iurisdictio
iurisdictio, administration of justice, jurisdiction, control
jūris-dictĭo, ōnis (in tmesi: jurisque dictio, Liv. 41, 9; and separately: juris dictio), f. [2. ius-dictio], administration of justice, jurisdiction.
- I Lit.: jurisdictionem confeceram, Cic. Fam. 2, 13, 3: absolvere, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 12, 1.—
- II Transf.
- A Legal authority, jurisdiction, power: ut sub vestrum jus, jurisdictionem, potestatem urbes subjungeretis, Cic. Agr. 2, 36: libera, Suet. Calig. 16: praetorum, Gai. Inst. 1, 6.—
- B In gen., authority, control: quae ruant urbes, quae oriantur, jurisdictio mea est, it is mine to determine, Sen. Clem. 1, 1, 2; a place where justice was administered, an assize town (post-Aug.): mediterraneae jurisdictiones, Plin. 5, 28, 29, § 105.
iūris-dictio, ōnis, f., I) die Handhabung des Rechtes in Zivilsachen, die Zivilgerichtsbarkeit, die in Rom dem Prätor urbanus u. dem Prätor peregrinus oblag u. deren Befugnis bestand in: do (= geben, nämlich Klagen, Exzeptionen, Rechte), dico (sprechen, nämlich das Urteil), addico (zu- u. aburteilen, nämlich das Eigentum), a) eig., Cic. u.a.: i. urbana et peregrina, Liv.: dasselbe i. utraque, Liv.: i. Asiatica, in der Provinz Asien, Cic.: pupillaris, Corp. inscr. Lat. 5, 1874: iurisdictio in libera civitate contra leges senatusque consulta, Cic.: Plur., Vell. 2, 117, 4. – b) übtr.: quae ruant urbes, quae oriantur, iurisdictio mea est, das steht in meiner Gewalt, Sen. de clem. 1, 1. § 2. – II) meton., ein Gerichtsbezirk, Syriaca, Amm. 23, 2, 3: mediterraneae iurisdictiones, Plin. 5, 105: duae iurisdictiones, Amm. 15, 11, 6: ad finem vitae plerosque in isdem exercitibus aut iurisdictionibus (prokonsularischen Provinzen) habere, Tac. ann. 1, 80.
- 1. rechtspraak, civiele rechtspleging;
- 2. bevoegdheid om recht te spreken;
- 3. rechtsgebied, ressort;
- 4. competentie [praetoria].
de Mazaugues:
Cum omnibus juribus, Jurisdictionibus altis et bassis, mero et mixto imperio.Vide in Justitia 1.
Raimundus de Folhaquerio(habet) civilem et modicam Jurisdictionem.
Ita quod Jurisdictiones minores, prædiales, mixtæ et majores essent extunc et deinceps per imperpetuum domini nostri regis.
JurisdictionisEcclesiasticæ violatores, imo et judices laici jurisdictionem suam in subditos ecclesiæ exercentes, gravi pœna mulctabantur, ut testatur Charta decani et capituli Paris. ann. 1214. ex Chartul. Campan. fol. 429. v°. col. 2 :
Blancha comitissa omnes illos, qui dictas infractiones et amputationem pedis fecerunt, sive opem tulerunt, ob reverentiam ecclesiæ nostræ bona fide fecit venire a sancto Leofredo usque ad ecclesias(sic) Parisienses, et deinde in capitulum Parisiense discalciatos et in pura tunica, qui ibidem dictas infractiones et pedis amputationem nostro capitulo emendaverunt, et decem marcas argenti pro emenda Parisius persolverunt : apud Rosetum vero discalciati et in pura tunica qui ibidem, ab introitu villæ die Dominica hora tertia usque ad ecclesiam profecti sunt per mercatum.
Iurisdictio
The term used in Roman law of the power belonging to the king or magistrate of administering justice in suits between private persons (inter privatos), which was a part of the imperium or supreme executive power. The plebeian and inferior magistrates did not possess iurisdictio, except that the curule aediles exercised it in matters relating to the markets.
Very strictly used, the term iurisdictio means the same as iudicis datio, or the right of a magistrate to appoint a iudex. See actio; imperium; iudex; judicial procedure; magistratus.