erigere

erigere [CL] 1 to lift, raise up, direct upwards; b (part of body; also fig.); c (naut.); d (math.). e (p. ppl. erectus) upright, pointing upwards; f (mus.); g taut, stiff; h (w. ref. to eyes) bright, alert. princeps / qui sceptrum regni Solimis erexit Aldh. VirgV 2140; Egb. Pont. 119 (v. 2 cloca 2); sol ‥ poros ejus [nenufaris] ‥ aperit et dilatat unde caput ~ere videtur Quaest. Salern. B 221; s616 erectis vestibus quantis esset verberibus laceratus ostendit M. Par. Maj. I 266 (cf. Bede HE II 6: retecto [v. l. recto] vestimento); 1266 ~ens ‥ hachiam (v. Daneschus).  b erectis ad aethera palmis Aldh. VirgP 1; expansis cruribus erecti pedes ad coelos sursum prominebant V. Cuthb. I 3; Gir. TH III 10 (v. deprimere 1a); Moyses manus non demisisse sed erexisse describitur ut Amalech sterneretur [Exod. xvii 10-13] J. Sal. Ep. 201 (234); Quaest. Salern. B 6 (v. eicere 3c); ~e sursum [ME: hold up] oculos et manus ad celum AncrR 109; vidit quasi equum stantem super pedes posteriores, pedibus anterioribus sursum erectis Ghost Stories 414.  c sublimant alii malos; aliique laborant / erectis malis addere vela sua G. Amiens Hast. 83; ventis instantibus erexit vela sua G. Mon. IV 7; 1296 in mercede xij marinariorum ‥ laborancium circa malum ~endum in galea Ac. Galley Newcastle 181; ~i fecit veli virgam in medium mali ut ‥ suam promptitudinem velandi ostenderet G. Hen. V 3; quidam ‥ tempestate dispersi ‥ erecta carbasa tenuerunt Ib. 25.  d dividam ‥ lineam DF equaliter in punctum G et ~am super latus GD quadratum GKMD Rob. Angl. (I) Alg. 132.  e queritur quare galli habeant cristas multum ~as Quaest. Salern. B 199; 1307 ne ‥ crucem suam ~am per ‥ diocesim Lond’ ‥ deferre presumat Lit. Cant. III 352.  f si tractum habeat a parte dextra solummodo ascendentem, ~a longa vocatur Haudlo 383; Ib. 384 (v. brevis 3b).  g non ‥ corpus ~um et rigidum est, sed membra ‥ motabilia requiescebant V. Cuthb. IV 14.  h ~ior oculis Ailr. Ed. Conf. 749A (v. dissolvere 4b). 2 to raise, construct, set up: a (building or part); b (other structure). a hoc templum Bugge ‥ / ‥ erexit Aldh. CE 3. 2; erectis castrorum turribus altis Id. VirgV 646; nulla ecclesia, nullum altare in ‥ Berniciorum gente erectum est Bede HE III 2 p. 130; qui edificium facere vult stabile ‥ soliditatem prius considerat terre, quo ‥ parietem ~ere ‥ possit Simil. Anselmi 98; Geroiano baroni ‥ castrum S. Serenici ‥ erexit Ord. Vit. III 2 p. 28; Ad. Eyns. Hug. III 12 (v. contentiosus 2a); a1260 (v. aula 4b); 1338 in reparacione medietatis infirmarie ‥ que fuit erecta a solo Ac. Durh. 201.  b Romani ‥ erexerunt statuam Lib. Monstr. I 3; Osuald signum sanctae crucis erexit Bede HE III 2 p. 128; jussit ut ‥ machinas ~erent Ord. Vit. XIII 8 p. 16; Osb. Bawdsey clxix (v. convictualis 2); gigantes eam [choream] mirabiliter erexerunt Gir. TH II 18; 1237 (v. deguttare 1b); 1266 (v. bretescha a); s1306 erexerunt papiliones et tentoria Flor. Hist. III 131; 1359 pro badiis ‥ errigendis (v. 2 baia); 1411 ut ‥ pagendam ‥ ~erent (v. 2 contractus 2a); habent potestatem ‥ ~endi altare, etiam sub divo W. Say Lib. Reg. Cap. 66. 3 to heap up; b (fig.). c (intr.) to rise, be heaped. 13‥ cum una acra et uno fossato erecto de terra Thome Reg. Malm. II 295; 1310 terra erecta de eodem fossato MinAc Essex (Birdbrook).  b si non tantos ‥ malitiae episcoporum ‥ ~i adversus Deum vidissem montes Gildas EB 65.  c c1300 de ‥ parcella terre jacente [etc.] ‥ una cum uno itinere in latitudine xvj pedum ad eandem terram juxta ‥ fossatum ~entem Reg. Malm. II lxxvi. 4 (with ref. to living things, partly fig.): a (refl. or pass.) to rise, stand up; b (p. ppl. erectus). c (trans.) to lift, help to stand. a surculamen incredulitatis ‥ plantaverat, quod ‥ venenatis imbribus irrigatum et ad Dei offensam ‥ se ~ens parricidii ‥ crimen producit Gildas EB 28; paraliticus ‥ / ‥ / debilis ‥ ut se / ‥ nulla ratione valeret / erigere Wulf. Swith. I 1206; cum Evangelium legeretur ad reverentiam ‥ misterii sese ~i fecit V. Gund. 46; sic ‥ [quedam animalia] expeditius ~untur et celerius Quaest. Salern. W 8; terminata ‥ oracione ~et se regina et genuflectet W. Say Lib. Reg. Cap. 97.  b nunc quomodo ferrum inhereat lapidi decumbentes explorant, nunc ~i se invicem coarctantur ut videant Ailr. Ed. Conf. 780C; [homo] Grece antropos, i. ‘sursum ~us’ appellatur Bart. Angl. III 1; teneatis vos ~as [ME: up richt] in firma fide AncrR 99.  c cadaver ‥ de porta mortis redivivum erexit ad lumina vitae Aldh. VirgP 26; memento ‥ ut, sicut gratia Dei te sic sublimavit, sic misericordia tua ~at quem culpa sua sic humiliavit Anselm (Or. 8) III 26; fortuna ‥ prostratum ‥ spe melius ~it Ord. Vit. XII 19 p. 364; ubi ‥ quilibet tenet manum alterius, si aliquis labescat alius eum ~it [ME: breit up] priusquam omnino cadat AncrR 93. 5 to raise (spiritually or mentally). b (p. ppl. erectus) resolute. erecto ad superna desideria mentis intuitu Bede Hom. I 16. 261; ~e nos [AS: ahef usig] ad consedentem in dextera tua Rit. Durh. 35; excita nunc, anima mea, et ~e totum intellectum tuum Anselm (Prosl. 24) I 117; Ib. (Or. 17) III 70 (v. exigere 6c); Eadmer Excell. B. M. 578B (v. dejectio 2a).  b 864 (12c) ab omnibus catholicis ~am fidem colentibus CS 410; his auditis nostri ‥ animis ~i per dies amplius hostes infestare Osb. Bawdsey clxviii. 6 to promote, raise up; b (w. in); c (of institution). Cf. eligere 2. rex ‥ dejectis ‥ Merciorum ‥ consulibus ‥ ex infimis Normannorum clientibus tribunos ‥ ditissimos erexit Ord. Vit. IV 7 p. 218; Moyses de Egyptiorum tenebrosis sordibus virtutis predicator ~itur R. Cold. Osw. 8; 1480 ad visitandum prioratum ‥ necnon ‥ ad deponendum, ~endum et absolvendum, citandum, suspendendum ‥ [subditorum] quoscunque Reg. Whet. II 213.  b [Brutus] erectus ‥ in ducem convocat undique Trojanos et oppida Assaraci munivit G. Mon. I 4; s1040 Hardecnut ‥ adductum ‥ in regem erexerunt Chr. Rams. 149; Egbertum filium suum ante mortem in regem erectum [= W. Malm. GR I 94: inunctum] Silgrave 25; s1016 postquam erectus est in regem [= H. Hunt. HA VI 12: electus] B. Cotton 182; Karolum Magnum, qui post obitum patris sui ‥ in regem ~itur [v. l. eligitur] Eul. Hist. II 122; 1385 (v. creare 3b); s1399 Ad. Usk 26 (v. contemporarius).  c 1395 parochialem ecclesiam ‥ in collegiatam ~ere Lit. Cant. III 45; 1430 (v. collegium 1c); 1470 ecclesia de W‥. erecta ‥ de cella in abbathiam Reg. Whet. I 148. 7 (w. abstr. obj.) to institute, uphold, maintain. primum ‥ est quod volo, ut recta lex ~atur et omnis injuria dejiciatur ‥ Deique rectitudo ~atur (Cons. Cnuti) GAS 309 (cf. (Quad.) ib.: ut juste leges ~antur [AS: þæt man rihte laga upp arære]); si quis ‥ unlagam ~at vel injustum judicium judicet ‥ (Quad.) Ib. 319 (cf. Cons. Cnuti: quicunque ‥ injusticiam statuerit); AS: and se ðe unlage rære; ad officium [advocati] ‥ pertinet lapsa ~ere, fatigata reparare sue defensionis viribus W. Drogheda SA 33; 1403 vigilias more pastoris tam corporales quam mentales ~imus, visuri quid gregi ‥ expediat (Lit. Papae) Ad. Usk 79. 8 a (incl. refl.) to rise, exalt (oneself); b (w. var. parts of body, fig.) to behave insolently or rebelliously. c (p. ppl. erectus) cocky, insolent. a et vos, ac si Lucifer ‥ de caelo projectus, verbis non potestate ~imini Gildas EB 74; angeli ‥ creaturam sese inlicitis ~entem examine districtionis premunt Bede Gen. (xi 7) 125; amor sine timore ~it in presumptionem Alex. Bath Mor. I 69 p. 135; s1202 M. Par. Min. II 95 (v. cervicose).  b erit ‥ [vestrum] his ‥ demisso vultu obedire aut supercilio erecto contraire Chr. Battle f. 64v; ex eis qui contra eum cervicem erexerant de Anglia quosdam exlegavit G. Walth. 115; Ad. Scot OP 522B (v. cervix c); 1317 ad impugnandum jura regalia et rebellionis calcaneum ‥ ~endum in regem eundem patenter inducunt Mon. Hib. & Scot. 194a; 1350, s1459 (v. calcaneus 2c); s1415 (v. 2 cauda 1e).  c s1203 rex ‥ Francorum ‥ ex ‥ elongatione regis J. factus ~ior M. Par. Min. II 99. 9 (?) to remove by lifting. 1354 que ‥ obstupacio ad duos dies lete ‥ presentata fuit, et preceptum fuit per senescallum ‥ ~ere, et erecta fuit Pub. Works I 188. 10 to upset (moot). si placitum populi erexerit propter extractionem armorum suorum xl sol. solvat comiti (Inst. Cnuti) GAS 73 (cf. (Quad.) ib.: si quis folcgemot, id est populi placitum, armorum exercione turbabit, emendet ‥ cxx sol. wite [AS: gif he folcegemot mid wæpnes bryde arære]). 11 (intr.) to arise, crop up. 1327 contencio erexit inter Willelmum H‥. et Willelmum filium Johannis ‥ et quilibet eorum alterum vilificavit Rec. Leic. II 2.