exaltare

exaltare [CL] 1 to raise to a higher level; b (fig.); c (road or bank); d (water level). illi qui ~atum pro signo serpentem aeneum aspiciebant Bede Hom. II 18. 201; cum ‥ fumum supra muros urbis ~ari conspiceret Id. HE III 16; ~atus Mardocheus super equum selle regie non est tactus vana gloria Ad. Dore Pictor 154; crux exaltatur illic, campana renarrat / ecclesie laudes Garl. Hon. Vit. 179; [abbas T., ob. 1236] ~avit ad majus luminare vestiarii Chr. Evesham 271; 1244 iij fenestras ejusdem aule cum operatione cementaria ad modum porticus ~ari faciant Liberate 20 m. 14; s1258 pistores ‥ non fuerunt positi in pillorio ‥ sed ‥ ~ati fuerunt in tumberella Leg. Ant. Lond. 41; s1283 caput [Griffini] supra turrim Londoniensem ‥ fixum ~averunt Plusc. VII 31; edificiorum fabrice ‥ tali proceritate, que paupertati non convenit, ~ate R. Bury Phil. 6. 88.  b stabat adhuc spiritus procelle et ~ati sunt fluctus ejus Ailr. Ed. Conf. 743D.  c 1296 suffodit terricidias de fossato Norwyci ~ando calcetum tente sue Leet Norw. 47; 1313 ~avit viam regiam ex opposito messuagii quondam Thome G. cum gravella et sabilone ita quod per illam exaltacionem obstupavit cursum aque de M. Ib. 59; 1323 (v. diaeta 3b); 1344 (v. chorda 7b).  d s1135 monachi stagnum ‥ molendini ad nocumentum terre mee vel gardini mei non ~abunt Cart. Glouc. I 243; ‥ quod injuste ‥ ~avit stagnum molendini sui ‥ ad nocumentum liberi tenementi Glanv. XIII 36; 1221 J. obstruxit illud flete et ~avit stagnum, per quod non possunt trahere buscam CurR X 3; prohibetur ne quis faciat in suo per quod nocere possit vicino, ut si stagnum ~averit in suo Bracton 232. 2 to raise (voice). b (mus.) to raise in pitch. infatigabili clamore ‥ vocem ~ant Gir. TH I 14.  b psalmi ‥ dicuntur sub una voce, nullum psalmum ~ando in choro; ‥ rectores dicant ‥ totum psalmum ‘Venite’, nullum versum ~ando Brev. Sal. xii. 3 (w. person or institution as obj.): a to elevate, exalt (in status); b (spiritually). c to praise, extol. d to make confident or proud, to puff up. a c1077 gloria ‥ Deo, cui vita vestra sic placuit ut eam ad exemplum ~aret Anselm (Ep. 78) III 201; Archgallo ‥ nobiles ‥ laborabat deponere, et ignobiles ~are G. Mon. III 17; 1341 nos ‥ in annis adolescentie ad regni solium ~ati (Lit. Regis) Avesb. 95; Ad. Mur. Chr. app. 248 (v. exsultare d); s1256 episcopatus sui cathedralem ‥ possessionibus ditavit et prebendis et canonicis ~avit Fordun Cont. X 11.  b nonnulli edito virginitatis fastigio sublimati et pudicae conversationis arcibus ~ati Aldh. VirgP 13; 796 quemcumque voluerit, ~at [sc. Deus] Alcuin Ep. 107; eum miseratio Christi / ‥ / non tantumque polis sed et exaltavit in arvis Wulf. Swith. I 482; Lanfr. Comment. Paul. 177 (v. 1 despicere 2d).  c adulteria punire, iniquos non ~are O. Cant. Const. 2; a1085 non probo quod ‥ Clementem tot ‥ preconiis tam propere ~as Lanfr. Ep. 59(52).  d 796 non te saeculi pompa ~et Alcuin Ep. 114; nisi ‥ homo prius habuerit voluntatem ‥ ~andi ‥ numquam ‥ extolletur‥. de exaltatione ‥ avaritia et alia similia Simil. Anselmi 36; qui nimis exaltat se confundetur in ymis Walt. Angl. Fab. 42. 31; exaltabuntur in Gallos cornua justi / letificabuntur Angli [cf.Psalm. lxxiv 11] (J. Bridl.) Pol. Poems I 156. 4 (w. abstr. obj.): a to increase. b to extol, make much of. c to elevate (to higher things). d to heighten (anger). a ut, sicut Deus vestram ‥ ~at potestatem, ita ‥ Anselm (Ep. 294) IV 214.  b vos arroganter verba ~asse Gildas EB 74; horum ‥ miracula suprafatus auctor [sc. Goscelinus] predicat, signa ~at W. Malm. GP I 2; Fleta 51 (v. diabolus 1a); comendant et ~ant [ME: heveð up] elemosinam quam facit AncrR 81.  c usque ad Christum et B. Virginem [philosophi] considerationem suam ~averunt Bacon Tert. 48.  d mulieris animum diabolus instigat, regis iram mulier ~at Osb. V. Dunst. 27. 5 to increase, raise (price or rent). post obitum Petri, ~avit archiepiscopus dictam terram ad xvj li. RDomin 3; 1319 quod tallagia ‥ non augmententur seu ~entur nisi de communi consensu majoris et communitatis (Ch. Regis) MGL I 142; precium rerum ‥ ~averunt ‥ a iiij s. usque ad iiij nobilia Anglorum Gascoigne Loci 104; a1470 inquiratur ‥ de hiis qui regratunt grana ‥ aut alia bona ‥ ~antes primum precium et ‥ in cariori foro vendent [v. l. vendentes] quam ‥ vendi debeant BBAdm I 231. 6 (astr., pass.) to be raised to position of greatest ‘influence’. Gros. 43 (v. descensio a); preter istas virtutes planete habent alias virtutes que dicuntur exaltationes; Sol enim ~atur in Ariete, Luna in Tauro, Saturnus in Libra, Jupiter in Cancro, Mars in Capricorno, Venus in Piscibus, Mercurius in Virgine Rob. Angl. (II) 169; exaltatio Martis 28 gradu. in Aquario nullus ~atur Bacon V 22n. 7 (alch.): a to distill. b to raise (to higher ‘degree’), refine. a cum tota calx soluta et ~ata fuerit per alembicum in aquam claram Ripley 212.  b exaltacio parum differt a sublimacione ‥. si velis tua corpora ~are, illa sublima primo spiritu vite, donec terra sit bene subtiliata per naturalem rectificacionem omnium elementorum Ripley Axiom. 116. 8 (? intr.) to rise (or, by conf. w. exhalare, to emit (odour)). ~avit, stonc GlC E 391.