sidus
sidus, a group of stars, constellation, heavenly body
a night lighted up by stars
- Stars united in a figure, a group of stars, a constellation (and hence mostly plur.; only so ap. Cic., Caes., and Quint.): sunt stellae quidem singulares, ut erraticae quinque et ceterae, quae non admixtae aliis solae feruntur: sidera vero, quae in aliquod signum stellarum plurium compositione formantur, ut Aries, Taurus, Andromeda, Perseus, vel Corona et quaecumque variarum genera formarum in caelum recepta creduntur. Sic et apud Graecos aster et astron diversa significant et aster stella una est, astron signum stellis coactum, quod nos sidus vocamus, Macr. Somn. Scip. 1, 14 med.
- α Plur.: illi sempiterni ignes, quae sidera et stellas vocatis, Cic. Rep. 6, 15, 15: signis sideribusque caelestibus, id. N. D. 1, 13, 35: circuitus solis et lunae reliquorumque siderum, id. ib. 2, 62, 155; cf.: solem lunamque praecipua siderum, Quint. 2, 16, 6; and: in sole sidera ipsa desinunt cerni, id. 8, 5, 29: siderum regina bicornis Luna, Hor. C. S. 35: Arcturi sidera, Verg. G. 1, 204: solis, i. e. sol, Ov. M. 14, 172: sidera, quae vocantur errantia, Cic. Div. 2, 42, 89; so, errantia, Plin. 2, 8, 6, § 32: siderum motus, Cic. Rep. 3, 2, 3; id. Lael. 23, 88: sidera viderit innumerabilia, id. Tusc. 5, 24, 69; id. Fin. 2, 31, 102; id. N. D. 2, 15, 39 et saep.; * Caes. B. G. 6, 14 fin.; Quint. 1, 4, 4; 2, 17, 38; 12, 11, 10 al.; Lucr. 1, 231; 1, 788; 1, 1065: candida, id. 5, 1210: alta, Verg. A. 3, 619: surgentia, id. ib. 6, 850: radiantia, Ov. M. 7, 325: turbata, Stat. Th. 12, 406 al.: lucida, Hor. C. 1, 3, 2; 3, 1, 32; id. Epod. 3, 15; 5, 45; 17, 5.—
- β Sing., a heavenly body, a star; and collect., a group of stars, a constellation: clarum Tyndaridae sidus, Hor. C. 4, 8, 31: fervidum, Sirius, id. Epod. 1, 27; nivosum sidus Pleiadum, Stat. S. 1, 1, 95: insana Caprae sidera, Hor. C. 3, 7, 6: Baccho placuisse coronam, Ex Ariadnaeo sidere nosse potes, Ov. F. 5, 346; so of the constellation Arcturus, Plin. 18, 31, 74, § 311 (for which, in the plur.: Arcturi sidera, Verg. G. 1, 204); of Capella, Ov. M. 3, 594; of the Vergiliae, Liv. 21, 35, 6; Curt. 5, 6, 12; of Saturn, Plin. 2, 8, 6, § 32 sq.; Juv. 6, 569; of Venus, Plin. 2, 8, 6, § 36; Luc. 1, 661; of the Moon: sidus lunae, Plin. 2, 9, 6, § 41; of the Sun: calidi sideris aestu, Tib. 2, 1, 47: aetherium, Ov. M. 1, 424; Plin. 7, 60, 60, § 212: solstitiale, Just. 13, 7 fin.; cf.: sidus utrumque, for the rising and setting sun, Petr. poët. 119, 2; and also for the sun and moon, Plin. 2, 13, 10, §§ 56 and 57.—Poet., collect.: nec sidus fefellit, i. e. through ignorance, Verg. A. 7, 215.—
- II Transf. (mostly poet. and in post-Aug. prose).
- A The sky, the heavens, = caelum. (Juppiter) terram, mare, sidera movit, Ov. M. 1, 180: (Hercules) flammis ad sidera missus, Juv. 11,63; cf.: abrupto sidere nimbus It, Verg. A. 12, 451: sidera observare, Curt. 7, 4, 28.—
- 2 Like caelum, to denote a very great height: Pyramidum sumptus ad sidera ducti, Prop. 3, 2 (4, 1), 17: evertunt actas ad sidera pinus, Verg. A. 11, 136; cf. Juv. 11, 63: ad sidera Erigitur, Verg. A. 9, 239: aves, quas naturalis levitas ageret ad sidera, Curt. 4, 5, 3: domus quae vertice sidera pulsat, Mart. 8, 36, 11; 9, 62, 10; Verg. G. 2, 427; id. A. 3, 243; id. E. 5, 62 al.—
- b Trop. (also like caelum), as the summit or height of fame, fortune, success, etc.: quodsi me lyricis vatibus inseris, Sublimi feriam sidera vertice, Hor. C. 1, 1, 36: vertice sidera tangere, Ov. M. 7, 61; cf.: tuum nomen ... Cantantes sublime ferent ad sidera cygni, Verg. E. 9, 29: usque ad sidera notus, id. ib. 5, 43: contingere sidera plantis, to walk upon the stars (like the gods) (of one exceedingly fortunate), Prop. 1, 8, 43 (1, 8 b, 17); cf.: celerique fugā sub sidera lapsae, Verg. A. 3, 243.—
- B For night: exactis sideribus, Prop. 1, 3, 38: sidera producere ludo, Stat. Th. 8, 219; cf.: sideribus dubiis, at dawn, Juv. 5, 22.—
- C A star, as a comparison for any thing bright, brilliant, shining, beautiful, etc. (syn.: stella, astrum): oculi, geminae, sidera nostra, faces, Prop. 2, 3, 14; so of the eyes, Ov. Am. 2, 16, 44; 3, 3, 9; id. M. 1, 499: sidere pulchrior Ille, Hor. C. 3, 9, 21; cf. id. ib. 1, 12, 47; of form, beauty, Stat. S. 3, 4, 26; Val. Fl. 5, 468.—
- 2 Concr., ornament, pride, glory: o sidus Fabiae, Maxime, gentis ades, Ov. P. 3, 3, 2; cf. id. ib. 4, 6, 9; Col. poët, 10, 96: puerum egregiae praeclarum sidere formae, Stat. S. 3, 4, 26: Macedoniae columen ac sidus, Curt. 9, 6, 8.—As a term of endearment, my star, Suet. Calig. 13 fin.; Hor. Epod. 17, 41.—
- D Season of the year: quo sidere terram Vertere Conveniat, Verg. G. 1, 1; cf.: hiberno moliris sidere classem? id. A. 4, 309: sidere aequinoctii quo maxime tumescit Oceanus, Tac. A. 1, 70; cf.: brumale sidus, Ov. P. 2, 4, 25: sidere flagrante brumali, Amm.27, 12, 12.—
- 2 Climate, weather, etc.: ut patrios fontes patriumque sidus ferre consuevisti, Plin. Pan. 15, 3; so, sub nostro sidere, Juv. 12, 103: tot inhospita saxa Sideraque emensae, i.e. regions, Verg. A. 5, 628: grave sidus et imbrem vitare, tempest, storm, Ov. M. 5, 281: triste Minervae (raised by Minerva), Verg. A. 11, 260.—Colloquially, with confectus: intellegitur sidus confectum, i. e. that the weather (occasioned by a constellation) is ended, Plin. 16, 23, 36, § 87; 18, 25, 57, § 207: fertur in abruptum casu, non sidere, puppis, Claud. in Eutr. 2, 424.—
- E With allusion to the influence which the ancients believed the constellations to have upon the health or the destiny of men, star, destiny, etc.: pestifero sidere icti, Liv. 8, 9, 12: sidere afflari, to be blasted or palsied by a constellation, to be planet-struck or sunstruck, ἀστροβολεῖσθαι, Plin. 2, 41, 41, § 108; Petr. 2, 7; cf.: sidere percussa lingua, Mart. 11, 85, 1: subito fias ut sidere mutus, id. 7, 92, 9; v. sideror and sideratio: sidera natalicia, Cic. Div. 2, 43, 91; cf.: o sidere dextro Edite, Stat. S. 3, 4, 63: adveniet fausto cum sidere conjux, Cat. 64, 330: vivere duro sidere, Prop. 1, 6, 36: grave sidus, Ov. Tr. 5, 10, 45 Jahn: per alias civitates ut sidus salutare susciperetur, as arbiter of their destiny, Amm.21, 10, 2.
a limpidissimis solis et lunae luminaribus ac residuis stellarum ~eribus
dum sermo de his ‥ velut excelsi ~eris fulgore olim ‥ paene ubique refulsit
de ‥ subterraneo ~erum meatu
quarta die sol ‥ cum ~eribus caelo inditus est
stella,steorra . ~us,tungel
velut infusum sydus ethereum fulsit ‥ vir ‥ Gilebertus
hec stella, hoc astrum, hoc ~us, hic canis,alle maner sterres
nec praetereunda reor Pliadis vel Arcturi ~era
†artussum [l. Arcturum ], ~us in caelo
constellatio, notatio ~erum
Sirius, ~us ardentissimus [sic ]
‘an cometes sit stella’ ut affirmat Apollonius Mundius, ‘an ignis accensus turbine aeris concitati et intorti’ ut Epigenes, ‘an falsa facies ~eris ex planetarum conventu confusa’ ut Zeno
unde Lucanus [], ‘crinemque timendi sideris’ Lucan Bell. Civ. I 529
venerant ‥ quia ‥ eis apparuerat stella in oriente ‥ deferentes ‥ munera ‥ secundum quod eis ~us de caelo nuntiaverat
exquisivit ‥ ab eis Herodes tempus ~eris
sullimis tamen Deus orto in ethere novo ~ere monstratus est
annus magnus est cum omnia simul errantia ~era ad sua quaeque loca quae simul habuere recurrunt
inter caelum terramque septem ~era pendent ‥ quae vocantur errantia
ratione rotatur poli fabrica, ratione ipsa etiam que dicuntur errantia torquentur ~era
neque flagrabat ‥ / ‥ Lucifer, / sicut solet ‥ / auratum sidus surgere(
summum planetarum Saturni ~us est ‥. proximum illi [sc. Veneri ] Mercurii ~us
ideo mestum esse [Saturnum ], quia ~us ejus tardissimum sit
quia ~us Mercurii non, sicut quidam planete ‥
nec rota ‥ / currere sic posset, ni septem sidera tricent
qui [sc. Deus ] latebras mundi geminato sidere demis: / nempe diem Titan et noctem Cynthia comit
annus magnus est dum omnia ~era certis cursibus exactis ad locum suum revertuntur, quem sexcentis annis solaribus Josephus dicit impleri
motum septem syderum et modum [v. l. nodum ] inter illos [sic ] ‥. motus septem circumstancium
innoxios humilesque despicientes ‥ Dei inimicos ‥ ad ~era, prout possunt, efferentes
cum staret in oratione, erectis ad ~era palmis et fusis ad polum precibus
salsarum fluxus aquarum / ‥ surgens ad sidera caeli
qui [sc. caelicolae ] catervatim densis caeleste tribunal / milibus in giro vallabunt sidera supra
ymnum laudis attollit ad ~era
flammam protendebat ad sydera cum fulgore
frondet hec nemorosa plaga, / sed fecunda licet lignis tot splendeat, unum / per lignum vite sidera laude petit
postremo ‥ angelicis evectae catervis cum vexillo virginitatis ad caeli ~era scandunt
quos Petrus ‥ / retibus angelicis raptos ex aequore mundi / secum felices ad caeli sidera vexit
sicque poli pariter scandebant sidera sancti
beatus ‥ Isidorus, jubar aecclesiae, ~us Hesperiae
Bartholomae / caeli sidus aureum
tu mihi sis litus, rector, ratis, anchora, sydus!
palpones ‥ / ‥ cuncta Cesaris collaudant scelera; / hoc magna munio merentur munera / et inter curie clarere sydera
tertia stellarum rueret dum portio praeceps, / lucida bis tantum manserunt sidera sursum
septiformi temonis et plaustri ~ere
zodiacus ‥ / cyclus ‥ / ‥ / bis senis cum sideribus(
~us, quod in se plures stellas continet
demedium retenet Februi jam sidus Aquarii
cumque semel michi situs ~erum, qualitates planetarum ‥ nocturnus exposuisset
quia sub ‥ torrido mundi circulo demorantur [sc. Aethiopes ] et a vapore ardentissimorum ~erum terrarum defenduntur latebris
septentrionalem dicit et australem; quibus subjecta omnia, ob solis molliorumque ~erum absentiam ‥ gelu premuntur aeterno
ea die qua comes ‥ epulabatur cum papa, captus est infelici ~ere rex Francorum
sustentamentum omnium istorum est bonum sydus radicale in quo natus es
Dominus statuit procellam in auram, et siluerunt fluctus ejus sub sereno quidem ~ere sed frigore vehementi
oculorum ~era
quatuor mendicos ‥ quorum tres oculorum amissione gravati erant, quarto vero unum tantummodo ~us illuxit
juvenis ‥ decorus quidem forma sed utriusque ~eris privatus officio
filiam propriam utriusque ~eris lumine destitutam
clere , clarus ‥ fulgidus ‥ radiosus, serenus, sincerus, sidus [MS: sid', ? l. sidens ], splendidus
- 1. sterrenbeeld, gesternte;
- 2. ster; planeet; komeet [Veneris; Martis; lunae; fervidum Hondsster];
- 3. (meton.) (a) (poët.; postklass.) hemelstreek; (b) jaargetijde; ➤ hiberno sidere in de winter; mutato sidere in een ander seizoen; (c) dag [brumale kortste dag, winterzonnewende]; (d) nacht; ➤ exactis sideribus; (e) weer, ihb. storm [Minervae door Minerva veroorzaakt]; (f) hitte; zonnesteek; ➤ pestifero sidere ictus;
- 4. (poët.; postklass.) plur. hemel; ➤ ad sidera ferre de hemel in prijzen; vertice sidera tangere;
- 5. (poët.) (metaf.) glorie, luister [Fabiae gentis; Macedoniae].
星宿。星。政星。天。光榮。星災害。夜時。水土。四時。美。— fervidum 暑日星。天狼。— masculum 太陽。— femineum ac molle 太廕。Natale sidus 廕產之星。Ferre ad sidera 舉揚至天。Sidera tangere vel ferire 登高摘星。
Suggest a Translation
See an image
- a group of stars, constellation, heavenly body: de sideribus disputare, Cs.: Siderum regina bicornis Luna, H.: Arcturi sidera, V.: sidera solis, orb, O.: surgentia, V.: radiantia, O. —Sing, a heavenly body, star, group of stars, constellation: Clarum Tyndaridae, H.: fervidum, Sirius, H.: pluviale Capellae, O.: occidente sidere Vergiliarum, L.: quid sidus triste minatur Saturni, Iu.: Nec sidus regione viae litusve fefellit, i. e. nor were we misled by (failing to understand) star or shore, V.: sideribus dubiis, at dawn, Iu.: exactis sideribus, night, Pr.—The sky, heaven: (Iuppiter) terram, mare, sidera movit, O.: (Hercules) flammis ad sidera missus, Iu.: sidera observare, Cu.: evertunt actas ad sidera pinos, i. e. on high, V.—Fig., of celebrity or prosperity, the heavens, stars, heights: Sublimi feriam sidera verticeH.: nomen ferent ad sidera cygni, V.—A star, light, beauty, glory: per oculos, sidera nostra, tuos, O.: radiant ut sidus ocelli, O.: sidere pulchrior Ille, H.—An ornament, pride, glory: Fabiae gentis, ades, O.: Macedoniae, Cu.: tu proba Perambulabis astra sidus aureum, H.—A season: quo sidere terram Vertere Conveniat, V.: brumale, O.—Climate, weather: sub nostro sidere, Iu.: tot inhospita saxa Sideraque emensae, i. e. regions, V.: grave, storm, O.—In astrology, a star, planet, destiny: pestifero sidere icti, L.: sidera natalicia: grave, O.
-
…redductum daedala tellus unde alit atque auget generatim pabula praebens unde mare ingenuei fontes externaque longe flumina suppeditant unde aether sidera pascit omnia enim debet, mortali corpore quae sunt, infinita aetas consumpse ante acta diesque. quod si in…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…aliquam cepere morando. Sic ubi deseruit madidos septemfluus agros Nilus et antiquo sua flumina reddidit alveo aetherioque recens exarsit sidere limus, plurima cultores versis animalia glaebis inveniunt, et in his quaedam modo coepta per ipsum nascendi spatium ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…ignibus aether, praesentemque viris intentant omnia mortem. Extemplo Aeneae solvuntur frigore membra ingemit, et duplicis tendens ad sidera palmas talia voce refert O terque quaterque beati, quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis contigit oppetere O…
Vergil, Aeneid
-
…terras Astraea reliquit. Neve foret terris securior arduus aether, adfectasse ferunt regnum caeleste Gigantas altaque congestos struxisse ad sidera montes. Tum pater omnipotens misso perfregit Olympum fulmine et excussit subiectae Pelion Ossae. Obruta mole sua cum corpora…
Ovid, Metamorphoses
-
…faecis habentem. Vix ita limitibus dissaepserat omnia certis, cum, quae pressa diu massa latuere sub illa, sidera coeperunt toto effervescere caelo. Neu regio foret ulla suis animalibus orba, astra tenent caeleste solum formaeque deorum ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…, celsior ipse loco sceptroque innixus eburno terrificam capitis concussit terque quaterque caesariem, cum qua terram, mare, sidera movit. Talibus inde modis ora indignantia solvit Non ego pro mundi regno magis anxius illa tempestate fui, qua…
Ovid, Metamorphoses
-
…, en agedum dominae mentem convertite nostrae, et facite illa meo palleat ore magis tunc ego crediderim vobis et sidera et amnis posse Cytaeines ducere carminibus. et vos, qui sero lapsum revocatis, amici, quaerite non sani…
Propertius, Elegies
-
…ibis, et accepti pars eris imperii tum tibi si qua mei veniet non immemor hora, vivere me duro sidere certus eris. Dum tibi Cadmeae dicuntur, Pontice, Thebae armaque fraternae tristia militiae, atque, ita sim…
Propertius, Elegies
-
…simul ac tetigit, positis in margine ripae procubuit genibus resupinoque ardua collo, quos potuit solos, tollens ad sidera vultus et gemitu et lacrimis et luctisono mugitu cum Iove visa queri finemque orare malorum. Coniugis ille suae conplexus…
Ovid, Metamorphoses
-
…preces nullane finis erit nostro concessa dolori, turpis et in tepido limine somnus erit me mediae noctes, me sidera plena iacentem, frigidaque Eoo me dolet aura gelu tu sola humanos numquam miserata dolores respondes tacitis mutua cardinibus .…
Propertius, Elegies