manganum
manganum, ī, n. (μάγγανον), das Werkzeug, die Maschine, Heges. 4, 20. Augustin. epist. 8.
Nero ‥ magano semet interficit
si vero facto insultu capi non potest civitas impiorum, construende sunt machine et ~e et similia instrumenta bellica obsidioni necessaria
mangănum, ī, n. (μάγγανον), machine de guerre : Heges. 4, 20 ; Aug. Ep. 8.
Μάγγανα, φάρμακα, δίκτυα, γοητεύματα.Apud Suidam
Mangnel, aries bellicus, bellica machina, deducit. Gloss. Lat. MS. Regium :
Will. Tyrius lib. 3. cap. 5 :Conficiunt longis æque lignis geminatis Mangana, quæ proprio vulgi libitu vocitantur, Saxa quibus jaciunt ingentia.
Jaculatorias, quas vulgari appellatione Mangana dicunt et petrarias fabrefieri placuit.Lib. 8. cap. 6 :
Castella et machinas jaculatorias, quas Mangana et petrarias vocant.Cap. 13 :
Alii vero minoribus tormentis, quæ Mangana vocantur, minores immittendo lapides, etc.Thwrocz. in Aba Rege Hung. :
Quosdam vero lapidibus obruentes, alios autem in Manganis ferreis vastantes occiderunt.
Compositis autem ab ingeniosis Pisanorum artificibus Manganis, gattis atque ligneis castellis, urbem fortiter expugnabant ; et cum his machinis urbis mœnia et mœnium turres potentissime rumpebant.
ut ait Will. Brito lib. 7. pag. 173. Voces istas nostri, hoc est, Latini, a Græcis hauserant, apud quos,Ars est nota quibus usu balearica longo,
Ὡς ἐκ μαγγάνης τινὸς, ἢ Θεός, τὸ λεγόμενον, ἀπὸ μηκανῆς.Nec dubium, quin Græci ipsi prius a Latinis acceperint, et a
machinasuum
Post hæc autem Terdonenses cum Alexandrinis apud Arquatam iverunt, et quum ibi Manganos erexissent in castrum ac ipsum præliarentur, etc.Chron. Malvecii apud eumdem tom. 14. col. 911 :
Erexerant quoque petrarias, quas nos Manganos aut trabuccos dicimus, etc.
Quum ordinatum esset per Commune Parmæ exercitum facere generalem contra prædictos extrinsecos, et multa ManghanaOccurrit ibid. iterum.et apparamenta fierent.
Manganus. Card. de Aragon. in Honorio III. PP. apud Murator. tom. 3. pag. 568 :
Immissus ab adversa parte lapis Manganelli cecidit super caput ejusInventar. castri Sommer. in Occitan. ann. 1260 :(Simonis Comitis) et comminutus expiravit.
Itemiiii. fonde de Manganello, etc.
Prænominatis consulibus in adjutorium perficiendi opus... dicti pontis de fusta, quæ nunc est in loco prædicto de Moisiaco de resta certæ summæ fustorum, quæ pro provisione in obsedio B. Anthonini portata fuerant, dempta tamen de fusta et resta prædicta... fusta apta et dedita ad faciendum... Manganellas, usque ad valorem D. scutorum auri, dedimus.
Mangena, hoc est, minor machina jaculatoria, apud Albertum Aquens. lib. 7. cap. 3. et Jo. de Beka in Chron. in Joanne II. Episc. Ultraject.
Brussel. de Usu feud. tom. 2. pag.
Pro turre Musterolii facienda, et de granariis et logis ad Mangenellos,iiii. lib. etvi. s.
Applicando Manginellas ad quasdam turres.
Mangenella, apud Galbertum in Vita Caroli Comit. Flandr. n. 181.
Præterea quidam Ussarius suus habebat Magnellum erectum, etc.Chronic. Arnoldi Lubec. apud Leibnit. tom. 2. Script. Brunsvic. pag. 723 :
Nihilominus inter duas turres quaslibet seu petraria seu Magnellus erigitur.
Adeo illam arietibus, Mangonibus, vineis, et cæteris instrumentis lacessivit.:
Chargie un macle d'or fin et de Mangons.
Mangonminus recte ad machinam bellicam, de qua mox, referri videtur. Est enim, ni fallor, monetæ species notissima, quæ
Mancusaalio nomine nuncupabatur. Vide in hac voce.
Primitus eum ligaverat, proh dolor ! ad machinam extructam, quam vulgo Mangonam appellant.
Zantflietapud Marten. tom. 5. Ampliss. Collect. col. 280 :
Erectis autem petrariis, Mangonabulis, fundibulis, acriter impetitum est castrum.
Zantflietin Chron. ibid. col. 386 :
Machinis petrariis fundisque, et Mangonalibus circum circa sagaciter ordinatis.Vide Biblia.
Librilla dicitur instrumentum librandi, id est, projiciendi lapides in castra, Mangonus.
Mangenella. Will. Brito lib. 7. Philipp. :
Utuntur hac notione Matthæus Paris pag. 398. 502. 516. Rigordus ann. 1190. etc. Will. de Podio-Laurentii cap. 30. Jo. Monachus Majoris Monasterii lib. 1. Hist. Gaufredi D. Norm. pag. 94. Godefrid. Mon. ann. 1203. idem Willelm. Brito lib. 2. Philipp. pag. 107. 116. Monachus Vallis Sarnai cap. 86. Gesta Innocentii III. PP. pag. 88. etc.Interea grossos petraria mittit ab intus Assidue lapides, Mangonellusque minores.
Mangonelli navales, in Addit. ad Matth. Paris pag. 108. Chronicon Petri VI. Regis Arag. lib. 3. cap. 24 :
Après faem la seure un Manganell de dos caxes de Barcelona après deldit giny qui tirava en la vila.Ita Cod. MS. pro
meranganell, apud Mich. Carbonellum.
Mangoneaudicunt nostri Scriptores passim, Villharduinus n. 38. 86. 122. 207. Froissart. 1. vol. cap. 50. etc. Guillelmus
Guiartsub ann. 1204 :
Et alibi :Çà et là, avant et arrieres Gietent Mangoniaus et perieres. La grosse pierre arondie, Demaine a l'aller grant bondie.
En ront Mangoniaus et perieres, Qui souvent tendent et destendent, En destachant grans escrois rendent, Pierres qui par l'air se remue.
Vous peussez bugles, Mangoniaux Veoir par dessus les carniaux.
Mangoneauvocabant, sed etiam quidquid ex ea emittebatur, ut observat Menagius in Origin. Gall. ex Froissart. lib. 3. cap. 118 :
Et avoient les Brabançons de tres grans engins devant la ville, qui getoient pierres de faix et Mangoneaux jusques en la ville.Hinc
Ovide MS. apud Borellum :
Onques pour une tor abatre, Ne vit-on Mangoniaux descendre Plus briement, ne du ciel destendre Foudre pour abatre un clocher.
Securibus exciderunt jactatoria ingenia, scilicet Mangunellas quibus lapideam domum et turrim... prosternerent. Magnellaex ead. Vita mox exscripsit D. Cangius.