ortus
ortus, sprung, descended, born
ortus2, a rising
ortus , ūs, m.: a rising, 4.118. (orior)
ortus, a, um, Part. and P. a., from orior, q. v. fin. B.
ortus, ūs, m. [orior].
- A rising of the heavenly bodies (opp. occasus; class.): solis et lunae reliquorumque siderum ortus, obitus motusque cognoscere, Cic. Div. 1, 56, 128: primi sub lumina solis et ortus, Verg. A. 6, 255: (sol) ab ortu ad occasum commeans, from east to west, Cic. N. D. 2, 19, 49: solis, sunrise, i.e. the orient, the east, id. Cat. 3, 8: tum bis ad occasum, bis se convertit ad ortus, Ov. M. 14, 386: nitido ab ortu, id. ib. 2, 112: signorum, Verg. E. 9, 46: ortus lucis, Vulg. Sap. 16, 28.—
- II A rise, beginning, origin (cf. origo): tribuniciae potestatis, Cic. Leg. 3, 8, 19: juris, id. ib. 1, 6, 20: Favonii, Plin. 17, 9, 8, § 57: materno ortu, Ov. M. 13, 148: ab Elide ducimus ortum, we are sprung, derive our origin, id. ib. 5, 494: ortus nascentium, the birth, Cic. Div. 2, 43, 91; id. Tusc. 1, 38, 91: Cato ortu Tusculanus, by birth, id. Leg. 2, 2, 5.—Of a river, the source: donec venias ad fluminis ortus, Ov. M. 11, 139.—Of plants, the springing up, growth, Lucr. 5, 211.
1. ortus, ūs, m. (orior), I) der Aufgang (Ggstz. occasus, obitus), 1) eig.: ortus primi solis, Verg.: ortus quartus lunae, der vierte Tag nach dem Neumonde, Verg.: ortus brumalis, die Winter-Morgenseite, Apul. – oft Plur., solis et lunae reliquorumque siderum ortus, Cic.: ortus et obitus signorum, Cic.: stellarum ortus atque obitus, Catull.: ortus occasusque siderum, Cic. – u. das Sich- Erheben des Windes, Favonii, Plin. 17, 57. – 2) meton.: ortus solis, Sonnenaufgang = Morgengegend, Orient, Cic. u. Liv.: ab ortu ad occasum commeans, Cic. – II) übtr., die Entstehung, a) leb. Wesen, die Entstehung, Geburt, deorum (Ggstz. interitus), Cic.: puerorum, Cic.: primus animantium, Cic.: primo ortu, gleich nach der Geburt: Cic.: Cato ortu Tusculanus, Cic.: ortum ducere ab Elide, abstammen von E., Ov. – b) das Wachsen, Hervorwachsen der Feldfrüchte usw., Lucr. 5, 211. – c) die Quelle, Avien. or. marit. 61. – d) abstr. Ggstde., die Entstehung, der Ursprung, tribuniciae potestatis, Cic.: iuris ortum a fonte repetere, Cic.
2. ortus, ī, m., in Handschrn. und nach den Gramm. st. hortus, s. Haupt opusc. 1, 58.
hic ~us, -us, -ui,a spryngyng
ast ubi flammicomos ardescens lucifer ortus / attulit
non aequaliter nobis in his partibus borialibus conversantibus ~us et occasus siderum evenit
per totam ‥ noctem ‥ usque ad ipsius stellae rursus ~um et apparitionem
~us planete dicitur cum exit de sub radiis solaribus et manifeste mundo apparet non impediente solis splendore
figure igitur lune sunt: generatio, ~us, menoides, dicotomos, amphikirtos, plisiselenos, panselenos
eliacus ~us
determinare ~us et occasus stellarum
vita migravit cum solis per Capricornum / tertius ac decimus medians existeret ortus
ab †orte [l. ortu ] solis usque ad meridiem
ab ~u solis fere usque horam nonam
haec conscendunt per aethera / ab ortu solis sidera(
Nilus ‥ omnia monstra ferarum similia gignit eo gurgite quo se ad ~um dirigit et quo item flexus a Mari Rubro ad occasum refunditur
novimus insulam esse aliam ‥ contra ~um solis
matres etiam ‥ pullos suos contra solis ~um obvertunt
siquis stans in fori medio vultum vertat ad ~um solis
ab ~u nascentis mundi
usque ad ~um diei
oremusque in ~u surgentis aurorae
in eis vero que latitudine carent, ut regio Arin, in qua semper dies equales, omni tempore eorum ~us uniformis
a petra ‥ usque ad ~um de Blakeden et ab eodem ~u usque ad wacellum qui in proximo oritur versus aquilonem
dederunt quemdam ~um aque in campo suo ‥ et quamdam placeam terre circa dictum fontem
post natum Mathusalem ‥ post ~um Mathusalem in hac vita Deo ‥ servierit
hujus in occiduis convexi partibus orbis / naturae solitum Uuilfridus pertulit ortum
humanum genus ab ~u suo fluere usque ad mortem deficiendo
~us, G.nesaunce
cujus ~us gaudium fecit parentibus, patrie splendorem peperit
in baptizacione filie comitis ‥ ac R. R. portanti nova de ~u ejusdem vj s. viij d.
post ortum periit infantulus ortus in orto
de ‥ avibus situ potius quam ~u distantibus
ante catervatim per limphas duco cohortes, / dum plures ortu comites potiuntur eodem
littera tollatur, non fulget nominis ortus
aplanen quod Greco nomine paradisus dicitur, Latine vero ~us quia ab eo res oriuntur
omne ‥ solubile conpositum est. nullum igitur solubile caret ~u. unde constat quod nullum carens ~u solubile sit
de ~u partium philosophie pro modulo nostro diximus
laus que volatili sermone texitur / cum paucis sillabis statim expenditur / tam cito desinit quam cito nascitur, / fine propemodum in ortu clauditur
omnis pompa temporalis / ‥ / transit sicut aque bulla, / modo magna, modo nulla, / mox post ortum interit
ortus origo datur, per quartam dum variatur
1 ortus, a, um, part. de orior.
2 ortus, ī, m. , v. hortus.
3 ortŭs, (9) ūs, m. (orior), ¶ 1 naissance, origine : a) [dʼune chose] Cic. Leg. 1, 20 ; 3, 19 ; Læl. 32 ; [des vignes] Cic. CM 52 ; [dʼêtres vivants] Cic. Fin. 5, 10 ; b) [de pers.] ortu Tusculanus Cic. Leg. 2, 5, Tusculan de naissance, cf. Div. 1, 85 ; Tusc. 1, 91 ¶ 2 lever [des astres] : Cic. Div. 1, 121 ; 128 ; 130.
- 1. het opkomen v.e. hemellichaam [solis; lunae; stellarum];
- 2. (meton.) (a) het oosten; ➤ ab ortu ad occasum; (b) ~ solis oriënt, morgenland;
- 3. (metaf.) ontstaan, groei, oorsprong, begin [mundi; fluminis; tribuniciae potestatis; amicitiae];
- 4. geboorte, herkomst [animantium]; ➤ primo ortu direct na de geboorte; ortum ducere ab alqo van iem. afstammen.
Hortus, passim. Vide in hac voce.
ortus (1) adj.
- P. of orior, sprung, descended, born: ab illo: a liberatoribus patriae, L.: ex eodem oco, T.: ex concubinā, S.: ex patricio sanguine, L.: Orte Saturno, H.: sorore eius, L.: regiā stirpe, Cu.
ortus (2) ūs, m
- orior, a rising: ante ortum solis, sunrise, Cs.: ab ortu ad occasum, from east to west. solis, the east: primi sub lumina solis et ortūs, V.: rutilo ab ortu, O.: ad umbram lucis ab ortu, from morning till night, H.—Fig., a rise, beginning, origin: tribuniciae potestatis: iuris: ab Elide ducimus ortūs, derive our origin, O.: ortūs nascentium, the birth: Cato ortu Tusculanus, by birth: fluminis ortūs, source, O.