elemosinarius

elemosinarius [LL] 1 bountiful in alms-giving. clementissimum animum ‥ et ~ias manus in pauperes ‥ quis digne memoret?  Gosc. Wulfh. 5; s472 Hyllarius Arelatensis ecclesie presul, vir ~ius et paupertatis amator (Ado) M. Par. Maj. I 217. 2 granted in almoign. 1159 terra ~ia xxx s. v d. Pipe 3; c1160 concessisse ‥ illam carucatam terre ‥ quam D. O. abbati ‥ in perpetuam elemosinam dedit ‥, tenendam libere et quiete sicut aliqua terra ~ia liberius et quietius tenetur et possidetur in regno nostro Regesta Scot. I 110; sicut aliqua terra ~ia in regno Scotie ab aliquo liberius, quietius, plenarius, et honorificentius tenetur Ch. Beauly 74; 1477 infeodatio elimosinaria de xx m. Scot. Grey Friars II 4. 3 eleemosynary, used (or suitable) for, or concerned with, alms-giving. b (w. domus) alms-house, almonry. repperit opus ‥ ~ium eum fecisse paganum V. Greg. p. 105; cum ei de panibus propriis unum ‥ rex misisset, ipse ‥ in regio conspectu ~ia panem in frusta concidit et elemosynarum more primo remotius exposita, deinde singulatim retracta, comedit universa Gir. IK II 12; 1254 aula ~ia et magna aula domini regis ‥ indigent coopertorio CalIMisc I 205; 1431 lego priori prioratus ‥ Norwici ‥ unum discum ~ium argenteum Reg. Cant. II 438; 1445 incarceratus est et punitus pena pecuniaria et ~ia MunAcOx 543; loca ~ia Plusc. VII 18 (v. 4b infra).  b 1180 ecclesiam ‥ de N‥. domui vestre ~ie ‥ confirmamus (Lit. Papae) Elmh. Cant. 449; 1201 (v. domus 7d); faciet ‥ subelemosinarius ‥ bis in omni ebdomada ‥ omnibus egenis ad domum ~iam inferius adventantibus generalem elemosine erogationem Cust. Westm. 178 (cf. ib. 179: domus prelibata ‥, que a plebeis patrie ydiomate dolhus vocitatur); 1327 in domo nostra ~ia extra portam Reg. Dunferm. 370; rex ‥ et communes possunt invenire ‥ c domos ~ias pro decumbentibus (Purvey) Ziz. 393; 1415 volo quod illa terre et tenementa ‥ existencia ‥ ad usum et proficuum domus ~ie in Arundell’ amortizentur domui [Hospitalis S. Joh. in Anglia] Reg. Cant. II 75; in domo ~ia vocata Seynt Johns prope collegium Val. Eccl. II 273. 4 (as sb. m.) almoner: a (eccl. or mon.); b (royal); c (mun.). a ~ius ‥ perquirat ‥ ubi egri et debiles jaceant Lanfr. Const. 154 (cf. ib. 107: ducente eos fratre ~io); ordinate itaque illi vos, domne prior, de elemosina, non per servientes ‥ sed per monachum ~ium ‥, quatenus ‥ nullam duram patiatur indigentiam Anselm (Ep. 380) V 323; c1135 carectarii habent ‥ singulis diebus unum panem de †orto [? l. ordeo]; †avelenum [MS: ab elemosinario] vero habent xxxij d. per annum Cart. Reading I p. 183n. 221; frater noster W. medicus, tunc temporis ~ius Brakelond 148; 1222 statuimus ‥ ut prelati singuli ~ios honestos habeant Conc. Syn. 108; 1234 omnes reliquie tam cibi quam potus per ~ium integre pauperibus erogentur Vis. Bury 731; ~ius debet esse caritate fervidus, misericordia diffusus, pietate dotatus, orphanorum adjutor, inopum pater, pauperum recreator Obed. Abingd. 404; c1300 ~ius ‥ diligenter observet ut diebus statutis distribuat elemosinas secundum modum per illos ordinatum qui ad hoc ipsum redditus elemosinarie contulerint. pauperes eciam mendicantes, quos in cimiterio vel deprope mori contigerit, faciat gratis ‥ in majori cimiterio tumulari. habeat insuper continuo secum octo pueros ‥ quos ‥ ad ministerium ecclesie ‥ faciat informari Reg. S. Paul. 74; s1429 juramenta prestitere de vero dicendo de annua pensione xxx s. officio ~ii spectante Chr. S. Alb. 36; 1583 decimas ‥ que per elimozinarium ejusdem nuper monasterii ‥ collecte fuerunt Pat 1234 m. 23.  b s1177 rex ‥ fratrem Templi nomine Rogerum ‥ constituit domus sue ~ium G. Hen. II I 169; s1199 [rex Ricardus] abbatem de Pinu ‥ secum ‥ retinuit, ~ium suum illum constituens ut de elemosinis regiis et de pauperibus ‥ curam gereret Coggesh. Chr. 98; 1232 de blado regis ‥ faciat habere ~iis regis xxvij quar‥., distribuenda fratribus S. Margarete ‥ et aliis hospitalibus Cl 44; s1319 J. de Jargolio procurator regine et ipsius ~ius Hist. Roff. 5v; officium ‥ ~ii est fragmenta diligenter colligere et ea distribuere ‥ egenis; egrotos, leprosos ‥, viduas ‥ vagosque in †prisona [v. l. patria] commorantes caritative visitare; item pecuniam ‥ et alia ad elemosinam largita recipere et ‥ distribuere. debet eciam regem super elemosine largicione ‥ stimulare Fleta 81; reliqua pars [panni] tota extra ecclesiam distribuetur pauperibus per manus ‥ elimosinarii Lib. Regal. 30; [rex] ~ium suum magnum providum virum faciat et discretum, et omnia loca ~ia regni sui reformari et ad verum statum pristinum sue primeve fundacionis reduci faciat, ac elemosinarum largiciones et erogaciones in propria presencia destribuere precipiat Plusc. VII 18 (v. 3a supra); instituit idem rex quod per ~ium suum quidam discus v Christi vulnerum ‥ representativus mense sue ‥ poneretur Blakman Hen. VI 13; 1491 magistri Christofori Ursewyk decani ecclesie Ebor’, magni ~ii nostri RScot 497a.  c 1162 michi ‥ concesserunt [burgenses Salmuri] quod, quando elemosinas suas dividerent, darent lessam de testamento suo ad pontem faciendum ‥ ad consilium sacerdotis sui et ~iorum suorum Act. Hen. II I 366; 1461 dicunt ‥ quod ~ius burgi non mundat communem seweram (Leet Peterb.) EHR XIX 528. 5 a supported by alms. b (as sb.) recipient of alms, almsman. c tenant (?) holding as almsman or (?) by service as almoner; cf. elemosina 3d. a 1221 liberate ‥ xl s. ad faciendum fieri quandam domum in prioratu in Kintun’ ad opus ij puellarum ~iarum, que ibidem commorabuntur quamdiu nobis placuerit Cl 479a; quelibet femina ~ia habuit xl d. W. Worc. Itin. 356.  b 1287 A. receptavit meretrices; ‥ condonatur quia ~ius Law Merch. I 16; primo ‥ argumentum [quod dari potest dominium in perpetuum] patet ex hoc quod ~ii ‥ ‘effluentem mensuram dabunt in sinum’ benefactorum [cf. Luke vi 38] Wycl. Civ. Dom. I 249; Id. Pol. 246 (v. dotator).  c j Francigena, ~ius regis DB I 132v; prefecti regis et bedelli et ~ii DB I 209a; abbas [S. Eadmundi] tenuit ad victum monachorum c et xviij homines, et potuerunt dare et vendere terram suam; et sub eis lij bord[arios] ‥, liiij liberos satis inopes, xliij elemosin [arios]; quisque eorum habet j bord[arium] DB II 372.