jacere

1 jacēre [CL] 1 to be in recumbent position, to lie prone or supine. b (pr. ppl., her.) couchant. c (mus.) lying on its side. examen apum ‥ / ‥ / ‥ replebant ora jacentis [infantis Ambrosii in cunis] Aldh. VirgV 661; juxta parietem in solis ardore ~ens V. Cuthb. I 4; ante altare jacens lacrimas effundere dulces Alcuin Carm. 101. 8; ~ebat illa ante crucifixum solo equata W. Malm. GP V 273; ut disciplinatus prostratus ~eat Cust. Cant. 125 (v. disciplinare 2b); interrogavit ‥ Samtannam ‥ an ~endo vel sedendo aut stando orare oporteat (Samthanna 20) VSH II 259. b 1349 infra quemlibet circulum j leo ~ens (KR Ac 391/15) Arch. XXXI 54; in armis. sunt ‥ leones saltantes, ~entes, sedentes, rapaces. et G. sic, un leon saliant, un leon seiant, un leon couchant et un leon rampant Bad. Aur. 141. c nete diezeugmenon, que est ultima divisarum, phy ~ens et en inversum deductum Will. 20. 2 to lie in reclining position: a (for rest or sleep); b (for sexual intercourse); c (for childbirth); d (in illness). a [genus ‥ hominum] quos Graeci Sciapodas appellant ‥ se ab ardore solis pedum umbra ~entes resupini defendunt Lib. Monstr. I 17; cum domi soporatus ~eret W. Malm. GP III 130; sed piger ad lectum piger est consurgere lecto, / serŏ sedere facit mane jacere dĭū L. Durh. Dial. II 6. b temptatio monacho sugessit ut monialem prope se ~entem cognosceret (Boecius 29) VSH I 96; quid tibi dabo ut una nocte mecum ~eas? Latin Stories 114. c 1289 ad expensas Isabelle P. ~entis ibidem in puerperio KR Ac 352/14 m. 2; s1341 regina ‥ ~uit in decubiis (v. decubiae); 1461 date Margarete S. ~enti in puerperio ExchScot 68. d portavit [aquam] ad cubiculum ubi illa velut mortua ultimum spiritum trahens ~ebat V. Cuthb. IV 3; puerulus ‥ tactus infirmitate non pauco tempore recubans in lectulo ~ebat Bede HE IV 14 p. 233; a797 licet ille egrotus ~eat et iste sano vigeat corpore Alcuin Ep. 56; in Guintonia urbe morbo gravatus ~ebat G. Mon. VIII 14; 1212 G. fuit infirma antequam per dimiduum annum et eo amplius ita quod una die ~uit in lecto suo et alio die ivit per villam ut sana SelPlCrown 108; ~entis in lecto ultime egritudinis Feod. Durh. 236. 3 to lie prostrate (usu. fig.), to be brought low. transgressor velut quadragenariam perfectionem debilis ~endo transcendit Bede Acts 953; plurima per plateas inopum tunc turba jacebat Alcuin SS Ebor 294; cum ‥ diu in poenis ~uisset damnatus ‥ Æthelwoldus ‥ ait illi ‘miser cur tanto tempore sic in trunco ~es extensus? ’ Wulf. Æthelwold 46 (cf. Ælf. Æthelwold 28); in vitiis ~ebant Byrht. V. Ecgwini 357 (v. durus 3a); miser peccator ‥ nihil tibi remanet nisi ‥ semper in miseria tua ~ere Anselm (Or. 10) III 35; 1209 R. diu ~uit in prisona SelPlForest 4; cum sors dura ferit, pauper jacet atque jacebit Walt. Wimb. Scel. 99; qui in ignem ardentem cecidit, nonne amens est si ~eat [ME: lið] et deliberet quando surgere voluerit? AncrR 124; pudor qui provenit ex diu ~ere [ME: to ligge] post casum Ib. 125. 4 to lie dead; b (in state); c (in grave). lectum in quo corpus Domini ~ebat Hugeb. Will. 4 p. 97; ~eat ‥ fur ubi ~ebat (Quad.) GAS 230 (v. defodere 3); si is contrarius rebellare armis nititur et sic occiditur ~eat semper absque redditione GAS 257; H. Hunt. HA VI 7 (v. dense); 1212 invenit eam ~entem mortuam et vestitam super lectum suum SelPlCrown 64. b 1313 fregit hostia domus J. de R. dum ~uit in feretro Leet Norw. 59; s1416 W. Wendovere obiit ‥ et ~uit supra petram inter commendacionem Stone Chr. 8; s1426 corpus eodem die inter commendacionem in capella infirmarie nuda facie ~uit Ib. 13; s1456 obiit frater W. H., diaconus, ‥ et ~uit in choro per totam noctem et habuit psalmos l Ib. 65. c a700 Silius ic ~et (Inscr.) Conc. HS I 162; Cirusius hic jacit [sic] Cunomori filius (Ib.) Ib. 163; hic Paulinus jacit [sic] cultor pientisimus aequi (Ib.) Ib. 164; Cunocenni filius Cunoceni hic jacit [sic] (Ib.) Ib. 167; ubi Petri corpusculum / jacet tellure conditum (Æthelwald) Carm. Aldh. 2. 82; hac jacet egregius nivea sub mole sacerdos Bonif. Carm. 7. 7; qui jacet in tumulo, terrae de pulvere surge Alcuin Carm. 123. 21; c1000 corpus Sifordi presbiteri Sancte Elene et Sancte Margarete titulatus hic ~et Arch. Aeliana 5. 2 XXIII 108. 5 (of object or artefact) to lie. b (of ship) to lie (at anchor or sim.). ipsam [navem] in latus ~entem inter undas relinqueret Bede HE V 9 p. 298; Ælf. Æthelwold 25 (v. exsufflare 2c); nemo opponat quod arbor ad quamcumque partem ceciderit, ibi ~ebit Pull. Sent. 945B; cultura ‥ i. pulvinus qui sub nobis ~et, quod Gallice vocatur cuilta Osb. Glouc. Deriv. 94; locus calvarie appellatur propter sc. calvarias abscisorum capitum que ibi ~ebant Ib. 99; invenerunt arborem ~entem in via transversam (Ruadanus 20) VSH II 249; libri ‥ ~ebant exanimes R. Bury Phil. 8. 120 (v. exanimis 1b); bona ‥ in profundo ~encia BBAdm I 223 (v. fluctuare 2). b 1413 balingere ac alia vasa Anglica ‥ in aliis partibus aquarum ibidem ~entia ‥ Cl 263 m. 33; 1438 navem ‥ per ancoram ~entem (KR Mem) Bronnen 1117; 1553 naves ‥ ad ancoram ~entes (v. feriagium). 6 to be inactive or idle, to loiter. b to lurk. 841 non semper licet gaudere, fugit hora qua jacemur [sic] CS 434; †974 (v. catascopus); exulat hinc civis, miles jacet, aestuat heros, / dux, consul, dives, servit, obedit, eget. / si gaudet, miser est; si ridet, flenda revolvit; / si jacet, urgetur L. Durh. Dial. IV 241, 244; ~entes in ‥ somno mentis Ad. Scot Serm. 253B (v. deceptorius a); accidiosus ~et [ME: lið] et dormit in gremio diaboli AncrR 76. b ~et periculum Wycl. Sim. 51 (v. elaboratio a). 7 to remain in one place, lodge, be domiciled or kept: a (of person); b (of animal); c (of machine); d (of doc.). quando rex ~ebat in hac civitate DB I 252ra; injuste ~et inter latrones GAS 666 (v. dirationare 1b); 1212 (v. clavarium); 1221 revera ipse scivit quod ~uit in domo sua et cognovit quod scivit ipsum esse utlagam SelPlCrown 94; 1240 (v. dealbare 1a); ne ‥ hospitia teneant ad comedendum et ~endum MGL II 69; die dominica ~uit ad villam de Roche Fouchant ‥ die lune ~uit princeps ad unam villam vocatam Boy. die Martis ~uit ad Sanctum Claye Eul. Hist. III 226. b 1209 dicit quod canes W. de P. solebant ~ere in domo sua SelPlForest 3; 1277, 1278 (v. falda 1a); 1383 nullus eorum permittat aliqua averia sua exire villam noctanter, nec ~ere in alta via infra villam Hal. Durh. 183. c 1383 Dederico carpentario, pro opere et artificio suo exponendo ‥ usque quo idem Dedericus fecerit ipsam machinam sufficienter ~ere per tres vices ExchScot 665. d 1430 ut patet per cartam ‥ cujus copia ~et inter dimissiones Feod. Durh. 27. 8 to lie, be situated: a (of land); b (of topographical feature); c (of architectural feature or artefact). a [Brittania] sub ipso septentrionali vertice mundi ~et Bede HE I 1; ipse sibi patriam praesul non longe jacentem / adquiret Frith. 956; Croland est una insularum ~entium in illo tractu orientalium stagnorum W. Malm. GP IV 182; ab aquilonari ‥ parte ‥ Yslandia ~et Gir. TH I 1; c1209 in terra sua que ~et vicina terre Philippi de O. Ch. Chester 231; 1235 e quibus xxiiij acre simul ~ent in campo qui vocatur Ailwines feld ‥ contra portam Sagari Starrs I 84; 1374 terras ~entes vel abuttantes super ‥ fossatum (v. fronterium 2); 1444 in ‥ parcella ‥ ~ente ‥ versus orientem (v. abuttare a). b 858 terminibus antiquitus circum ~entibus CS 496; hic fruges, ibi vina, jacent, hic potus avene L. Durh. Dial. I 407. c haec circa aerea rota ~et usque ad cervicem alta Bede HE V 17; transtra, tabula; quae ~ent in transversu navis in quibus sedent remigantes Gl. Leid. 15. 9; linee recte non est pars in piano ~ens et pars in altum surgens Adel. Elem. XI 1; quidam non quadrata, sed per modum quadranguli vel quadrangulorum ita, quod longitudo stando sit longior longitudine ~endo vel protrahendo, sive fuerit cum tractu vel sine Mens. & Disc. (Anon. IV) 41; 1313 (v. dormantus); 1404 Ac. Durh. 395 (v. fenestra 1b). 9 to lie (in the demesne of), to belong (to): a (of person); b (of custom); c (of land). a in hoc manerio sunt ij sochemanni; unam hidam et dimidiam tenent; non ~uerunt ibi TRE DB I 143va; in hoc manerio ~et et ~uit quidam burgensis de Oxeneford reddens ij solidos DB I 143vb; manerio ‥ ~ent vij homines DB II 206 (v. falda 2). b de his terris semper ~uerunt consuetudines et servitium in T. DB I 87va. c 1082 plures de illis Anglis qui sciunt quomodo terrae ~ebant prefatae ecclesiae die qua rex Edwardus obiit Regesta I 155 p. 43; de isto manerio habuit episcopus unam culturam terrae quae ante et post mortem Godae ~uit in ista aecclesia DB I 34rb; j hida ‥ non ~et ulli manerio DB I 35va; ibidem una virga terrae ~et ad forestam et reddit xij denarios DB I 167va; silva ‥ in monasterio de Torni ~uit DB I 211ra; ~uit in aecclesia DB I 209; ~et ad Wackefeld DB I 373v (v. elemosina 4a); ~ent ad ecclesiam DB II 31b (v. defensor 2a); pratum ‥ quod ~et ad firmam de Norhamt’ RDomin 22. 10 a to lie, be assigned for use (as). b to be assessed (as). terra ~et in pastura et reddit xij d. (Som) DB I 95vb; 1266 terre ~uerunt vaste (v. defectus 3a); 1296 homines solebant habere communam in le Grenside quando terra citra le Grenside ~uit warectata Hal. Durh. 12; 1310 dicta placea litigiosa ‥ ~ebit inculta Cart. Chester 344 p. 228; c1321 inclusit landam que prius ~uit velut pastura Whittlesey 154; 1365 ~entes ad warectam, xxxix acre DL MinAc 242/3888 m. 2d.; 1368 R. ‥ habet unum tenementum vacuum ~ens per quod communis transitus fit Hal. Durh. 74; 1377 permisit unam selionem de terra domini ~ere pro via Ib. 140. b molendinum de Wy ~et pro uno jugo, et reddit ‥ xxij solidos Cust. Battle 127; 1326 assignantur eidem Alicie due crofte ‥ sicut includuntur cum alneto adjacente et ~ent pro vij acris Cl 143 m. 10d.; super plus iiij milites, quos domino regi debet, ~et super dominium suum BBExch 339. 11 (leg.) to lie, be judged valid; b (phr. ~ere in ore). 1201 W. essoniavit se de malo lecti et [essonium] non ~uit CurR II 88; 1214 essoniaverunt se A. de D. ‥ et quum ipsi G. et R. fuerunt in custodia consideratum fuit quod nullum essonium ibi ~uit SelPlCrown 75; 1218 assisa non ~et quia tenementum ‥ est de vilenagio domini regis Eyre Yorks 14; 1219 Matillis ‥ petit versus Reginaldum ‥ terciam partem maneriorum ‥ et Reginaldus petit visum. set quia ipsa petit simpliciter terciam partem ‥ maneriorum et nullus nominat pertinentias, consideratum est quod visus non ~et CurR VIII 11; 1221 quia istud appellum dependet de alio appello quod non ~et PlCrGlouc 17; ~ent duo [essonia] Bracton 347 (v. diffortiator 1); 1279 bene ~et visus (v. dimissor); parati sunt defendere se per legem civitatis, si lex ibi ~et MGL I 108; s1429 quod ~eret inter causas mortuas (v. desperabilis). b 1295 cum ipse advocat predictam districcionem super alium quam super predictum priorem, petit judicium si ~eat in ore ipsius prioris cum sit extraneus etc. ad ipsum Robertum de serviciis suis de quibus idem Robertus est seisitus ‥ extraneandum etc. PlRCP 110 m. 223; cum non ~uerit in ore tenentis Fleta 106 (v. dedicere 4). 12 (trans.): a to lay, set (trap). b to lay out (goods for sale). c to set at risk (life or limb). a c1150 concedo ‥ potestatem ‥ ~endi borechas (v. burrochius). b 1445 omnes ‥ cives et extranei cultellos aut gestra stallantes ~entes et vendentes Mem. York I 136. c non deberent jurare ‥ nisi ubi ~entur vita et membra Leg. Ant. Lond. 31.

2 jacĕre [CL] 1 to cast, hurl, propel through the air (also fig.); b (absol.). Ulixes magnum burdillum jecit in oculum ejus [Cyclopis] Lib. Monstr. I 11+; haec virosa malae jaciens tum tela pharetrae Frith. 604; unum tamen de lapidibus ~iendis scio, quia ad effugandum demones ista se facere dicunt Petrus Dial. 69; Turci ‥ satagebant ‥ ignem ‥ Grecum ‥ in machinam ~ere Ord. Vit. IX 13 p. 580; utque pilam numerosa manus sibi mutua certans / ludicra sepe rapit, sepe jocando jacit L. Durh. Dial. IV 224; lingua nocens planos incrustat, sancta prophanat / semper et in cunctos toxica saeva jacit J. Sal. Enth. Phil. 1736; David funda ~iens uno lapide Goliam prosternit Ad. Dore Pictor 154; volavit ‥ flamma ultrix peccatorum usque ad castrum regis, quod tunc fuit in ipsa civitate, quantum potest arcus quinquies ~ere sagittam M. Par. Maj. V 35; stillam in mare †jaceo [l. jacio] Pol. Poems 247; Ps.-Elmh. Hen. V 94 (v. dirutivus). b ~it, mittit GlC I 7; cum tribus jaculis quadratis aut quatuor ad ~iendum G. Herw. f. 326b; conicere, simul ~ere Osb. Glouc. Deriv. 154; ad spacium magnum quod forte arcus ~ere potest Latin Stories 110. 2 to throw down, drop. b to throw (dice), cast (lots). c to sow (seed). d to cast (hook or anchor). arbor ‥ / ‥ / puniceosque jacit cumulos ond hyt nyþertorfaþ GlP 166; in peccati abyssum ‥ sine fundo te jecisti Anselm (Or. 14) III 59; nec mora: dives opum nos sponte vocavit [Cuminus] egenos. / distulimus, queritur; venimus, arma jacit. / fastum, celsa, decus, ponit, dediscit, abhorret L. Durh. Dial. III 244; hujus sorores gemmeis guttis lucentibus ‥ fraterna deplorant incendia, sucinaque diruptis ~iunt inaurata corticibus Alb. Lond. DG 8. 14; 1271 (v. duitus). b sortes ~iunt R. Cold. Cuthb. 28 (v. 2 festucula); ut fidem adagio facerent, crebro jactu jaci aliquando Venerem More Ut. 73. c de ~tis in petrosa seminibus ait ‥ Bede Prov. 1090; Philippus ‥ trans oceanum sermonis semina jecit W. Malm. GR I 19; semina verbi Dei olim ‥ ~ta in terra Anglorum Ib. GP I 38. d confestim anchora ~ta W. Poit. II 7; cum desperaret in terra salutem, in altum ~tis anchoris processisse W. Malm. GR III 291; frustra fiunt insidie, tenduntur retia, ~iuntur hami Map NC IV 11 f. 53. 3 to throw out, emit, give off, send forth: a (fluid); b (light or flame); c (shadow). a vix sanctus verba expleverat cum miser illi ‥ dentibus stridere, spumas ~ere, crinem rotare cepit W. Malm. GP IV 142; et fons es amoris, / rivos jaciens J. Howd. Sal. 46. 6. b lucem solaris ~iebat radius W. Malm. GP IV 186; serpens ‥ flammas de ore et naribus ~iens R. Niger Chr. II 173; sol ‥ radios ~it Alf. Angl. Cor 11. 12 (v. emicatio). c tunc in mane ~itur umbra eorum versus occidentem Sacrob. Sph. 3 p. 105; sol justiciae et veritatis ‥ ejusdem hierarchiae umbram ~uit in terras Colet Eccl. Hier. 234. 4 to set, put (something on something else). b to lay (foundation; also fig.). c to throw up, pile up (earth). nutus superbie ‥ nutritur gestibus ‥ sicut ‥ manu derisorium signum facere, tibiam super tibiam ~ere, sedere vel stare rigide ‥ AncrR 69. b velut ~tis jam rethoricis fundamentis et constructis prosae parietibus Aldh. VirgP 60; fundamenta ecclesiae, quae nobiliter ~ta vidit Bede HE II 4 p. 87; nam fundamen ovans a cardine jecit Eoi, / porticus ut staret aedificata Deo Wulf. Swith. pref. 113; nova fundamenta ~ta, culmina erecta W. Malm. GP I 72 p. 138; pro nichilo namque cementarii labor computaretur si fundamentum ~eret et parietes erigeret nisi manus artificis tectum superapponeret Quaest. Salern. B 1; ~iuntur festinato ecclesie amplioris fundamenta V. Har. 3 f. 5b. c 1374 fodiet ‥ fronteram ‥ et jac’ ‥ terram ‥ super ‥ fossatum (v. fronterium 2). 5 to set, fix, establish, confirm. firmissimum ‥ fedus jecit W. Malm. GP III 102; mens mea inter angelos in celo fuit; a die qua in celestibus cogitationibus jeci iterum in terrenis cogitationibus non deduxi eam (Cainnicus 16) VSH I 158. 6 to throw off, utter (remark), to hurl (abuse). s1139 probra in episcopum ~ientes W. Malm. HN 472 p. 31; probra, risus, ut jacula jaciuntur J. Howd. Cant. 65; a quo [sc. Christo], cum leto leditur, / nec verbum ire jacitur, / set migrat equanimiter Id. Cyth. 127. 11. 7 to hit, strike. ut aves ‥ possim ~ere [gl.: warpan] Ælf. Bata 4. 16 (v. 1 funda 1a); 1271 jecit dictum W. cum manu sua dextra sub auditum a parte sinistra cum una petra que vocatur coilun RCoron 19; 1308 R. J. per viam transiens canem matris dicti R. G. cum una petra jecit (AssizeR) EHR XL 418.

Menu

Word wheel

jacere

Saved

Recent