literae
Lettresusurpamus. Julius Firmicus lib. 4. cap. 5 :
Si vero per noctem a Sole defluens Luna ad Mercurium feratur, faciet Publicos vel Tabelliones, et qui his Literis quærant vitæ subsidia.Ita etiam usurpant interdum JC. Instit. lib. 3. tit. 22. Julianus Antecessor Nov. 66. l. 19. C. de Fide instrum. (4, 21.) sed et Cicero Orat. pro Flacco, etc.
Literæ non abolitæ non cancellatæ, nec aliqua sui parte viciatæ,in Charta ann. 1225. tom. 1. Chartul. S. Vandreg. pag. 939. Similes formulæ passim occurrunt alibi. Vide Cancellare.
Litteras fortiores, agravatorias, et reagravatorias, contra ipsum dominum abbatem excommunicatum,Vide Aggravatio.etiam in divinis, ut dicitur, se immiscentem, meruerit obtinere.
Hæc commutatio facta fuit anno dominicæ incarnationis 1218. anno decem novenalis cicli 3. indict. 6. F. Annuali Littera, epactis 22. concurrentibus 7. G. littera dominicali, etc.Adde ibid. num. 904. ann. 1219. Hæc nota chronica, scribit Neugartus, in diplomatibus alias inusitata, litteram martyrologii denotat, quæ per integrum annum decurrit, ac lunam designat, ante diem currentem in lectione martyrologii exprimendam. Videatur dissertatio Martyrol. Roman. præmissa.
Executor præfatus dictas Litteras Apostolicas extracto pileo reverenter exequi recepit et earum præsentationem admisit.
Aut in quibusdam scriptis de Litera Beneventana, quæ a paucis legi poterant.Inventar. MS. thes. Sedis Apost. ann. 1295 :
Item quidam liber antiquus de Littera Beneventana.
Formædicebant, non multum dissimilis. Acta MSS. Inquisit. Carcass. ann. 1308. fol. 64. r°. :
Ostenderunt mihi quemdam librum valde pulcrum et cum obtima Littera Bononiensi et perobtime illuminatum de adhurio et minoneInventar. bonor. Joan. ducis Bitur. ann. 1416. fol. 52. r°. ex Cam. Comput. Paris. :(sic) ubi erant Evangelia in Romancio et Epistolæ beati Pauli.
Item un tres bel décret escript de Lettre Boulonnoise.
Cambiare, deduci a
cambiales, quibus pecunia
versatilisquodammodo, variis in locis plus minus dissitis, jubetur persolvi.
Canonicæ Literæ.
LineandiVide Linea 2.et Capitulares Litteras rite creandi præ omnibus gnarus.
Citatoriales, Quibus quis in jus citatur. Ordinatio Comitis Provinciæ super officio Tabellionum ann. 1254. e MS. D.
Brunetfol. 60 :
Item de Literis citatoriis, vel pro debito exhigendo, seu de aliis litteris cum sigillo, 111. den.Vide Citatio.
Compulsoriæ, Gall.
Confessionis. Vide Confessoriæ Literæ.
Credentiales, Gall.
Item un livre des trois Maries et de leur sainte lignée, escript en François de Lettre de court.Lit. remiss. ann. 1457. in Reg. 87. Chartoph. reg. ch. 274 :
Ung petit livre escript en Lettre de Court, ouquel sont contenu vigilles, les sept psalmes et plusieurs oroisons.
laterculum septizoniiappellantur, A. B. C. D. E. F. G. quæ quotannis mutantur ordine retrogrado, G. F. E. D. C. B. A. etc. Vide Canones Isagogicos Scaligeri pag. 181. et Compotistas.
Paratum me obtuli ipsas dominicales Literas et omnia contenta in eis exequi, facere et adimplere.
Communicatoriæ, in Addit. 4. ad Capitular. cap. 36. ex Concilio Arelat. I. can. 7. Vide DIMISSORIAE-1.
Icellui Pierrot fist citer en la court de Cambray ledit Gilet, contre lequel Pierrot ledit Gilet prist Lettres expettatoires, et le fist citer à veoir tauxer les despens à certain jour.
formapingebatur, quo præsertim utebantur
Item unum bonum breviarium et pulcrum, notatum, ad usum Parisiensis ecclesiæ, scriptum in pergameno abortivo de Littera Formæ.Aliud ann. 1492. ibid. :
Item ung collectaire par cayers, escrit en parchemin, Lettre de forme.Inventar. bonor. Joan. ducis Bitur. ann. 1416. fol. 52. r°. ex Cam. Comput. Paris. :
Item une très belle Bible en François, escripte de Lettre de fourme.
Canonicæ, in Epistola Teutgaudi Trevirens. Archiepiscopi apud Marten. tom. 1. Ampliss. Collect. col. 155. Vide Formatæ.
Capetianamvocant Auctores novi Tract. diplom. t. 3. pag. 323. Inventar. bonor. Joan. ducis Bitur. fol. 52. r°. ex Cam. Comput. Paris. :
Item une autre Bible en François, escripte de Lettre Françoise.
Toletana, apud Rodericum Toletanum lib. 6. Hist. Hisp. cap. 25. 30. quam Gulfilas Gothorum Episcopus adinvenit, ut auctor est Jornandes de Reb. Getic. Isidorus in Chronico :
Gulfilas eorum Episcopus Gothicas Literas adinvenit, et Scripturas sacras in eandem linguam convertit.Hac Hispani usi sunt, donec abrogata est a Bernardo Toletano Primate in Concilio Toletano æræ 1117. in quo statutum ut
Litteris Gallicisuterentur. Literam porro Gothicam eamdem esse cum Runica pluribus contendit Olaus Wormius lib. de Literatura Runica.
Lesquelz alerent en la ville d'Arcueil près de Paris, pour querir une Lettre de héritage, qui appartenoit audit Hemon le Bouquaut, pour cause de une piece de vigne, que icellui Hemon avoit achetée, afin que icelle Lettre feust enregistrée en papier et registre d'icelle ville d'Arcueil où ledit contrat de vendition avoit esté fait.
Item ung autre pontifical de Ordinibus en petit volume, escrit en parchemin Lettre d'impression.
Quod secundum stilum dictæ curiæ(Viennesii) consueverunt concedi Litteræ judiciales, querelosæ et etiam compulsoriæ, tam super legatis testatorum, quam super testamentis.
Ad impetrandum in audientia domini papæ privilegia et indulgentias et Litteras, tam simplices quam legendas, gratiam et justitiam continentes, etc.Occurrit passim in iisdem Formulis. An
Legenda
Simplexprivatam ?
Minutissimæ, Rotundæ, Ejusd. formæ cum
Uncialibus, sed non ejusdem magnitudinis. Vide Mabillonium lib. 1. de Re Diplom. cap. 11. num. 4.
Monitorialis, Qua aliquid a judice injungitur sub certis subsequentibus pœnis. Proces. ann. 1448. inter Probat. tom. 3. Hist. Nem. pag. 273. col. 1 :
Ipse dominus abbas legitime et canonice monitus fuerit, ut sub pœna excommunicationis infra certum competentem ac perhemptorium terminum, in aliis nostris Litteris monitorialibus specifficatum, solvere haberet, etc. Litteræ monitoriæ,eodem sensu in Comput. ann. 1479. ibid. pag. 342. col. 1. Pro Literis vero judicis ecclesiastici, quibus fideles sub pœna excommunicationis, ut crimen ipsis notum patefaciant, monentur, occurrit passim.
Præceptoriæ, Exsecutoriæ, Compulsoriæ, Varia et successiva Rom. Pontificum mandata, quibus collatores ad conferenda certis ac designatis personis beneficia compellebant. Vide Executoriæ Litteræ.
nisiin iis literis contenta adimpleverit, pœnis jure statutis subjaceat. Statuta Eccl. Æduensis ann. 1468. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 515 :
Monitiones, confessiones, et obligationes seu Literæ de nisi, quæ certum diem habent, ea possint executioni demandari. Ordinamus igitur quod cum prædictæ Literæ de Nisi, seu obligationes sub curia nostra receptæ, adjudicationes, monitionesque per curiam nostram declaratæ fuerint, infra sex menses a die ibi designato et effluxo executioni demandentur absque difficultate quacumque.Vide in Nisi.
Presentemque kartam et aliam huic consimilem, sigilli sui impressione signari curavit, et Obtruncatis ad cauthelam in fine Litteris unam suis fratribus, alteram L. commendavit.
paganivocabantur, spectant ; vel etiam Litteræ quibus servi glebæ,
pagensesdicti, manumittuntur. Ludewig. tom. 4. Reliq. MSS. pag. 250 :
Donatio Henrici Regis qua confirmat Literas Paganicas Julii et Neronis Cæsarum et concedit advocatiam Episcopatus Juvaviensis et Laureacensis Ernesto Marchioni anno 1058.
Prædictis oratoribus salvum conductum et Literam passus dedit(Regina Aragonum.)
Apertæ, et in totam papyri vel pergameni latitudinem expansæ, quæ
Clausisopponebantur, cum istæ
sigillopublico, hæ
sigilloquod
Secretivocabant, sigillarentur : vulgo
Litteras patentes et pendentespostulat ad reddendum depositum.
Et lib. 9 :Firmius et Scripto firmat nova pacta patenti.
Cui cum firmasset per Scripta patentia pactum.
Litteræ patentes semper sic incipiunt Latine : Karolus D. G. Fr. rex. Notum facimus universis, tam præsentibus quam futuris, etc. De patentibus Litteris, aliquæ vocantur, Cartæ, Gallice Chartres, quæ sigillantur in cera viridi et filis sericeis ; et hæc fiunt ad perpetuitatem. Aliæ sunt Litteræ, quæ sigillantur in cera alba et cauda duplici ; et hoc fit quando materia, de qua fiunt illæ Litteræ, est ad vitam, ut donationes officiorum vel similia : et incipiunt, Karolus, etc. Universis præsentibus Litteras inspecturis, salutem. Aliæ sunt Litteræ, quæ sigillantur etiam in cera alba et simplici cauda ; et istæ fiunt de singularibus et particularibus negotiis singulorum, non ad vitam, sed ad tempus. Fiunt etiam quandoque aliæ Litteræ, quæ nec vocantur clausæ nec apertæ ; sed vocantur le Seau plaqué ; et fit hoc in retenutis, quando rex aliquem in notarium, vel in servientem armorum, vel alium servientem in hospitio suo retinet.
Cujus confirmationi sargumentum per apertas nobis Literas significare dignemini.Gregorius VII. PP. lib. 2. Epist. 10 :
Has autem Literas idcirco aperte sigillari præcipimus, ut certiorem vobis auctoritatem præberemus.
Communicatoriæin Capitulari 6. ann. 806. cap. 12.
placetadscribitur, ut petitio vim habeat. Vide Placetum.
Libellus Pœnitentiæ. Vide in Pœnitentes.
Venerabilis frater noster Laudunensis episcopus gravem nobis obtulit quæstionem, quod Cum Remense capitulum nuper postulasset ab eo, ut pro reparanda ecclesia Remensi eis per Laudunensem diocesim Litteras prædicationis concederet, unum annum indulgentiæ continentes, expresso quod eorum nuncii per totam ipsam diocesim cum processione reciperentur a clero et populo, et dies adventus eorum tanquam Dominicus haberetur, et cum venirent ad locum interdicto suppositum, divina libere celebrarentur ibidem, quamdiu ibi essent, et statuerentur pro ipsius Ecclesiæ opere confraria. Et idem episcopus attendens hæc manifeste obviare statuto Concilii generalis, eis ejusmodi litteras denegasset, ac benigne eis obtulisset litteras competentes, illis eas recipere contemnentibus, etc.Vide in Reliquiæ 1.
Habacucad ann. 1513. fol. 191. v° :
Lesquels archevesques et évesques non vollans desroguier ne aller au contraire desdits priviléges et exemption, ont baillié par plusieurs et diverses fois soubz leurs seaulx Lettres de non préjudice.
Nous veismes unes Lettres de purge saines et entieres, etc.
Cum esset vir nobilis genere et delicatus in sæculo, optime Literis et maxime Quadrivialibus institutus.
Ordinamus ad ejusdem conventus humilem et supplicem requisitionem de Litera Rationis consueta sive confirmata conventui, quod fiant duæ scripturæ similes per alphabetum divisæ.
dicuntur Procuratoriæ, quod constituens procuratorem semper adjicit in fine quod quicquid procurator fecerit super causa ad quam dantur, habebit Ratum et gratum ; ut in ca. cum dilectus de relig. domi. in Gloss.(Dtal. lib. 3. tit. 36. cap. 8.)
Ansoldus abbas Compendiensis ecclesiæ et Gislebertus prior et Richardus subprior Litteras de rato pro toto capitulo exhibentes, etc.
placeti, Cui
placetadscribitur. Lit. remiss. ann. 1482. in Reg. 209. Chartoph. reg. ch. 254 :
Le suppliant demourant ennostre ville d'Abbeville... fut cité.... pour comparoir devant l'official de Beauvais, par vertu des Lettres de regard ou placet données de l'official d'Amiens.
Sunt aliqui secretarii, qui dicunt quod rex neminem salutat in fine Litterarum, præter papam, imperatorem et aliquos reges ; hoc est, quod non ponitur in fine litterarum illa clausula :Notre Seigneur vous ait en sa garde. Sed per multos antiquos vidi contrarium ; videlicet quod in litteris cardinalibus directis in fine semper ponitur illa clausula :Tres-cher et féal ami, nostre Seigneur vous ait en sa garde . In cauda autem pro suprascriptione ponitur sic :A nostre très-cher et féal ami le Cardinal de la Tour ; vel si sit de genere regis sic debet dici :A nostre tres-cher et féal cousin le Cardinal, etc .
Dictus dominus dux(Bitur.) debebat atque tenebatur tradere et deliberare dicto dom. comiti(Venthadorensi) Litteras remissionis seu indulgentiæ sive de pardonnance.
Reverentiales, Eædem quæ
Dimissoriæ.
Litteras dimissorias seu Reverendas, ut aliqui vocant,in Conc. Trid. cap. 10. de Reform. sess. 7. Vide Bernardin. Ferrar. lib. 1. cap. 8.
Rogamusiis inseri solito. Statuta Eccl. Æduensis ann. 1468. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 510 :
Omnibus et singulis Ecclesiarum rectoribus civitatis et diœcesis auctoritate dicti D. Cardinalis Æduensis Episcopi inhibetur, ne aliquas Literas de Rogamus, aut quascumque alias litteras extranei judicis exsequi præsumant absque ipsius D. Card. Episcopi aut Vicariorum seu Officialis ejus speciali mandato.
Uncialis, sed minoris magnitudinis. Inventar. ann. 1492. ad calcem Necrol. eccl. Paris. Ms. :
Item ung petit journal, escrit en parchemin Lettre ronde.Consule Mabill. ibid.
Et in qua ipse domnus Paldolfus Princeps per Literas rubeas roborato erat, et ab anulis ipsorum principum de intus et foris in cera sigillato erat.
Jam vero Canopi quis enumeret superstitiosa flagitia ? Ubi prætextu Sacerdotalium Litterarum, (ita enim appellant antiquas Ægyptiorum literas) magicæ artis erat pene publica schola.
Abbatissa S. Nicholai de Barro super Albam Literas seu epistolas salutationis vel aliter cuidam certo homini, tunc temporis de parte hostium nostrorum existenti, dicebatur scripsisse.Vide Salutatoriæ Epistolæ.
Lettres de sanc, Quibus fit gratia iis qui sanguinem fuderint, in Literis ann. 1359. tom. 3. Ordinat. Reg. pag. 388.
Scabinisseu Consulibus, in Literis ann. 1376. apud Knyppenbergum Hist. Eccl. Ducatus Geldriæ pag. 104.
Quarum celebratione factum est, quod dixi, ut nullus eum possit vincire. Interea Comes, qui eum tenebat, mirari et interrogare cœpit, quare ligari non posset, an vero Literas solutorias, de quibus fabulæ ferunt, apud se haberet.
Hoc autem provideant(notarii) quod translata prædicta faciant per competentem abreviaturam, et non de Litera nimis sparsa.
In dicta tamen appellationis causa, prætextu quarumdam Litterarum status, etc. Litteris graciisin Lit. ann. 1382. tom. 6. earumd. Ordinat. pag. 663.(l. gratiæ) vel aliis... super statu vel respectu,
Barbatæopponitur, id est Characteri variis acuminibus quasi pilis instructo. Bulla Gregor. PP. IX. ann. 1228. laudata tom. 2. novi Tract. diplom. pag. 86. inter notas :
Easdemque, causa discretionis, tonsis Literis exarari jussit.
Lesquels assises et usages et costumes estoient escris chascun an par soy de grans Lettres tournées.
Item un petit livre en papier, escript de Lettre de Gascoigne.
Officialis Ebroicensis... Notum facimus quod nos vidimus, tenuimus et legimus Litteras de vidisse nobilis viri dom. Roberti d'Estouteville, etc.
Cubitales, Grandes, Quadratæ,
Habeant qui volunt veteres libros, vel in membranis purpureis auro argentoque descriptos, vel uncialibus, ut vulgo aiunt, Literis, onera magis exarata quam codices.Lupus Ferrariensis
Scriptor regius Bertrandus dicitur antiquarum literarum duntaxat earum, quæ maxime sunt, et Unciales a quibusdam vocari existimantur, habere mensuram descriptam. Itaque si penes vos est, mittile mihi eam per hunc, quæso, pictorem, cum redierit.Ita porro appellantur, quod unciæ, quæ pars est 12. pedis, altitudinem habeant.
Item quod Litteras seu summas Facultatum prædictarum per se ipsius non emet nec retinebit pro pretio quocumque, sub prætextu aut colore petiarium de ipsis faciendarum, aut quovis alio quæsito colore.