fundare

1 fundare [CL] 1 to lay the foundations of (structure). basilicas sanctorum martyrum ~ant, construunt, perficiunt Gildas EB 12; domum ‥ cujus profunditatem in terra ‥ lapidibus ~atam ‥ Eddi 22 (v. 1 domus 6a); ~are, fundaments ponere; ‥ ~atum, consolidatum, stabilitum, gestaþelad, structum GlH F 1017, 1020; igitur profunditatem ipsius ecclesie criptis et oratoriis subterraneis, et viarum anfractibus, inferius cum magna industria ~avit Ric. Hex. Hist. Hex. I 3 p. 12. 2 to put on a firm basis, establish; b (w. intentionem); c (w. ref. to argument); d (refl.). si ipse praedecessorum vestrorum ‥ ~atissima ‥ adimpleat decreta (Lit. ad Papam) Eddi 51; Duns Ord. II 287 (v. essentialis 1a); in limitato non potest aliquid ~ari nisi limitatum Ib. IV 217; fundat, figit, anchorat Walt. Wimb. Virgo 12 (v. exul b); quod si foret tam necessarium ad ~andum fidem ecclesie, deberet primo inseri, aliis preter necessariis pretermissis Wycl. Apost. 199; Deus scit quod nichil aliud dixi preter legem Dei vel quod potest expresse ~ari in scriptura sacra Wyche Ep. 539; 1423 quod potest ~ari in articulo fidei que est sanctorum communio Reg. Cant. III 163; J. Bury Glad. Sal. 576 (v. 3 deputare 3a); Ib. 577 (v. dirigere 6a).  b 1225 pars canonicorum intentionem suam ~avit in his verbis ‥ Dryburgh 137; 1231 partibus coram nobis comparentibus, ‥ rector ‥ in hunc modum suam ~avit intentionem. petiit ‥ Reg. Malm. I 388; 1296 constat per probaciones ‥ parochianos suam intencionem super hoc rite ac sufficienter ~asse Reg. Cant. 122; 1365 comperimus prefatum priorem in percepcione decimarum titulum sufficientem habere, et intencionem suam ad plenum de jure ~asse Cart. Mont. S. Mich. 11 p. 11; 1427 inveni per testes ‥ rectorem ‥ et Ricardum ‥ super possessione ‥ aule ‥ intenciones suas ‥ ~asse sufficienter et probasse FormOx 463.  c sicut voluntas est quodammodo illimitata quatenus ~at relaciones aliquas secundi modi oppositas Duns Ord. II 273; peccat talis consequencia quia ~atur in una regula que multas habet instancias Ockham Pol. I 325; ut istam assercionem probet, ~et, et muniat Ib. III 8; Wycl. Log. I 221 (v. disparantia); 1393 vigore tituli nostri regii de regalia et jure corone nostre ~ati verissime et per nos totis viribus defendendi Dip. Corr. Ric. II 137; c1407 de difficultatibus et dubiis que possunt moveri probabiliter ex textu vel processu in qua questio ‥ ~atur StatOx 194; postquam coram vestra reverencia ~averim et probaverim ipsas [conclusiones] sufficienter Pecock Abbr. 616.  d quod ut evidenter ostendant, verba beati Joannis Chrysostomi, in quibus se ~at iste impugnatus, adducunt in medium Ockham Pol. I 316; aliter ‥ non crederetur approbacioni vel reprobacioni pape nisi de quanto se ~averit ex scriptura Wycl. Ver. II 135. 3 to found, cause to be built. exin bernarum fundant coenubia Christi Aldh. VirgV 1298; ~avit ibi monasterium ac regulari vita instituit Bede HE IV 13 p. 232; hanc [urbem] Romana manus muris et turribus altam / fundavit Alcuin SS Ebor 20; †948 (13c) offero munusculum sanctae metropolitanae ecclesiae in Dorobernia civitate a beato Augustino ~atae CS 860; 1142 monasterium ‥ in honores ‥ apostolorum P. et P. ~atum (Lit. Papae) Reg. Malm. I 346; in capella que non procul a fonte ad hoc dignoscitur esse ~ata Gir. TH II 7 p. 89. 4 to found, esp. to endow (institution or organization). b to grant in mortmain. 1275 cum sit sancta ac salubris cogitacio preces ~are pro defunctis Reg. Heref. 11; 1345 cantariam ‥ ~averit (v. dotare 2a); 1372 capellanis ~atis in ecclesia Brechinensi per dominum Robertum ExchScot 389; 1380 in expensis domini Johannis de B. ‥ de Dunelm’ usque London et Northampton pro c li. per regem debitis adquirendis ac eciam pro collegio Oxon’ per episcopum ~ando Ac. Durh. 589; 1415 cotidie celebrabunt imperpetuum unam missam altare S. Johannis Baptiste ~atum in orientali insula ecclesie parochialis de Wantynch’ Reg. Cant. II 21; 1424 licet dudum Philippus ‥ cantariam ‥ in certis redditibus et possessionibus ~asset pariter et dotasset FormA 68; 1456 ad ~andum ‥ fraternitates, gildas, hospitalia, cantarias, collegia, domos eleemosynarum Reg. Whet. I 258.  b 1481 concessimus ‥ toftum cum una virgata terre ‥ nobis forisfact’ ex racione quod quidam R. B., possessor eorundem tofti et virgate, eadem ecclesie parochiali de Bredon ‥ absque licencia nostra speciali dedit et ~avit Pat 546 m. 10. 5 (w. pers. obj.) to set, establish (in a place or position). 1289 de nullo debebant solvere costumam cum eandem libertatem haberent et inter ipsos nulla esset diversitas, set erant omnes ~ati in terra Laburdi RGasc II 446; Walterus de Schirlaw, Coventriensis et Lichfeldensis episcopus ~atus per papam Urbanum, ad sedem Bathoniensem est translatus V. Ric. II 71. 6 to ground (the mind), instruct. 1340 Hugo ‥ in jure regni bene ~atus, ut dicitur, venturus est Cantuariam ‥ cum filio dicti Laurencii ‥ petiturus, ut placeat ‥ conventui concedere tenementum ‥ Laurencii filio suo Lit. Cant. II 233.

2 fundare [cf. 1 fundere 2–4] 1 to melt down (metal for casting). 1209 in plumbatoribus ad ~andum plumbum ad goterias xij d. Pipe Wint. 53; 1276 cum quadam falsa plata ~ata tanquam argentea SelPlJews 91; s1300 ecclesia ‥ combusta fuit totaliter usque ad muros cum quatuor campanilibus, nec aliqua remansit campana quin †fundebatur [MS: fundabatur] aut frangebatur Hist. Glouc. 35; 1348 die quo ~arunt metallum pro campanis KR Ac 462/16 f. 5. 2 to soak (grain as part of malting process), to malt. V. et. 1 fundere 4. 12‥ quocienscunque fratres voluerint, ~abit ij quarteria avene vel j quarterium frumenti pro j opere Rec. Templars 154; ~abit contra Natale Domini ij ferndales avene Ib. 155.

3 fundare [AN fundre, OF fondrer] , to founder, sink, (pass., of land) to be flooded or swamped. Cf. effundare, funderare. 1241 placia terre que ~ata est per refullacionem aque, eo quod S. nullam emendacionem apponit CurR XVI 1859; 1241 per refullacionem aque ‥ ~ata est terra Ib. (v. concavatio a); 1284 tota villa de W. distringatur pro via regali cum aqua ~ata, eo quod non mundaverunt cursum Hund. Highworth 270.

4 fundare [cf. ME foundenp. ppl. offinden] , to find. 1397 Johannes M. felonice interfecit Willelmum capellanum ‥ et dictus J. statim fugit et ‥ Lucia, uxor Johannis M., ~avit dictum W. RCoron 190 r. 5.