ligare

ligare [CL] 1 to bind, fasten: a (w. spec. material; also absol.); b (crop or wool in bundles or sheaves; by metonymy, field in which crop grows; also absol.); c (kindling or wood). d to bandage (part of body). e to bind (book). a perpendiculum, modica petra de plumbo †qua licant [l. quam ligant] in filo quando aedificant parietes, pundar Gl. Leid. 13. 40; c1336 in cordis emptis pro providencia ~andi et trussandi, ij s. vj d. Ac. Durh. 532; 1343 coreo pro pellic’ ligand’ Ib. 169; 1374 in canabo empto pro aqueductu ligand’ Ib. 578.  b c1230 qui vellera ~ant (v. ligator b); debent ‥ sarclare v acras et dimidiam frumenti ‥ et metere et ~are Cust. Battle 54; 1292 non ~avit bladum domini sicut vicini sui fecerunt Rec. Elton 30; 1292 adjuvabit fodere iiij daywerkes terre ad linum, seminare, rakiare, abstraere, rippliare, ~are, in aquam ponere, levare et siccare sine cibo MinAc Essex (Wickham St. Pauls) ; debent cc acras terre ‥ metere, colligere, ~are Whittlesey 195; 1326 quilibet undersetle metet dim. acram bladi in autumpno et ~abit et siccabit sine cibo CBaron 146; 1351 in expensis xl operariorum veniencium de prece ballivi ad metendum et ~andum bladum domini Rec. Elton 373.  c Ac. Beaulieu 200 (v. fornilla a); 1314 S. de H. existens super carectam sarceratam [v. l. carcatam] de fagotis, et ~ando eam, cecidit pro mocione unius equi Eyre Kent I 154; 1431 Johanni S. locato ‥ ad ~andum fustulas predictas cum una cordula empta pro eodem opere MS Devon RO Exeter Receiver’s Ac. m. 1d..  d hic debet mittere chrisma in fronte ipsius hominis et dicere: “accipe signum sanctae crucis chrismate ‥”. postea hanc orationem recitare debet . ‥ modo ~andi sunt Egb. Pont. 7; clausos sive ~atos oculos habentes Anselm (Lib. Arb. 4) I 214; furem ‥ ~atis ‥ oculis, a carnificibus retroactum, desiluisse in preruptum, nec lesum W. Malm. GP I 19 p. 31; [brachium] penitus inutile jugiter a collo ~atum pendebat Mir. Wulfst. II 7; extrema debent ~ari Gad. 10. 1 (v. binda 3); medicus morbidum cancro vel coroso quovis morbo languentem sepius ~at Fortescue NLN I 25.  e 800 ut jubeatis ~are et involvere et in modum unius corporis conponere has quaterniones Alcuin Ep. 201; nam, quotiens potero, Laurentius esse studebo, / hoc donec ceptum fine ligetur opus L. Durh. Hypog. 66; c1205 hiis testibus ‥ Michaele qui vendit libros, Johanne qui ~at libros E. Ch. S. Paul. 167; c1266 libros ‥ ~are, et, quociens opus fuerit ‥ resarcire Cust. Westm. 36; 1295 antiphonarium ‥ ~atur in corio Vis. S. Paul. 324; c1300 duo psalteria insufficiencia, male ~ata Ch. Sal. p. 370; 1414 (v. catenare c). 2 to bind, reinforce: a (artefact or implement); b (cart); c (wheel with iron tyre); d (barrel or vessel). a 1274 pro j sacco empto ad harnesiam domine Alianore bene ~ato de coreo ‥ vj s. viij d. Househ. Henry 403; 1310 (v. corium 2a); 1338 item v furce pro fimo ferro ~ate Ac. Durh. 200; 1374 in iij peciis ferri emptis pro trendella ~anda Doc. Leeds 112; 1388 cum ij tribulis factis, quarum una de ferro et altera ferro ~ata Ac. Durh. 266; 1464 j magna archa cum ferro ~ata; ‥ j longa cista ferro ~ata (Invent.) Feod. Durh. 191.  b 1211 in bigis ~andis et ferro empto ad idem iij s. vj d. ob. Crawley 197; 1225 in karecca ~anda iiij d. ob. (KR Ac) Househ. Ac. 140; 1298 fabro pro una carecta ~anda vj d. Rec. Elton 65; 1350 in stabulo: ‥ iiij corde ad ~andum carectas Ib. 386.  c 1257 in dictis rotis cum veteri ligatura ~atis Crawley 216; 1294 pro ferro et clavis et ligaturis cum stipendio fabri ad easdem rotas ~andas xx s. Comp. Worc. 20; 1325 carecte: ‥ in stipendio fabri pro j rota fracta ~anda ij d. Rec. Elton 274; 1344 [iron for ? tyring] †luand’ (MS: ligand’) [the said wheels] (KR Ac 492/10) Building in Eng. 352; 1399 in j pari rotarum leggando pro fimo extrahendo Ac. Man. Wint. (Ropley, Hants); 1454 ij longa plaustra cum rotis ferro ~atis Ac. Durh. 150.  d 1203 pro vinis regis discarcandis ‥ et tonellis ~andis et collocandis in cellariis xxiij s. et v d. Pipe 145; 1244 (v. inoleare); c1300 ij paria onoforiorum ferro ~atorum FormMan 21; 1310 ferro legato (v. barettus); 1370 in una ydria facta et ~ata ferro pro potu colligendo Ac. Durh. 209; 1373 in uno tankard ferro ~ato Ib. 180. 3 to fasten together, join, attach (also fig.). b to set (jewel). c (mus.) to join in ligature. d (phys. & alch.) to combine (elements or substances). ~a tecum indissolubilibus amoris vinculis desiderias cordis mei Elmer Cant. Record. 714D; nisi ‥ [campana] vinculo quolibet vel fragili ~etur Gir. TH II 33; 1212 furatus est ei j vaccam que ad eum ~ata fuit per quendam tierum CurR VI 215; 1220 et ceperunt eum et ~averunt pannos super eum et eum adduxerunt apud Sanctum Albanum Ib. IX 66; s1251 circa eorum brachia, colla, digitos et corpora, et in pectoribus, torques, monilia, anulos ‥ vestes pretiosas cum thesauro impretiabili ‥ circa se ~averant M. Par. Maj. V 240; 1461 omnia jocalia mea videlicet ‥ coupas argenti legatas cum cooperculis suis (Test.) Cl 313 m. 18 d..  b quilibet [lapidum] ‥ ~atus in anulo Bacon V 175 (v. 1 liberare 1d); 1385 sex superaltaria; viz. unum de jaspide lapide, argento ~ato, et deaurato, et unum de alabastro MonA VI 1365; 1387 filla xxiij perlarum ‥ et unum rubinum in tabulla, ~atum in auro Foed. VII 562; 1491 lapidem preciosum ‥ auro legatum vel non legatum Ib. XII 460.  c figurarum quedam ~antur ad invicem, quedam non. figura ~ata est ubicumque fit multitudo punctorum simul junctorum per suos tractus Garl. Mus. Mens. II 7, 8; non plures longe quam due in una ligatura ~ari possunt Haudlo 126; nota ~ata est que note precedenti vel subsequenti aliquo ligamine continuatur Will. 23; notularum ~atarum Mus. Mens. (Anon. VI) 402 (v. 2 descendere 4b); notandum quod quedam componantur et quedam non, hoc est, quedam ~antur et quedam non Wals. Mus. Mens. 74.  d s764 nix ingens gelu ~ata Byrht. HR 43 (cf. AS Chr.); cum putrefactio omnium rerum natura ad invicem ~atarum sit solutio et separatio, et sic separentur partes ad invicem ~ate ut unaqueque pars separetur ab alia Correct. Alch. 15; is qui frenat et aurigat / celi raptum et qui ligat / elementa symbolis Walt. Wimb. Virgo 50; itaque prius dividas quod prius natura ~arat, Mercurium essentialem convertens in ventum Ripley Axiom. 113. 4 to tie up, hold fast (person to restrict movement); b to tether (animal); c (fig. or in allegorical context). d (manus ~are) to tie the hands (fig.). ~atis lacertis et conexis surarum cruribus Aldh. VirgP 34; cum [a diabolo arreptus] a nullo vel teneri vel ~ari potuisset Bede HE III 11 p. 149; 1200 G. de G. appellat J. F. quod ipse hostia domus sue fregit et ipsum ~avit et ~atum duxit in Lincolniam SelPlCrown 38 (cf. CurR I 293: cepit eum et duxit eum vinctum); 1255 ceperunt quendam R. de W. ‥ et ipsum ~averunt ad unam quercum SelPlForest 32; manus eorum sub tibiis debent ~ari videlicent knebent Cust. Fordwich 30 p. 272.  b rogavit ‥ fabrum sibi vincula ferrea facere, que claudi clave potuissent, sicuti ~untur [sic] pedes equorum Byrht. V. Ecgwini 358; equum suum in agro ~averat W. Cant. Mir. Thom. VI 60; 1211 in j corda ad ~andum pullum episcopi in gardino ij d. ob. Pipe Wint. 115; Cust. Bleadon 206 (v. bovaria 2); vaccam ‥ dederat sacerdoti, que vacce sacerdotis ~ata, eam ad domum predicti viri duxit Latin Stories 108.  c hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ~ant [Greg. Mor. XXVII 21] Bede HE II 1 p. 78; nomen ejus deleatur in eternum de libro viventium et ~etur eternarum penarum nodis in inferno, nisi in hac vita penitens emendet Dominic V. Ecgwini I 13; diabolus illas [sc. orationes] timet quia ‥ faciunt ei duo dampna—ipsum ~ant [ME: bindeð] et urunt AncrR 90; Jhesu, ‥ / ‥ / liga vulpes erroneas / que sic devastant vineas [cf. Cant. ii 15] (In Lollardos) Pol. Poems I 249.  d episcopus a nodo quo manus nostre ~abantur nos absolvit W. Malm. GR II 174; 1332 quosdam homines in casibus reservatis ‥ priori ‥ absolvebat, ubi tamen debuit habuisse manus ~atas Lit. Cant. I 480. 5 to constrict, impede. ergone tam facili Laurencius ille sonorus, / ille poeta potens, ore ligatus erit? L. Durh. Dial. I 52; qui sine doctrina quasi somnio carmina, doctos / forsitan ante viros ora ligata gero Ib. IV 150; ne sis [ecclesia seu anima] ulterius languore ligata J. Howd. Cant. 332; nec est dubium, quin securius sit homini confessionem pandere liberam potestatem habenti, quam habenti potestatem ~atam Ric. Armagh Def. Cur. 1494 (recte 1294); homines tunc crediderunt quod Deus ~avit linguam ejus in sua necessitate, quia tunc ~avit linguas quasi omnium predicatorum propter paucos hereticos Gascoigne Loci 35. 6 (leg.) to bind, oblige, (w. dat.) to bind to (person, as apprentice). b (eccl., esp. in phr. ~are et solvere) to bind (spiritually, w. ref. to Matth. xvi 19). c (absol., intr., or pr. ppl.) to be binding. istud idem dico, doctor Rogere, tibi, quo / quamvis sis humilis, fies tocius humi lis, / ni facias recte, per regem lex ligat hec te M. Cornw. Mansel 23; 1275 ipse W. ejus predecessor numquam fuit, nec potuit ‥ in aliquo abbatem de K. ‥ ~are vel obligare SelPlMan 148; licet [papa] solutus sit legibus quibuscunque mere positivis a summis pontificibus institutis, quia nulla illarum ipsum ~are potest Ockham Pol. I 57; 1371 eidem ~atus ad commorandum cum eo tanquam ejus apprenticius (PlRCP 443 r. 72) Enf. Stat. Lab. 424*; 1415 nullum statutum aulare in Oxonia ~at nec obligat aliquem de aula si cancellarius contradicat StatOx 224.  b ecclesia habet potestatem ~andi atque solvendi O. Cant. Const. I 947D; cause ergo pensande sunt, et tunc ~andi atque solvendi potestas exercenda Bart. Exon. Pen. 24; hic [sc. presbiteris] episcopus ‥ potestatem ~andi atque solvendi tradit, quatinus ipsi ita vivant ut alios ~are atque solvere valeant Gir. PI I 19 p. 111; 1325 sententia excommunicationis ‥ est ~atus Lit. Cant. I 151; c1342 in ‥ anathematis et excommunicacionum sententias incidisse et eisdem ~atos fuisse FormOx I 166.  c 1307 judicium illud super veredicto jurate ‥ non est ita ~ans quam fuerit in brevi de recto Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 3; 1344 ordinaciones ‥ fundatoris ‥ tanquam nostras ‥ effectum suum habere volumus et ~are (Stat. Cotterstock, Northants) Eng. Clergy 280; 1376 statutis ‥ qualitercumque editis non ~antibus quovismodo tanquam inefficacibus atque nullis StatOx 168; 1417 si ‥ super consensu suo hujusmodi litteras ‥ archiepiscopo citra festum Purificacionis B. M. proximo futurum transmitterent, tunc primo et non ante ~aret ordinacio prenotata Reg. Cant. III 43. 7 (log.) to draw together, compose (argument). ita nihil obest, si est in intellectu et non in prolatione. sententia quippe ~at syllogismum, non verba Anselm (Gram. 4) I 149; quoniam has ferias his gymnasiis deputavimus, ~a quod potes; ego me pro facultate dissolvam[unless ~a me is understood, and quot. referred to4c supra] Adel. QN 47. 8 (p. ppl. ligatus): a (as adj.) reasoned, composed (and therefore obligatory). b (as sb. f.) note in ligature. c (as sb. m.) man bound by sin or statute. a decretalis illa loquitur de obligatione ad ingressum perpetuo cum proposito stabili et ~ato nunquam ad seculum revertendi Peckham Puer. Obl. 424.  b omnis ordinatio ~atarum debet fieri per eundem ordinem compositarum, id est per eandem ligaturam Garl. Mus. Mens. VI 3; iterato pone duas ~atas et frange ultimam per duas currentes Mens. & Disc. (Anon. IV) 37; et quidam possunt ponere ante inceptionem tenoris tres ~atas vel quatuor Ib. 88.  c ut ‥ veniam peccatorum suorum a Deo peteret pro quibus ~atus vindictam sustinebat V. Cuthb. IV 5; ~atos absolvam, et absolutos suscipiam et quam eis delictum obcluserat, justificatis patrie portam celestis aperiam Ailr. Ed. Conf. 753B; nec judicem terreat auctoritas ligatorum [? l. litigatorum] J. Sal. Pol. 570c.