mori

mori [CL] 1 to die. b (morte ~i) to die in death, to die the death. c (pr. ppl. moriens as sb.) one dying. d (fut. ppl. moriturus as sb.) one about to die, one bound to die, mortal man. quis eorum ~i exoptans mundo et vivere Christo ‥ inquit ‥? Gildas EB 71; postmodum Eurydice uxor ipsius [Orphei] a serpente percussa ~tua erat Lib. Monstr. I 5; benedictionem aquae ab eo petivit, credens si obitu addicta esset, facilius ~iretur V. Cuthb. IV 3; si ~iturus sum, ille me magis quam ignobilior quisque morti tradat Bede HE II 12 p. 108; ita, pater, sic placuit ante te / ut moriendo mortis mors fuissem, / morsus inferni et vita mundo Trop. Wint. 17; quando ~itur alodiarius, rex ‥ habet relevationem terrae (Kent) DB I 1rb; ~iendum ‥ est quia inevitabile est illud et commune Gir. EH I 9; vestro more mŏri, nostro fit vivere mōri M. Cornw. Hen. 92; 1268 concessit ‥ quod ‥ viginti libra leventur de terris ‥ suis utrum vivat ‥ tunc an ~iatur Cl 551; servies igitur primo Viventi in eternum, et cogita in futuro seculo ac si moriereris [sic] cras Bacon V 174; quando homo ~itur, aer a corpore expellitur et nulla alia vita manet Holcot Wisd. 59.  b morte ~ieris Gildas EB 91; cardinales ‥ mala morte ~ierunt Eul. Hist. I 273; Titus ‥ quicumque diem nativitatis filii sui per opus servile violaret, morte ~eretur G. Roman. 357.  c si quis presbiter penitentiam ~ientibus abnegaverit, reus erit animarum Theod. Pen. I 8. 5; o vita ~ientium, salus infirmantium Nunnam. 78; ille qui vita est in ~ientibus P. Blois Ep. 110. 333D.  d per trina species munerum, id est aurum regi, thus ut Deo, murra ut ~ituro Theod. Laterc. 15; 1166 in te, omnium ~iturorum dulcissime, plane videbor injurius, si ‥ J. Sal. Ep. 179 (172). 2 (of animal) to die. alioquin vermis tortionis tuae non ~ietur Gildas EB 31; moriens mea numquam pulpa putrescit Aldh. Aen. 14 (Pavo) 4; velamina ‥ / quae moritura facit fetoso viscere bombix Id. VirgV 1147; vermis ‥ / brumae meatu moritur (Æthelwald) Carm. Aldh. 2. 128; oportet ut [viperes] ~entur, cum capiuntur Bacon IX 64. 3 (of seed) to die before germination (of plant) to wither, die. morientibus herbis Aldh. VirgV 261; qualiter illud granum frumenti ~tuum multum cadens in terram adferens fructum V. Greg. p. 110; hoc est ‥ facere illud [semen] in terra putrescendo ~i Gros. Cess. Leg. I 10 p. 65. 4 (hyperbolic) to be like one dead, to faint, languish. quatinus sicut Christus carne mortuus est, ita qui Christiani esse voluissent, carnalibus vitiis et concupiscentiis Christi amore ~erentur Alex. Cant. Dicta 20 p. 185; et secat ungue genas et humi moriendo volutat V. Merl. 361; [eris fames] urbis enim varias urgens in viscera vires, / hanc sine morte mori cogit ubique ream L. Durh. Dial. II 252; est in amore mŏri Veneris se subdere mōri Serlo Wilt. 2. 70. 5 (of natural phenomenon or abstr) to cease to exist, come to an end. ~iture virginitatis indicia W. Malm. Wulfst. I 1 (v. gestus 1a); ventus egreditur et sonus ~itur cum tumultu S. Langton Serm. 2. 10; per dilectionem, sine qua quasi ~tua est fides R. Wesham Inst. 150. 6 (p ppl. mortuus as adj.) dead: a (of person); b (of soul). c (mundo ~tuus, fig., of person in religious order) dead to the world. a mortuus evigilat disrumpens tartara tetra Aldh. VirgV 1413; uxor tua quam ~tuam putas ‥ ministrabit nobis V. Cuthb. II 8; nemo emat quicquam supra valorem iiij denariorum, tam vivum quam ~tuum [AS: ne libbende ne licgende], nisi habeat fidele testimonium (Cons. Cnuti) GAS 327; 1153 die qua ego fui vivus et ~tuus Cart. Chester 349 p. 232.  b 1222 quando ‥ anima est ~tua, tunc efficitur cibus diaboli Conc. Syn. 215.  c viri sancti mundo ~tui Gir. TH I 18; hominem mundo ~tuum esse Id. SD 12; non convenit anachorita que ~tua [ME: dead] est mundo AncrR 166. 7 (of animal or part of its body). viva nihil loquimur, responsum mortua famur Hwætberht Aen. 32 (Membranum) 4; 1457 pro uno equo conducto ‥ versus Oxon’ , et ibidem pro nimio labore ~tuo Ac. Durh. 192. 8 (of plant): a (of tree or wood). b (ellipt. as sb.) dead wood. c (ellipt. as sb. f.) deadly nightshade, great morel (Atropa belladonna). a c1108 etc (v. 1 boscus 3b); c1256 (v. estoverium 3); 1450 (v. arbor 1a).  b 1190 (1368) concedo eciam ut burgenses ‥ de forestis nostris ‥ viride habeant ad herbargandum ‥ et ~tuum ad comburendum CalPat 1377–81 p. 107.  c ~tua, morell MS London Soc. Antiq. 101 f. 88v. 9 (med, malum ~tuum, morbus ~tuus) scabies, mormal, gangrene. Chr. Witham 504 (v. morbus 1b); Gilb. VII 335vb; PP (v. 1 malus 11d); malum ~tuum est quedam scabies occupans extremas partes corporis ut crura et tibias ‥ cum infectione coloris tendentis ad nigredinem vel livorem vel ruborem obscurum Gad. 127v. 1. 10 that has no vitality. veteranam civitatem et paene ~tuam ‥ suscitabis Aldh. VirgP 25; si ‥ calcinatur, in terream redit substantiam ut pulvis ~tuus Correct. Alch. 11. 11 (leg) that has no validity. qui accusantur ‥ si diem sic condictum subterfugiant respectatum, partem suam, etsi non ~tuam, faciunt tamen egriorem (Leg. Hen. 26. 2) GAS 562; s1428 in principio litis res ‥ desperabilis fuerat, quod jaceret inter causas ~tuas Amund. I 254; lex scripta sub velamento verborum quasi ~tua jacet Fortescue NLN I 24. 12 a (manus ~tua) mortmain. b (terra ~tua, ~tuum vadium) land subject to mortgage, unproductive land, yielding no revenue. c (munitio ~tua) dead stock, unproductive stock that yields no revenue. d (opus ~tuum, in mining) ? rock that yields no ore. a 1276 in manu ~tua, etc. (v. 1 manus 14 a-b).  b ~tuum vadium dicitur illud cujus fructus vel redditus interim percepti in nullo se acquietant Glanv. X 6; 1200 assignavi predictis monachis has terras, sc. campum meum in ~tuis terris et campum meum de Vallicula Ch. Chester 317; 1245 non debet ei nisi c s. per annum de ~tuo vadio pro predicto debito stallando SelPlJews 13; item invadiatur res quandoque in ~tuo vadio, quandoque non: dicitur autem ~tuum vadium illud, cujus fructus vel redditus percepti interim, in nullo se acquietent RegiamM III 2. 5.  c 1295 super ~tua municione providenda pro diversis castris ‥ muniendis Prests 141.  d 1323 in ‥ avallacione ~tuorum operum (v. avalatio 2); 1323 in ‥ avallacione motuorum [sic] operum Pipe 170 r. 53; 1325 Thome Robyn pro factura unius teis’ ~tui operis LTR Mem r. 128. 13 (in place-names, passing into surnames). 1189 hiis testibus ‥ W. ~tui Maris Cart. Sallay 615; 1240 hiis testibus ‥ Rogero de ~tuo mori, filio Constantini de ~tuo mori Reg. Aberbr. I 96; Mortua portus Aqua dictus Garl. Tri. Eccl. 128; rex ‥ pervenit usque ad ~tuum Mare, ubi bis pernoctavit Silgrave 74; hi sunt similes pomis que nascuntur juxta Mare ~tuum Holcot Wisd. 68. 14 (as sb m.) dead man; b (eccl.) service for burial of the dead. petre fissae sunt et ~tui resurrexerunt Theod. Laterc. 10; p675 [Deum] supremum vivorum et ~tuorum examen Aldh. Ep. 4 p. 486; invenerunt corpus ‥ multo dormienti quam ~tuo similius Bede HE IV 30 p. 276; capellas cum omni consuetudine vivorum et ~tuorum (Hants) DB I 42r; c1190 omnes decimas suas tam de vivis quam de ~tuis Regesta Scot. 187; mors vero et vita medium non habent, neque referunt ~tui Alf. Angl. Cor 1. 4.  b 1340 stola que cum corpore Christi ad ~tuos defertur que utitur in exequiis mortuorum Fabr. York 169; crux ad ~tuos deferenda Ib. 165.