. I 6v. 1; Bacon VIII 16 (v. conferre 1c). d si nesciat [agens] quomodo ‥ finis acquiratur, nesciet qualiter ad consecucionem ipsius se ~et Duns Ord. I 12; s1384 nec est aliquis jam qui ~at se exurgere et stare ex adverso pro ecclesia Dei Chr. Westm. 41; s1398 (v. 5d infra). e natura clementissima parens omnium et ~issima moderatrix ‥ hominem privilegio rationis extulit ‥, id agens ‥ lege ~issima ut homo ‥ ad alta conscendat J. Sal. Met. 825C; si animal non nutritur cibo isto, efficitur macilentum et male ~um [v. l. dispositionis] Bart. Angl. IV 7; [Brennius] erat in armis furens, in pace tranquillus, in membris bene ~us M. Par. Maj. I 57 (cf. G. Mon. III 6); circa quamcumque [proposicionem] potest potencia indisposita errare, sicut patet in somniis; ergo ad hoc ut aliqua cognoscatur per se esse nota, oportet quod possit cognosci quando potencia est ~a et quando non Duns Ord. III 156; Bradw. CD 564C (v. dispositivus 2c); sic manet eadem persona Cristo propinquior ‥ et ‥ ut prosit ecclesie ~ior. nam sancti in celo coronati ‥ sunt ~iores ad juvandam ecclesiam militantem quam forent in seculo conversantes Wycl. Ver. I 324; s1454 volumus ‥ loqui pro eo ad confratres nostros experirique quomodo ipsi, hiis auditis, sint ~i super recepcione ipsius Reg. Whet. I 139; 1455 per infideles et male ~as personas (Breve Regis) Ib. 181. 4 (intr.): a (w. de) to dispose of, deal with. b (w. dat. or pro, or ut or quod) to arrange, provide (for). a 1179 si omnes ‥ neglexerint, metropolitanus de episcopis secundum Deum absque illorum contradictione ~at (Conc. Lateran.) G. Hen. II I 234; 1192 quod non possit civitas de terris illis sicut de aliis ~ere (Dublin) BBC 35; 1262 (v. de 6a); freneticus erat et in tali statu quod de bonis suis ~ere non potuit State Tri. Ed. I 71; nec a se abdicaverunt [Romani] omnem potestatem casualiter ~endi de imperio Ockham Pol. I 150; 1420 de tercia parte ‥ consueverunt executores ~ere pro exequiis Conc. Scot. II 78; 1495 residuum ‥ bonorum ‥ lego [executoribus meis] ‥, ut ipsi inde ~ant prout eis melius videbitur expedire Deeds Balliol 335. b 1187 [ut] subprior ‥ de conventus consilio rebus vestris libere ~ere possit (Lit. Papae) Cant. Cath. Pri. 37; qui bene vult ~ere familie sue ‥ et rebus suis, primo provideat sibi in utensilibus Neckam Ut. 96; 1219 sue ‥ domui ‥ ~ere (v. desolatio 2b); decenter ~ere pro lecto regis et ut camere ‥ ornentur, et quod ignes sufficienter fiant Fleta 70 (v. camerarius 2a); 1400 ministros ‥ qui pararent et ~erent pro necessariis premisimus Lit. Cant. III 73; 1421 deputentur ‥ magistri ‥ ad ~endum pro caucionibus ante ‥ pestilenciam incistatis StatOx 229; 1437 fiat unus provisor novarum scholarum, qui ‥ ~at et solvat pro operariis et materia ‥ operis Ib. 257. 5 to undertake, intend, decide (on); b (w. acc. & inf. or compl.); c (w. ut or quod); d (w. indir. qu.); e (w. inf.). f (w. pro) to intend, destine (for). fecit ut animo disposuerat Bede HE IV 29 p. 278; eum id quod mente disposuerat perficere suadebant Ib. V 19 p. 323; temtavit iter dispositum incipere Ib. 9; 1400 iter ‥ disposuimus (v. deputare 3c). b qui ‥ magis prosperantur in omnibus quae agenda vel adquirenda ~unt Bede HE II 13; ter denosque duces totidem deducere turmas / disposuit Alcuin SS Ebor 522; 1340 quam quidem collacionem [terre etc.] ‥ confirmo et apud eosdem magistrum et scolares manere imperpetuum ~o Deeds Balliol 287; s1387 Deus omnipotens dictos xij ‥ tam fortiter accedere disposuit ita ut ‥ Ad. Usk 5. c dispositum est ut ‥ synodus fieri ‥ deberet Bede HE III 25 p. 183; disponit ut illi / in Parthos vertant Martia signa crucis Garl. Tri. Eccl. 64; 1340 ~o quod eleccio magistri ‥ secundum formam inferius annotatam celebretur Deeds Balliol 283. d 1253 quod redditus, fructus, terras et tenementa sua ‥ colligi faciat et salvo custodiri donec rex disposuerit quid inde facturus sit Cl 172; s1398 ~e quid acturus sis et ego me disponam Eul. Hist. III 379 (v. 3d supra); 1431 pro toto anno futuro ~ant que persone quibusque Dominicis debeant predicare StatOx 238. e quid tu nugando mutire ~is? Gildas EB 1; abbas B. Romam ire disposuit Hist. Abb. Jarrow 9; in unaquaque regione in qua ~ebant manere Eddi 41; ~ebat ‥ condere casulam Bede CuthbP 21; 798 sollicitus fui ‥ audire ‥ quomodo dispositum habuisses facere secundum Dei voluntatem Alcuin Ep. 157; a1086 aliquam accipere medicinam disposui Lanfr. Ep. 18 (44); 1102 (v. defensio 8); proficisci foris disposui Hil. Ronce. 12. 9; 1231 disposueram ‥ statim post Epiphaniam iter peregrinationis arripuisse Gros. Ep. 4; 1327 in animo suo disposuit amaritudines nostras ‥ temperare Lit. Cant. I 260; 1435 sanam ‥ doctrinam ‥ ~it ‥ Christianis distribuere FormOx 450. f s1404 ecclesiam Herfordensem vacantem pro presencium compilatore papa disposuit Ad. Usk 85. 6 to grant, assign, bequeath, spend (usu. for spec. purpose). b (Sc.) to depone. intempesto noctis silentio, quod animantibus ad quietem disposuit natura dispensatrix P. Blois Ep. 238. 542A; Elmh. Cant. 93 (v. conamen); 1425 ~it fabrice ‥ ecclesie pro sepultura sua in eadem xl s. Reg. Cant. II 326 (cf. ib.: vult quod ‥ lx li. eidem disposite ~antur in cooperturam ‥ capelle); 1426 (v. definitor b); 1495 volo quod [x m.] ~antur circa edificacionem ‥ capelle Deeds Balliol 335; 1502 que pecunia ‥ ad utilitatem universitatis ‥ per discrecionem ‥ cancellarii ‥ ~atur StatOx 305. b 1549 usque ad vacationem beneficiorum ad praemissum effectum ~endorum Conc. Scot. II 101; 1559 potestas ~endi et conferendi Ib. 166.

Menu

Word wheel

disponere

Saved

Recent