primus
primus, the first, first
- I In gen.: qui primus vulnus dicitur obligavisse, Cic. N. D. 3, 22, 57: primus sentio mala nostra: primus rescisco omnia: Primus porro obnuntio, Ter. Ad. 546: verum primum: verum igitur et extremum, Cic. Off. 3, 6, 27: primae litterae, id. Att. 9, 6, 5: primus inter homines nobilissimos, id. Sest. 3, 6: primi ex omnibus philosophis, id. Fin. 4, 7, 17: primus Graeciae in Thraciam introiit, Nep. Alcib. 7, 4: primus de mille fuisses, Ov. H. 17, 105: in primis, among the first, in the foremost ranks, Nep. Paus. 5, 3: in primis stetit, id. Epam. 10, 3: in primis pugnantes, Sall. C. 60, 6: leonem primus, aut in primis ferire, id. J. 6, 1: utque pedum primis infans vestigia plantis institerat (= ut primum, etc., poet.), Verg. A. 11, 573: primus post eos quos poëtae tradiderunt movisse aliqua circa rhetoricen Empedocles dicitur (= secundus or proximus ab iis), Quint. 3, 1, 8.—
- II In partic.
- A In time or place, first, fore, foremost, the first part; sometimes to be translated, the end, extremity, etc.: in primā provinciā, at the entrance of the province, Cic. Fam. 3, 6, 2: digitus, the tip of the finger, Cat. 2, 3: dentes, the front teeth, Plin. 19, 2, 11, § 35: ranis prima lingua cohaeret, the end of the tongue, id. 11, 37, 65, § 172: primā statim nocte, at the beginning of the night, Col. 10, 190: sol, i. e. the rising sun, Verg. A. 6, 255: luna, i. e. the new moon, Plin. 2, 13, 10, § 56.—With quisque, the first possible, the very first: primo quoque tempore, at the very first opportunity, Cic. Fam. 13, 57, 1: primo quoque die, id. Phil. 8, 11, 33: me tibi primum quidque concedente, id. Ac. 2 (Luc.), 16, 49: fluit voluptas et prima quaeque avolat, id. Fin. 2, 32, 106.—Subst.: prīma, ōrum, n., the first part, the beginning: quod bellum, si prima satis prospera fuissent, Liv. 8, 3.—Of the first principles or elements of things, Lucr. 4, 186: prima consiliorum (for prima consilia), Tac. H. 2, 11: a primo, from the beginning, at first: multum improbiores sunt quam a primo credidi, Plaut. Most. 3, 2, 139 (828); Ter. Phorm. 604; 642: in illā pro Ctesiphonte oratione submissius a primo: deinde pressius, Cic. Or. 8, 26: suam vim retinere a primo ad extremum, id. Fin. 4, 13, 32: hoc a primo cogitavit, id. Att. 8, 11, 2; id. Phil. 2, 30, 75 Halm ad loc.: id a primo rectissime dicitur, id. Fin. 3, 9, 32 Madv. ad loc.: in primo, in front, before, in the beginning, first: equites in primo late ire jubet, in the van, Sall. J. 68, 4: qui numerus in primo viget, jacet in extremo, Cic. Or. 64, 215. —
- B First in rank or station, chief, principal, most excellent, eminent, distinguished, noble (cf.: princeps, primores): evocat ad se Massiliensium quindecim primos, Caes. B. C. 1, 35: sui municipii facile primus, Cic. Rosc. Am. 6, 15: homo, id. Verr. 2, 4, 17, § 37: primis urbis placuisse, Hor. Ep. 1, 20, 23: juvenum primi, Verg. A. 9, 785: est genus hominum, qui esse primos se omnium rerum volunt Nec sunt, Ter. Eun. 248: quia sum apud te primus, I am the first in your favor, id. ib. 90: primus humani generis, Sil. 17, 255: urbem Italiae primam, Petr. 116: praedium, Cato R. R. 1: suavia prima habere, to give the first place to, think the most of, Ter. Heaut. 962: otium atque divitiae, quae prima mortales putant, Sall. C. 36, 4: cura, a chief part, Plin. 5, 25, 21, § 88.—Also, most conspicuous, chief, in a bad sense: peccatores, quorum primus ego sum, Vulg. 1 Tim. 1, 15: primas partes, or primas agere, to play the first part, to occupy the first rank, Ter. Phorm. 27: primas in causis agebat Hortensius, Cic. Brut. 90, 308; 47: primas dare, to give the first place, ascribe the greatest importance to a thing: actioni primas dedisse Demosthenes dicitur, cum rogaretur, quid in dicendo esset primum: huic secundas, huic tertias, Cic. de Or. 3, 56, 213: primas deferre, to transfer the first or principal part: amoris erga me tibi primas defero, i. e. I assign to you the first rank among those who love me, id. Att. 1, 17, 5: primas concedere, to yield the first place: si Allienus tibi primas in dicendo partes concesserit, id. Div. in Caecil. 15, 49: primas tenere, to play the first part, be the best, id. Brut. 95, 327: cum primis, and in primis (also written in one word, impri-mis), with or among the first, chiefly, especially, principally, particularly: homo domi suae cum primis locuples, Cic. Verr. 2, 2, 28, § 69: in primis lautus eques, Nep. Att. 13, 1: oppidum in primis Siciliae clarum, Cic. Verr. 2, 2, 35, § 86: homo in primis improbissimus, id. ib. 2, 3, 27, § 68: vir magnus in primis, id. N. D. 1, 43, 120: in primis hoc a se animadversum esse dicebat, id. de Or. 3, 5, 17: in primis nobis sermo de te fuit, id. Att. 5, 1, 3: in primis ... dein, first, in the first place, Sall. J. 26, 3. —Hence, adv., primo and primum; also, ante- and post-class. and very rare, prime and primiter (the form primo is usually limited to that which is strictly first in time; primum in enumerations of contemporary facts, things, or arguments, where the order is at the speaker's choice; cf. Krebs, Antibarb. p. 920 sq.).
- A prīmō, at first, at the beginning, first, firstly.
- 1 In gen.: aedes primo ruere rebamur, Plaut. Am. 5, 1, 42 (1094): neque credebam primo mihimet Sosiae, id. ib. 2, 1, 50 (600); Cic. Verr. 2, 1, 9, § 26: primo non accredidit, Nep. Dat. 3, 4: Themistocles solus primo profectus est, id. Them. 6, 5: contemptus est primo a tyrannis, id. Thras. 2, 2; id. Ham. 2, 2.—
- 2 With dein, deinde, inde, post, postea, mox, denique, nunc: primo Stoicorum more agamus, deinde nostro instituto vagabimur, Cic. Tusc. 3, 6, 13: primo pecuniae, dein imperii cupido crevit, Sall. C. 10, 3: primo ... deinde ... tum ... tum, Cic. Fin. 1, 16, 50: primo ... deinde, Liv. 1, 27; Curt. 3, 12, 6; 4, 16, 21; 9, 10, 11: primo abstinentiā utendum: deinde danda, etc., Cels. 5, 26, 34: primo ... inde, ... hinc, Liv. 30, 11, 6: haec primo paulatim crescere: post, etc., Sall. C. 10, 6: dissuadente primo Vercingetorige, post concedente, Caes. B. G. 7, 15: primo ... postea ... postremo, etc., Liv. 26, 39: primo ... mox, id. 1, 50: primo ... mox deinde, Just. 1, 3: primo negitare, denique saepius fatigatus, etc., Sall. J. 111, 2: neque illi credebam primo, nunc vero palam est, Ter. Hec. 713.—
- 3 (Mostly post-Aug. for primum.) With iterum, rursus, secundo: primo ... iterum, Liv. 2, 51: primo ... rursus, Suet. Aug. 17: primo ... secundo, Phaedr. 4, 10, 16.—
- B prīmum, at first, first, in the first place, in the beginning (class.).
- 1 In enumerations, with a foll. deinde, tum: Caesar primum suo, deinde omnium e conspectu remotis equis, Caes. B. G. 1, 25: primum ... deinde ... deinde, Cic. Verr. 2, 2, 58, § 143: primum ... deinde ... tum ... postremo, id. N. D. 2, 1, 3: primum ... deinde ... praeterea ... postremo, id. Div. 2, 56, 116: primum ... tum ... deinde ... post ... tum ... deinde ...., id. Fin. 5, 23, 65; id. Font. 14, 31; cf.: primum ... secundo loco ... deinde ... tum, id. Leg. 1, 13, 35; id. Inv. 2, 27, 79; Curt. 3, 6, 16; 8, 10, 9; Liv. 1, 28; Nep. Them. 2, 3; id. Epam. 1, 3: primum ... subinde, Hor. Ep. 1, 8, 15: primum ... mox, id. ib. 2, 2, 93.—
- 2 Without other adverbs.
- α In gen.: quaerenda pecunia primum est, Hor. Ep. 1, 1, 53: te Quicumque primum Produxit, id. C. 2, 13, 2; id. S. 2, 3, 41.—
- β Strengthened with omnium, first of all, Plaut. Truc. 4, 3, 13 (787): primum omnium ego ipse vigilo, Cic. Cat. 2, 9, 19.—
- 3 With ut, ubi, simulac, cum.
- α Ut primum, ubi primum, simul ac primum, cum primum, as soon as ever, as soon as: ut primum potestas data est augendae dignitatis tuae, etc., Cic. Fam. 10, 13, 1: ubi primum potuit, istum reliquit, id. Verr. 2, 2, 20, § 48: simul ac primum niti possunt, etc., id. N. D. 2, 48, 124: tum affuerat, cum primum dati sunt judices, id. Verr. 2, 2, 23, § 57.—
- β Nunc primum, now first, now for the first time (cf.: nunc demum, now at last): post illa nunc primum audio, Quid illo sit factum, Ter. And. 936.—
- γ With dum (also by Plaut. joined in one word, primumdum), in the first place, first (anteclass.): primum dum, si falso insimulas, etc. Iterum si id verum est, etc., Plaut. Mil. 2, 3, 26 (297): omnium primumdum haed aedes jam face occlusae sicut, id. Most. 2, 1, 53 (400); 1, 2, 39 (122); id. Capt. 1, 2, 57 (166): primum dum omnium male dictitatur tibi vulgo in sermonibus, id. Trin. 1, 2, 61 (99).—
- δ With adv. or other expression of time, for the first time: hodie primum ire in ganeum, Plaut. As. 5, 2, 37 (887): quo die primum convocati sumus, Cic. Phil. 5, 11, 30.—*
- C prīmē, es pecially: fabula prime proba, Naev. ap. Charis. p. 188 P.; cf. Prisc. p. 603 P.—
- D prīmĭter, at first, first of all (ante- and post-class.): eripis primiter dapes, Pompon. ap. Non. 154, 26; Inscr. (of the beginning of the third century of Christ) Lab. Epigr. Lat. Scop. in Egitto.
~i illi ac praecipui dentes ecclesiae, i. apostoli
sinciput, ~a pars capitis
in ~is adolescentiae tuae annis
ab Adam ~i hominis [sic ] usque ad incarnationem Domini nostri Jesu Christi
~ae praevaricationis nexibus adstricti
neque ‥ dubitandum est inter ~as creaturas angelos esse conditos
~i prothoplasti facinore
per liberum arbitrium peccavit apostata angelus sive ~us homo
illa [BVM ] ‥ ~a fuit ‥ que maledictionem ~orum parentum evasit
en ~us occurrit nobis Samuel jussu Dei legitimi regni stabilitor
‘Pytagoram’, nomen libri et philosophi qui ~us scripsit
hic primus docuit cultores accola sanctos
hic ~us regum Anglorum ‥ idola ‥ destrui ‥ praecepit
illos tres ~os annos quibus finitimos expugnabat Sacra Scriptura numerat
per primos tres annos
primula veris, ~a rosa [v. l. ~a veris ] idem. G. et A.primerole
unde et primo quidem apparuit ~a mane Mariae Magdalene
~um vinum valet senibus ‥ nocet vero juvenibus
in tali negotio praeloquatur in ~a epistola dicens
iterum ad Corinthios in ~a epistola
xl et ~o anno mense sexto regni ejusdem Caesaris
intravit cubiculum ‥ erat enim ~a hora noctis
cantato ~o versu lxvii psalmi
Nisan, ~us mensis, i. Martius
jussu ~i Valentiniani imperatoris
in voce ~e persone loquens
quilibet potest videre ad oculum, si aspiciat celum, quod luna est prima secundum veritatem per tres dies vel quatuor antequam signetur in kalendario
mensis lunaris a primatione lune incipit quapropter in principio mundi luna prima fuit
viij die mensis Januarii, ~a feria
eo spectat illud Boetii in ~o de Trinitate
in ~o contra Academicos dicit Augustinus
sicut ait apostolus ~a ad Corinthios iijO : ‥
in ~o ludi
princeps, quasi ~a capiens
princeps ‥ quasi ~as capiens
nec videatur vobis remuneracionis nostre dilacio tediosa, ~a namque vestra que varia impedimenta contra voluntatem nostram hactenus distulerunt vobis quamcitius poterimus cum usuris reddi ‥ faciemus
ut [abbas ] ~us vel inter ~os adhæreat
ecce ~us apostolorum quasi oblitus sui prioratus
primus erat quorum Sigericus, onomate pulchro / victor honore potens, victor in arce nitens
coram rege et ~is totius Anglie
primo appellatur ~us de assisa [foreman of a jury ]
Roma caput mundi, primi quoque culmen honoris
harum ‥ omnium ~a est logica
ecclesia Domini nostri Jesu Christi ‥ sicut in regno Britannie est ~a et fons et origo totius religionis
~a virtus est perfecta ad seipsum innocentia
omnis alius intellectus verborum istorum est mysticus et non ~us
in speram nonam, quo ~us motus sive ~um mobile dicitur
~us motus dicitur motus ~i mobilis, hoc est spere none sive celi ultimi
item aptissima est motui. ergo debetur ~o mobili
sicut Avicenna docet tertio Metaphysice, ~um movens est cogitatio
contrarius motui ~i mobilis
illud ‥ in quo est principium motus, quod dicitur ~um movens
ultimum movens movet motum
raptu ~i mobilis [v. l. motabilis ] ab Oriente in Occidentem
si lector posita prudenter cuncta revolvat / hinc finem primi mobilis inveniet(
numerus ~us est ille qui unitate sola numeratur
erit illorum numerorum uterque ad alterum ~us
si non repperitur numerus ~us qui priorem numeret
omnis numerus compositus ab aliquo ~o numeratur
~um [celebramus ] propter initium diei ‥ tertiam ‥ sextam ‥ nonam ‥ vesperam ‥ completorium
cantavimus de omnibus sanctis et matutinales laudes; post haec ~am [AS: ] et septem psalmosprim
primo diluculo ~a canenda est
facta oratione cantent ~am et psalmos familiares cum suis collectis et septem psalmos et litaniam
statim post laudes ~am canunt
Athanasius symbolum fecit, quod ad ~am dicitur
dicuntur ‥ psalmi penitenciales ‥ in estate post secundariam ~am antequam fratres intrent capitulum
~a,prim. tertia,undern. sexta,middæg
colifium ‥ i. panis qui post meridiem vel post ~am laborantibus datur
ipsa venit die crastina et fodit in orto usque ~am et circa ~am venit quedam mulier
ita ut inter ~am et nonam sedata esset ‥ illa perturbatio
ibi ‥ usque ad altam ~am expectes
predicto die Martis circa dimidiam ~am contingebat [MS: contigebat ] ambulare per predictam grangiam
sciebat ‥ resurrectionem Dominicam ‥ ~a Sabbati semper esse celebrandam
Dominica dies, quae tunc ~a Sabbati vocabatur
nox diluculi Resurreccionis ad ~am Sabbati pertinet
unde et ~o quidem apparuit prima mane Mariae Magdalene
~o abisse in Arabiam et iterum reversum esse Damascum; deinde ‥
~o quidem foris sepultus est; tempore autem procedente ‥
sufficere sibi tamen credebant ad hoc opus aggrediendum ~o per Deum postea per homines
~o, quia onerosum; secundo, quia nexuosum est ‥ tertio
~o omnium jurant archiepiscopi, sicque per ordinem episcopi
noster paterfamilias exiit ~o mane
si excitat ipse ~o xx dies, iterans xl dies peniteat
A. defendens versus B. de placito transgressionis per ~o vel secundo vel tertio
fructus ~um quidem tenues postea jam paulatim maturi
~um quidem, karissimi, ‥ satis esse dignum putavi ‥
~um quidem ponimus quod in prima aetate accidisse relatu multorum didicimus
in hos ~um arma verti jubet, et sic ceteras ‥ copias ‥ delevit
prosaice primum scripsit sermone magister [Beda ] / et post heroico cecinit miracula versu
~um ad genua, mox ad femora, terre dimersi sumus
tempore ‥ Tiberii Caesaris ‥ radios suos ~um indulget, i. sua praecepta, Christus
Picti in extrema parte insulae tunc ~um et deinceps requieverunt
is, cum ~um ad abbatiam venit ‥
in ~is haec insula Brettones solum ‥ incolas habuit
imprimis [ME: ] incipe apud vadumfyrst
in ~is Donatus dicit quod ‥
si quicquam est quod in hac vita hominem teneat et inter adversa et turbines mundi equo animo manere persuadeat, id esse in ~is, reor, meditacionem sanctarum scripturarum
[legatis ] ‥ lectis ‥ litteris [apostolicis ] coram rege ‥ licet non in ~is, vix tandem pro reverentia Domini pape susceptus est
onerat se in ~is de xxvij li. v. s.
~um quam in abbatem designaretur dominus Thomas, vix quatuordecim fratres in monasterio videbantur
ibi reconditi sunt martires ~us et Felicianus
I ¶ 1 le plus en avant, le plus avancé, le premier [entre plusieurs, au point de vue du lieu, de la chronologie, du classement, etc.] : primus inter, primus ex Cic. Sest. 6 ; Fin. 4, 17, le premier parmi ; primæ litteræ... postremæ Cic. Att. 9, 6, 5, la première lettre (épître).... la dernière || [attribut] : is primus vulnus obligavit Cic. Nat. 3, 57, cʼest lui qui le premier banda une plaie ; primus venisti... Cic. Fam. 13, 48, tu es le premier à être venu || in primis pugnare Sall. C. 60, 6 ; stare Nep. Epam. 10, 3, combattre, se tenir dans les premiers, aux premiers rangs ; primi Cæs. G. 5, 43, 5, les premiers, ceux qui sont le plus en avant || [avec quisque ] : non ut quidque dicendum primum est, ita primum animadvertendum videtur Cic. Inv. 1, 19, ce nʼest pas dans la mesure où chaque chose doit être dite avant les autres quʼil faut également sʼen occuper avant les autres, lʼordre dans lequel on doit parler des choses nʼest pas celui dans lequel on doit sʼen occuper ; fluit voluptas corporis et prima quæque avolat Cic. Fin. 2, 106, le plaisir physique est passager et le premier éprouvé est le premier à sʼenvoler ; primum quidque videamus Cic. Nat. 3, 7, voyons chaque point successivement ; primo quoque tempore, die Cic. Fam. 13, 57, 1 ; Phil. 8, 33, à la première occasion, au premier jour, le plus tôt possible, incessamment ¶ 2 prīma, ōrum, n. a) le premier rang : Cic. Or. 4 ; b) les éléments, atomes : Lucr. 4, 186 ; c) prima naturæ Cic. Fin. 3, 31 ; 5, 45, ou prima naturalia Cic. Fin. 2, 34 = πρῶτα κατὰ φύσιν des Stoïciens, les impulsions premières de la nature humaine et [p. ext.] les biens qui y correspondent ; d) prima consiliorum Tac. H. 2, 11 = prima consilia, les premières décisions ; e) flos ad prima tenax Virg. G. 2, 134, fleur tenace au premier chef ; f) in primis, cum primis, v. imprimis, cumprimis ¶ 3 le plus important, le principal : primus civitatis Cic. Verr. 2, 4, 15, le premier de la cité ; primus homo Cic. Verr. 2, 4, 37, homme du premier rang, citoyen le plus important || primæ partes ou primæ seul, le premier rôle : primas agere, tenere Cic. Br. 308 ; 327, jouer, tenir le premier rôle ; primas deferre Cic. Br. 84 ; dare Cic. de Or. 3, 213 ; concedere Cic. Cæcil. 49 ; ferre Cic. Br. 183, accorder, attribuer, concéder le premier rang, obtenir le premier rang.
II ¶ 1 la première partie de, la partie antérieure de : prima ora Virg. G. 3, 399, la partie antérieure de la bouche ; in prima provincia Cic. Fam. 3, 6, 2, à lʼentrée de la province ¶ 2 le commencement de : prima luce, prima nocte, au commencement du jour, de la nuit : Cæs. G. 1, 22, 1 ; 1, 27, 7 ; primo vere Cæs. G. 6, 3, 4, au début du printemps ¶ 3 [dʼoù] a) prima [n. pl.] Liv. 8, 3, les commencements ; b) a primo Cic. Or. 26, dès le commencement ; a primo ad extremum Cic. Fin. 4, 32, du début à la fin ; c) in primo Cic. Or. 215, au commencement, ou Sall. J. 68, 4, en première ligne, cf. Liv. 25, 21, 6 ; d) in primum succedere Liv. 10, 14, 17, venir prendre la place dʼune troupe en première ligne, cf. Liv. 2, 20, 10 ; 2, 46, 7 ; e) v. primo.
- 1. (v. plaats) eerst, voorst [dentes voortanden; digitus vingertop; pars aedium; provincia; urbs voorste deel v.d. stad; agmen voorhoede; liber Odysseae]; ➤ -o limine voorop de drempel; in -a epistula aan het begin v.d. brief; — (poët.; postklass.) pred. bij verba als eerste (= primum): rex primus terram saltu contigit; — primus quisque: (a) de een na de ander, op de rij af; (b) de eerste de beste: -o quoque tempore bij de eerste gelegenheid, zo spoedig mogelijk; primo quoque die;
- 2. (v. tijd) eerst, beginnend [initium; sol de opgaande zon; tellus nog jong; tumultus opstijgend lawaai]; ➤ -a luce bij het aanbreken v.d. dag; -a nocte bij het vallen v.d. nacht; -o anno aan het begin v.h. jaar; -o adventu meteen bij aankomst;
- 3. (metaf., v. rang of stand) voornaamst, belangrijkst, voortreffelijkst, met het meeste aanzien [omnium; humani generis; urbs Italiae; praedium]; ➤ primas partes agere de hoofdrol spelen; sum apud te primus ik kom bij jou op de eerste plaats; II. subst.
- 1. prīmī, ōrum m voorsten; ➤ in -is stare op de eerste rij; ~ hostium de voorhoede;
- 2. prīmae, ārum f (vul aan: partes) (a) hoofdrol, ook metaf. eerste plaats; ➤ -as dare de eerste plaats (= het meeste belang) toekennen; -as agere spelen; -as deferre opdragen; -as concedere inruimen; (b) hoofdprijs; ➤ -as ferre de hoofdprijs behalen;
- 3. prīmum, ī n (a) voorhoede, ook plur.; ➤ in -um provolare; (b) begin, ook plur.; ➤ -a belli; a primo vanaf het begin; in -o in het begin; hoc a -o cogitavit van het begin af aan; (c) plur. eerste plaats, begin; ➤ -a tenere innemen; ad -a voortreffelijk, bijzonder; (d) plur. oerstoffen, elementen; ➤ -a naturae de aangeboren neigingen; III. adv.
- 1. prīmum (a) voor het eerst; ➤ primum omnium allereerst; ac primum quidem en om te beginnen; (b) voor de eerste keer; ➤ hodie ~; tum ~; eo die ~; (c) (in opsommingen) eerst, ten eerste; ➤ primum . . . deinde . . . tum . . . denique (of postremo); primum . . . subinde; primum . . . mox; primum . . . secundo loco; (d) quam primum zo snel mogelijk; ubi (of cum, ut, simul, simulac) primum zodra; ➤ ubi primum potuit, istum reliquit;
- 2. prīmō (a) voor de eerste keer; (b) in het begin, aanvankelijk; ➤ primo quinque naves habuit, postea decem (Liv.); cum primo (niet-klass.) zodra;
- 3. prīmē (Plaut.) bijzonder, voortreffelijk;
- 4. cum prīmīs zie cumprimis;
- 5. in prīmīs zie imprimis.
第一。不亞於人。— omnium 衆間之一。Primo quoque die vel primo quoque tempore 初逢之際。Prima luce 淸早時。Prima vespera vel primis tenebris 天始黑時。Prima specie 始見。外皮。Primis labris gustasse physiologiam 畧學格物。Primam dices si videris 若汝見此女將謂至美者。Primas dare vel deferre vel concedere ei 讓彼首位。Primas tenere vel ferre vel* agere 爲首。在先。Si prima prospera fuissent 若初事順。In prima tabula 笫一出戯。Primum habere 看重。A primo 自起初。
Suggest a Translation
See an image
Medianus, mediæ, et
Minofledusinfimæ, apud Alamannos, in Capitulis ad Legem Alamann. cap. 22. edit. St. Baluzii :
SiVide Gloss. med. Græc. inprimus Alamannus fuerit, ducentos solidos componat.
Unus succentor, unusHorum officium seu dignitasPrimus altaris S. Ægidii, et alius secundus ejusdem altaris.
Secunda altarisdicitur in eadem Bulla.
Novi quinquennio vacent a Primi quoque honoris auspiciis.
Hermenegildus, qui Chartam Ranimiri Regis Legionensis æræ 979. subscripsit, apud Anton.
Huic maternæ donationi idcirgo ego Hugo primorum Primus archipræsul et Odo comes ditissimus assensum præbuimus.
Prinsomme. Locus est supra in Picassa. Lit. remiss. ann. 1394. in Reg. 146. Chartoph. reg. ch. 401 :
Pluseurs gens à heure de Prinsomme ou environ roboient et gastoient le vergier.
Le suppliant à heure de Prinsomme ala en l'ostel d'icelle Perrette,in aliis ann. 1399. ex Reg. 154. ch. 414. Sic et
Prinsoir, pro Prima vespera, in Lib. rub. fol. parvo domus publ. Abbavil.
Et estoit bien le heure de Prinsoir ou environ.
- PRO-, the first, first: Primus sentio mala nostra, T.: primae litterae: primus Graecae civitatis in Thraciam introiit, N.: primus de mille fuisses, O.—Plurm. as subst: in primis stetit, among the foremost, N.: in primis pugnantes, in the van, S.: Utque pedum primis infans vestigia plantis Institerat (i. e. ut primum), V.—In time or place, first, fore, foremost: in primā provinciā, at the entrance of the province: sol, i. e. the rising sun, V.—With quisque, the first possible, the very first: primo quoque tempore, at the very first opportunity: me tibi primum quidque concedente.—As substn., sing. and plur, the first part, beginning: quod bellum, si prima satis prospera fuissent, L.: utinam a primo ita tibi esset visum, from the first: equites in primo late ire iubet, in the van, S.: qui numerus in primo viget, iacetin extremo, first part.—Fig., of rank or merit, first, chief, principal, excellent, eminent, distinguished, noble: evocat ad se Massiliā quindecim primos, Cs.: sui municipi facile primus: primis urbis placuisse, H.: iuvenum primi, V.: apud te primus, first in your favor, T.: otium atque divitiae, quae prima mortales putant, S.: primas partīs qui aget, plays the leading part, T.: si Allienus tibi primas in dicendo partes concesserit.—Plurf. as subst.(only acc; sc. partīs), the first rank, lead, highest place: actioni primas dedisse Demosthenes dicitur, ascribed supreme importance: amoris erga me tibi primas defero, i. e. the first place among those who love me.—Plur. abl. as subst., in the phrases, in primis, cum primis, among the first, with the foremost, eminently, chiefly, especially, principally, particularly: vir fortis in primis: oppidum in primis Siciliae clarum: homo in primis improbissimus: in primis . . . deinde, in the first place, S.: homo cum primis locuples.
-
…hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…scortorum cohortem praetoriam instruite nunc, Quirites, contra has tam praeclaras Catilinae copias vestra praesidia vestrosque exercitus. et primum gladiatori illi confecto et saucio consules imperatoresque vestros opponite ; deinde contra illam naufragorum eiectam ac debilitatam manum florem totius…
Cicero, in Catilinam
-
…sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino ignorari posse existimarent, prima nocte e castris Helvetiorum egressi ad Rhenum finesque Germanorum contenderunt. Quod ubi Caesar resciit, quorum per fines ierant…
Julius Caesar, Gallic War
-
…concilium dimisit. Et secundum ea multae res eum hortabantur quare sibi eam rem cogitandam et suscipiendam putaret, in primis quod Haeduos, fratres consanguineosque saepe numero a senatu appellatos, in servitute atque in dicione videbat Germanorum teneri eorumque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…impeditos nostri in flumine adgressi magnum eorum numerum occiderunt ; per eorum corpora reliquos audacissime transire conantes multitudine telorum reppulerunt primosque, qui transierant, equitatu circumventos interfecerunt. Hostes, ubi et de expugnando oppido et de flumine transeundo spem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed…
Julius Caesar, Gallic War
-
…constituta, secunda vigilia magno cum strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per…
Julius Caesar, Gallic War
-
…rei publicae. Vt saepe homines aegri morbo gravi, cum aestu febrique iactantur, si aquam gelidam biberunt, primo relevari videntur, deinde multo gravius vehementiusque adflictantur, sic hic morbus qui est in re publica relevatus istius poena…
Cicero, in Catilinam
-
…alias bellum inferrent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant ; postea vallo pedum XII in circuitu…
Julius Caesar, Gallic War