pars

Belgae pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni
the Belgians extend to the lower part of the river Rhine a dextra parte
from the right ire in partes Othonis
to go over to the party of Otho

pars , partis, f.: a part, freq.; share, portion, 3.223; side, part, 4.153; way, 8.21; quarter, direction, 12.521; partnership, share, 12.145; w. ellipsis of first pars, 5.108.

pars, partis (gen. sing. PARTVS, Inscr. Corp. Lat. 197, 12; acc. partim, Cic. de Or. 2, 22, 94; Liv. 26, 46, 8; 31, 36, 9; 23, 11, 11; Sall. J. 89, 1; id. H. 2, 41, 1; v. infra fin.; abl. parti, Plaut. Men. 3, 2, 14 (479); Varr. R. R. 1, 13, 5; Lucr. 1, 1113; 4, 515; nom. plur. parteis, Varr. L. L. 5, 4, 21; gen. plur. partum, Caes. ap. Charis. p. 114 P.), f. [root por; Gr. ἔπορον, gave; πέπρωται, is given, destined; Lat. portio; cf. parare], a part, piece, portion, share, etc.

• I In gen.: ne expers partis esset de nostris bonis, Ter. Heaut. 652: urbis, imperil, Cic. Verr. 2, 5, 32, § 84: duae partes frumenti, id. ib. 2, 3, 19, § 48: magnas partes habuit publicorum, id. Rab. Post. 2, 4: dare partes amicis, id. ib.: Belgae pertinent ad inferiorem partem fluminis Rheni, Caes. B. G. 1, 1: copias in quattuor partes distribuerat, Sall. J. 101, 3: locare agrum partibus, Plin. Ep. 9, 37, 3: pars occidentalis Jordanis, the west side, Vulg. Jos. 23, 4.—
• • • 2 Magna, bona, multa, major, maxima pars, many, a good many, the majority: magna pars in iis civitatibus, Cic. Balb. 8, 21: major pars populi, id. Agr. 2, 9, 22: maxima pars hominum, Hor. S. 2, 3, 121; cf.: minor pars populi, Cic. Agr. 2, 7, 18: multa pars mei, Hor. C. 3, 30, 6.—
    • 3 Pars, some, partitively (= partim): faciunt pars hominum, Plaut. Trin. 1, 1, 13 (35); id. Most. 1, 2, 33 (116); id. Capt. 2, 1, 36 (230): pars levem ducere equitum jacturam; pars, etc., Liv. 22, 8; cf. id. 21, 7; 23; 20: pars triumphos suos ostentantes, Sall. J. 31, 10: poscebantque pericula, pars virtute, multi ferocia et cupidine praemiorum, Tac. H. 5, 11: tergora deripiunt costis et viscera nudant: Pars in frusta secant, Verg. A. 1, 212.—Rarely of a single person: cum pars Niliacae plebis, cum verna Canopi, Crispinus ventilet, etc., Juv. 1, 26.—
    • 4 Parte, in part, partly: (poma) quae candida parte, Parte rubent, Ov. M. 3, 483: melichloros est geminus, parte flavus, parte melleus, Plin. 37, 11, 73, § 191.—Esp., with magnā, maximā, etc.: ab semisomnis ac maximā parte inermibus refringi, Liv. 9, 24, 12 Weissenb. ad loc.: invalido exercitu et magnā parte pestilentiā absumpto, id. 24, 34, 14: quod saxum magnā parte ita proclive est, id. ib.; 41, 6, 6.—
    • 5 Pro parte, for one's share or quota, Cic. Verr. 2, 2, 59, § 145.—
    • 6 Ex parte, in part, partly: ex parte gaudeo, Cic. Q. Fr. 3, 1, 3, § 9: de decem viris sacrorum ex parte de plebe creandis, Liv. 6, 42, 2.—Esp.,
    • • b Ex ullā, ex aliquā, ex magnā, ex maximā parte, in any, etc., degree, measure, etc.: si ullā ex parte sententia hujus interdicti infirmata sit, Cic. Caecin. 13, 38; id. Rosc. Com. 12, 33: ex magnā parte tibi assentior, id. Att. 7, 3, 3: aut omnino, aut magnā ex parte, id. Tusc. 1, 1, 1: saucii ex magnā parte milites, Liv. 21, 56, 8: ne minimā quidem ex parte, not in the slightest degree, Cic. Off. 1, 22, 76.—
    • 7 Multis partibus, by a great deal, much: omnibus partibus, in all respects, altogether: non multis partibus malit, Cic. Fin. 3, 11, 36: quoniam numero multis partibus esset inferior, Caes. B. C. 3, 84; 3, 80: in Hortensii sententiam multis partibus plures ituros, Cic. Fam. 1, 2, 2; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 9, 3: omnium virorum bonorum vitam omnibus partibus plus habere semper boni quam mali, in all respects, every way, Cic. Fin. 5, 31, 91.—
    • 8 In parte, in part, partly (cf. ex parte, supra): in parte expeditior, in parte difficilior, Quint. 5, 7, 22; 11, 2, 34: in parte verum videtur, id. 2, 8, 6; 4, 5, 13; 10, 7, 25.—
    • 9 Pro meā, tuā, suā parte, or simply pro parte (for the stronger pro virili parte, v. virilis, II. 2.), for my, your, or his share, to the best of my, your, his, etc., ability: quibus aliquid opis fortasse ego pro meā, tu pro tuā, pro suā quisque parte ferre potuisset, Cic. Fam. 15, 15, 3: pro meā parte adjuvi, ut, etc., id. ib. 5, 2, 9: sciunt ii, qui me norunt, me pro illā tenui infirmāque parte id maxime defendisse, ut, etc., id. Rosc. Am. 47, 136: quisquis adest operi, plus quam pro parte laborat, Ov. F. 4, 301.—Likewise,
    • 10 In partem, i. q. pro parte, ἐν μέρει, for one's share, to the best of one's ability: quodsi pudica mulier in partem juvet Domum (i. e. quae ad eam proprie pertinet), Hor. Epod. 2, 39 (for which: age sis tuam partem nunc iam hunc delude, Plaut. As. 3, 3, 89 (679) Fleck., where others read tu in partem).—
    • 11 Acc. absol.: magnam, maximam partem, in great part, for the most part: magnam partem ex iambis nostra constat oratio, Cic. Or. 56, 189; Liv. 5, 14: maximam partem ad arma trepidantes caedes oppressit, id. 9, 37, 9: maximam partem lacte atque pecore vivunt, Caes. B. G. 4, 1.—So, bonam partem, Lucr. 6, 1249.—
    • 12 In eam partem.
    • • a On that side: in eam partem accipio, i. e. in that sense, Ter. Eun. 876: in eam partem peccant, quae cautior est, Cic. Rosc. Am. 20, 56.—
      • b On that account, with that intent, to the end that: moveor his rebus omnibus, sed in eam partem, ut salvi sint vobiscum omnes, Cic. Cat. 4, 2, 3: has litteras scripsi in eam partem, ne me motum putares, id. Att. 16, 1, 6.—
    • 13 In aliam partem, in the opposite direction: antehac est habitus parcus ... is nunc in aliam partem palmam possidet, for the opposite quality Plaut. Most. 1, 1, 32 (32).—
    • 14 In utramque partem, on both sides, for and against, pro and con: nullam in partem, on neither side: in mitiorem, in optimam partem, in the most mild or most favorable manner, Cic. Att. 15, 23 init.: magna vis est fortunae in utramque partem, vel secundas ad res, vel adversas, id. Off. 2, 6, 19: neutram in partem, id. ib.: neque ego ullam in partem disputo, id. Verr. 2, 5, 3, § 6: mitiorem in partem interpretari, id. Mur. 31, 64: in optimam partem aliquid accipere, id. Att. 10, 3, 2; id. Fam. 14, 2, 3: in partem aliquem vocare, to call upon one to take his share, to summon to a division of any thing, id. Caecin. 4, 12.—
    • 15 Nullā parte, by no means, not at all, Ov. H. 7, 110; Quint. 2, 16, 18.—
    • • b Omni parte, and omni a and ex parte, in every respect, entirely: gens omni parte pacata, Liv. 41, 34; Hor. S. 1, 2, 38: quod sit omni ex parte ... perfectum, Cic. Lael. 21, 79: omnique a parte placebam, Ov. H. 15, 45.—
    • 16 Per partes, partly, partially: quod etsi per partes nonnumquam damnosum est, in summā tamen fit compendiosum, Col. 1, 4, 5: per partes emendare aliquid, Plin. Ep. 2, 5, 10; Dig. 12, 1, 13.—
    • 17 In omnes partes, in every respect, altogether: Brundusii jacere in omnes partes est molestum, Cic. Att. 11, 6, 2; id. Fam. 4, 10, 2; 13, 1, 2.
• II In partic.
• • A A party, faction, side, etc. (usu. in plur.; syn. factio).
  • • • • α Sing.: timeo huic nostrae parti, quid hic respondeat, Ter. And. 419: cum non liceret mihi nullius partis esse, Cic. Fam. 10, 31, 1: a parte heredum intraverant duo, Plin. Ep. 6, 31, 10: nec ex advocatis partis adversae judex eligendus, of the opposite party, Quint. 5, 6, 6; 7, 9, 14; 12, 9, 19 et saep.: ut alius in aliam partem mente atque animo traheretur, Caes. B. C. 1, 21.—Hence, esp.: ex alterā parte, on the other hand: omnia ex alterā parte collocata, Cic. Off. 3, 3, 11: si videatis catenas, non minus profecto vos ea species moveat, quam si ex alterā parte cernatis, etc., Liv. 22, 59, 15: idem ex alterā parte et ancilla fecit, Petr. 18 fin.: parvuli amplexi patrem tenebant. Ex alterā parte uxor maritum osculis fatigabat, Just. 23, 2, 9; cf. Cic. Or. 32, 114.—
        • β Plur. (class.; esp. freq. in Tac.), Cic. Phil. 13, 20, 47: erat, inquit, illarum partium, id. Quint. 21, 69: in duas partes discedunt Numidae, Sall. J. 13, 1: ita omnia in duas partes abstracta sunt, id. ib. 41, 5: mihi a spe, metu, partibus rei publicae animus liber erat, id. C. 4, 2: ducere aliquem in partes, Tac. A. 15, 51: trahere, id. ib. 4, 60: transire in partes, id. H. 1, 70. —
  • B In plur., a part, character, on the stage: primas partes qui aget, is erit Phormio, the first part, the principal character, Ter. Phorm. 27: cur partes seni Poëta dederit, quae sunt adulescentium, a youthful part, id. Heaut. 1; 10: esse primarum, secundarum, aut tertiarum partium, Cic. Div. in Caecil. 15, 51: servus primarum partium, id. Fl. 27, 65.—
  • • 2 Transf. beyond the lang. of the theatre, a part, function, office, duty, etc.—In plur. (class.): sine illum priores partes hosce aliquot dies Apud me habere, Ter. Eun. 151: in scribendo priores partes alicui tribuere, Cic. Q. Fr. 3, 4, 4: puero me hic sermo inducitur, ut nullae esse possent partes meae, so that I could not take a part in it, id. Att. 13, 19, 4: constantiae, moderationis, temperantiae, verecundiae partes, id. Off. 1, 28, 98: has partes lenitatis et misericordiae, quas me natura ipsa docuit semper egi libenter, id. Mur. 3, 6: partes accusatoris obtinere, id. Quint. 2, 8; id. Rosc. Am. 34, 95: tuum est hoc munus, tuae partes, etc., id. Fam. 11, 5, 3: promitto atque confirmo, me ... imperatoris suscepturum officia atque partes, id. ib. 3, 10, 8: Antonii audio esse partes, ut de totā eloquentiā disserat, id. de Or. 2, 7, 26: transactis jam meis partibus ad Antonium audiendum venistis, id. ib. 2, 4, 15; id. Att. 7, 26, 2: ut ad partes paratus veniat, qs. prepared to act his part, Varr. R. R. 2, 5; so, ad partes parati, Ov. Am. 1, 8, 87; cf. Liv. 3, 10; Gai. Inst. 4, 160; Mos. et Rom. Leg. Coll. 14, 3, 2.—In sing. (mostly post-Aug.): haec igitur tibi reliqua pars est, ... ut rem publicam constituas, etc., Cic. Marc. 9, 27: pars consilii pacisque, Tac. H. 3, 46: videri alia quoque hujus partis atque officii, Quint. 11, 3, 174: pars defensoris tota est posita in refutatione, id. 5, 13, 1: neglegentiae, humilitatis, id. 9, 4, 35 et saep. (v. Bonnell, Lex. Quint. p. 627).—
  • C A lot, portion, fate: hancine ego partem capio ob pietatem praecipuam? Plaut. Rud. 1, 3, 4 (188).—
  • D A portion, share, of food, Petr. 33: equiti Romano avidius vescenti partes suas misit, Suet. Calig. 18.—Also, the remains of a meal, Ap. Met. 2, 24, 17. —
  • E A task, lesson: puer frugi est, decem partes dicit, Petr. 75, 4; 46, 3; 58, 7; Inscr. Grut. 625, 8; Inscr. Orell. 2872.—
• F A part, place, region, of the earth.—In plur., Cic. Fam. 12, 7, 2: Orientis partes, id. Mur. 41, 89: in extremis ignoti partibus orbis, Ov. Tr. 3, 3, 3; cf. Ruhnk. on Ov. H. 18, 197.—
• G In counting or calculating, a part, fraction; one half, one third, etc., as the context indicates: tres jam copiarum partes, fourths, Caes. B. G. 1, 12: agri partes duae, thirds, Liv. 8, 1: duabus partibus peditum amissis, id. 21, 40: mulctae novem partes, tenths, Nep. Timol. 4.—
• H A part of the body, member: nam lingua mali pars pessima servi, Juv. 9, 121.—Esp., the private parts, Ov. F. 1, 437; id. A. A. 2, 584; Auct. Priap. 30; 38; Phaedr. 4, 7.—Of a testicle, Col. 7, 11.—Hence, adv.: partim (old acc. sing.), partly, in part, a part, some of, some.
• • A Lit.
  • • • • α With gen.: cum partim illorum saepe ad eundem morem erat, Cato ap. Gell. 10, 13, 2: atque haud scio an partim eorum fuerint, qui, etc., id. ib. 7, 3, 16: utrum neglegentia partim magistratuum, an, etc., nescio, Quadrig. ap. Gell. 10, 13, 4: Bruttios Apulosque, partim Samnitium ac Lucanorum defecisse ad Poenos, Liv. 23, 11.—So, repeated: corpora partim Multa virum terrae infodiunt avectaque partim Finitimos tollunt in agros, Verg. A. 11, 204: partim ... partim: cum partim ejus praedae profundae libidines devorassent, partim nova quaedam et inaudita luxuries, partim etiam, etc., Cic. Pis. 21, 48: eorum autem ipsorum partim ejus modi sunt, ut, etc., id. Off. 2, 21, 9(citation?); 72; id. de Or. 2, 22, 94; 1, 31, 141: partim copiarum ad tumulum expugnandum mittit, partim ipse ad arcem ducit, Liv. 26, 46: eorum autem, quae objecta sunt mihi, partim ea sunt, etc., id. 42, 41, 2; Nep. Att. 7, 2.—
        • β With ex: ex quibus partim tecum fuerunt, partim, etc., Cic. Vatin. 7, 16: partim ex illis distracti ac dissipati jacent, id. Leg. 2, 17, 42: cum partim e nobis ita timidi sint, ut, etc.,... partim, etc., id. Phil. 8, 11, 32: ex dubiis partim nobis ipsis ad electionem sunt libera, partim aliorum sententiae commissa, Quint. 3, 4, 8.—
        • γ Absol. (so most freq.): animus partim uxoris misericordiā Devinctus, partim victus hujus injuriis, partly,... partly; in part,... in part, Ter. Hec. 167 sq.: partim quae perspexi his oculis, partim quae accepi auribus, id. ib. 363: amici partim deseruerint me, partim etiam prodiderint, Cic. Q. Fr. 1, 3, 5: diuturni silentii ... non timore aliquo, sed partim dolore, partim verecundiā, finem hodiernus dies attulit, id. Marc. 1, 1; Quint. 7, 1, 3: partim quod ... partim quod, etc., Caes. B. G. 5, 6, 3: partim ductu, partim auspiciis suis, Suet. Aug. 21: partim cupiditate ... partim ambitione ... partim etiam inscientiā, Quint. 12, 11, 14: Scipio dux partim factis fortibus partim suāpte fortunā quādam ingentis ad incrementa gloriae celebratus converterat animos, Liv. 29, 26, 5: postea renuntiavit foro partim pudore, partim metu, Suet. Rhet. 6.—Sometimes partim is placed only in the second member of a partitive proposition: Caesar a nobilissimis civibus, partim etiam a se omnibus rebus ornatis, trucidatus, Cic. Div. 2, 9, 23; id. Verr. 2, 2, 65, § 158.—Sometimes it corresponds to alius, quidam, etc.: bestiarum terrenae sunt aliae, partim aquatiles, aliae quasi ancipites, Cic. N. D. 1, 37, 103: multa inusitata partim e caelo, alia ex terrā oriebantur, quaedam etiam, etc., id. Div. 1, 42, 93: quibusdam placuisse mirabilia quaedam, partim fugiendas esse nimias amicitias, Cic. Am. 13, 45: castra hostium invadunt, semisomnos partim, alios arma sumentes fugant, Sall. J. 21, 2: Gaetulos accepimus, partim in tuguriis, alios incultius vagos agitare, etc., id. ib. 19, 5; 38, 3; 40, 2; cf. id. ib. 13, 2; Gell. 2, 22, 1.—
  • B Transf.
  • • 1 For the most part, chiefly, principally (ante-class.): mirum quin tibi ego crederem, ut ipse idem mihi faceres, quod partim faciunt argentarii, Plaut. Pers. 3, 3, 28 (432): bubulcis obsequitor, partim quo libentius boves curent, Cato R. R. 5, 6; 6, 3. —
    • 2 Of time, sometimes (late Lat.), Scrib. Comp. Med. 53.

pars, partis, Akk. partim u. partem, f. (vgl. portio, ἔπορον), der Teil, das Stück, die Abteilung, die Portion, I) im allg. (Ggstz. totum, integritas, universitas): fluminis, Caes.: urbis, Cic.: alqd populi ad partes dare, es den Komitien des Volkes überlassen, das Volk daran teilnehmen lassen, Cic.: partes facere, Teile machen, abteilen, einteilen, Cic.: partem facere, teilnehmen, einen Teil bekommen, ICt.: alqd partem sui facere, etw. in Fleisch u. Blut übergehen lassen, sich ganz zu eigen machen, Sen. de ben. 7, 2, 1: partem habere in alqa re, teilhaben, Anteil nehmen, Cic.: dare partes (amicis), teilnehmen lassen od. Verrichtungen (zu ihrem Vorteile) dabei auftragen, Cic.: locare agrum partibus, so verpachten, daß der Pächter mit dem Verpachter zuteile geht, einen Teil od. die Hälfte bekommt, Plin. ep.: aequā parte, mit gleichem Risiko, Plaut.: magna pars, Cic.: pars hominum, einige, Hor.: maxima pars hominium, Cic.: in parte laboris esse, mit teil daran nehmen, Liv. – Besondere Verbindungen: a) pars partitiv, ein Teil = einige, pars... pars, Liv.: pars... alii... plerique, Sall.: alii... pars, Liv. – pauci... pars... pars fugiunt, Liv. – als Kollektiv mit dem Plur. des Verbums, pars explorent, Liv.: pars in crucem acti, Sall.: magna pars caesi sunt, Liv. – b) parte... parte, zum Teil... zum Teil, teilweise... teilweise, Ov. – pro parte od. pro sua, mea, tua etc. parte, für seinen, ihren usw. Teil, Cic. – c) ex aliqua parte, einesteils, Cic. – ex ulla parte, von irgend einer Seite, Cic. – nullā parte, ganz und gar nicht, Ov. u. Quint. – quā parte, in welcher Beziehung, Hinsicht, Sen – omni ex parte, Cic., od. omni a parte, Ov., od. bl. omni parte, Liv., in jeder Hinsicht, gänzlich, völlig, durchaus (s. Fabri Liv. 22, 15, 9). – magna ex parte, großenteils, Cic.: maiore ex parte od. maxima ex parte, größtenteils, Cic.: in parte, teilweise (Ggstz. totus), Lact. (s. Bünem. Lact. de ira 5, 8). – d) magnam partem, großenteils, Cic.: maximam partem, größtenteils, Caes. – e) Akk. partim, partitiv = zum Teil, teils, partim me amici deseruerint, partim prodiderint, Cic.: partim a se ornatis, Cic. – partim... alii, Sall.: so auch aliae... partim... aliae, Cic. – mit Plur. des Verbums usw., cum partim e nobis ita timidi sint, Cic.: eorum partim ea sunt, Liv.: quorum partim invitissimi castra sunt secuti, Nep.: partim illorum, Cato fr. – f) multis partibus = um vieles vielmal, weitaus, plures, weitaus die Mehrzahl, Cic.: numero m. p. erat inferior, Caes.: m. p. augere, Caes., superari, Cic. – omnibus partibus, durchgängig, in allen Stücken, unendlich, Caes. u. Cic.; s. C. F. W. Müller Cic. Lael. 47. p. 326. – decem partibus (zehnmal lieber) tuas litteras legere malim quam omnes Marsicos palmites, Fronto ad M. Caes. 4, 4. p. 67, 16 N. – g) in eam partem = auf der Seite, von der Seite, Ter. u. Cic.; od. = dergestalt, Cic.; od. = in der Absicht, deswegen, Cic. – in utramque partem = pro und contra, dafür und dagegen, disputare, Cic. (neque ullam in partem disputo, Cic.); od. = auf beide Fälle, Cic.: accipere in partem optimam, von der guten, besten Seite aufnehmen, -erklären, Cic.: in partem mitiorem interpretari, nach der gelindesten Seite, Cic.: nullam in partem, auf keinen Fall, ganz und gar nicht, Cic.: vehemens in utramque partem, zu gütig und zu zornig, Ter. – h) per partes, teilweise, stückweise, Plin. ep. u. Quint. – i) in omnes partes, in jeder Beziehung, völlig, valet, Cic.: hingegen nullam ad partem valet, gilt, taugt schlechterdings nichts, Cic.: in omnem partem, überallhin, auf alle od. allen Seiten, Verg.: in partes muneris sui, auf seinen Anteil usw., Liv. – k) in partem venire alcis rei, an etwas teilnehmen, Cic.: in partem vocare, Cic. u. Liv., od. revocare, Liv., teilnehmen lassen, teilhaftig machen, in partem praedae od. curarum vocare, an der B. usw. teilnehmen lassen, zur Teilnahme an der B. usw. auffordern, Liv. u. Tac.; vgl. Weißenb. Liv. 5, 21, 5. – l) in parte, zum Teil, Liv.: in partem, du für deinen Teil, Plaut. – m) pro parte, pro sua parte, für seinen Teil = nach seinen Kräften, Liv. (s. M. Müller Liv. praef. § 3): so auch pro virili parte, s. virīlis.

II) insbes.: A) die Portion Essen, Petron. u. Suet. – B) der Anteil, a) an einer Erbschaft, ne expers partis esset de bonis nostris, Ter. heaut. 652. – b) an einem Aktienunternehmen, der Anteilschein, die Aktie, magnas partes habuit publicorum, Cic.: dare partes, Cic.: partes illo tempore carissimae, Cic.; vgl. Orelli u. Halm Cic. Vatin. 12, 29 (p. 94 sqq. ed. Halm). – C) ein Stück zum Vortragen (griech. ῥησις), iam quattuor partes dicit (sagt auf, trägt vor), Petron. 46, 3: u. so decem partes dicit, Petron. 75, 4: partes centum dico, Petron. 58, 7. – D) Geschlechtsteil, Glied, Ov. u. Auct. Priap.; vollst. pars genitalis, Porphyr.: von der Hode, Colum. – E) die Art (species) einer Gattung (genus), Cic.: so auch eā parte belli, Liv. – F) pars u. partes, die Partei, pars regis, Eutr.: pars Mariana, Eutr.: partes Sullanae, Nep.: partes Marianae, Eutr.: partes Bruti Cassiique, Eutr.: nullius partis esse, neutral sein, Asin. Poll. in Cic. ep.: erat illarum partium, Cic.: aut in diversis aut in neutris partibus esse, Sen. – vor Gericht, pars adversa, die Gegenpartei, Quint.: a parte heredum intraverant duo, Plin. ep.: utrique parti actionem dare, Sen. – G) partes, die Rolle eines Schauspielers, a) eig., Ter.: primas partes agere, die Hauptrolle, Cic.: ebenso secundae, tertiae, Cic. – b) übtr., die Rolle = die Verrichtung, Obliegenheit, das Amt, die Pflicht, puero me hic sermo inducitur, ut nullae esse possent partes meae, so daß ich darin (in den Büchern de oratore) keine Rolle haben kann, Cic.: priores partes, der Vorrang, Cic.: tuum est hoc munus, tuae partes, Cic.: Antonii audio esse partes, ut de tota eloquentia disserat, Cic.: partes implere, Ov. – H) die Gegend, Seite, nullā parte, nirgends, Ov. met. 14, 398: Alpes adhuc eā parte inviae, Eutr. 3, 8: gew. Plur., partes orientis, Cic.: Eoae, Hor.: omnes quae in istis partibus essent opes copiaeque tuas esse, Cic. Vgl. Ruhnken Ov. her. 18, 197. – ➳ Acc. partim für partem, Cic. u.a. (s. Halm Cic. de imp. Pomp. 26. p. 144. Kühnast Liv. Synt. S. 27): Abl. parti, Plaut. Men. 478; Pers. 72. Cato r. r. 136. Varro r. r. 1, 13, 5. Lucr. 1, 1113 u.a.: u. partei, Corp. inscr. Lat. 1, 206. – Nom. Plur. parteis, Varro LL. 5, 21 u. 56. – Genet. Sing. partus, Corp. inscr. Lat. 1, 197. lin. 12. – Genet. Plur. partum, Caes. u. Nep. nach Charis. 141. 24. Vgl. Georges Lexik. der lat. Wortf. S. 495.

pars [CL] 1 part, portion; b (of land, artefact, or sim., sts. w. ref. to piece or fragment); c (of number, amount, or sim.). d (~s solutionis or satisfactionis) part-payment. e (of condition or abstr.). f (per ~tes) in portions, piecemeal, piece by piece (also fig.). consideres quia, cum est Deus de Deo, aut est totus de toto, aut ~s de ~te, aut totus de ~te, aut ~s de toto Anselm (Proc. Sp. 1) II 184; quod valet in toto, valet in ~te W. Malm. GP I 41.  b p705 obnixe precamur, ut eandem agri ~tem ‥ habere firmiter valeamus Aldh. Ep. 10 p. 503; vidit equum capud sursum elevantem ad tecta domunculi ~temque foeni tectorum [cf. Psalm. cxxviii 6]avide adprehendens V. Cuthb. I 6; cum ‥ civitatis esset ~s vastata non minima Bede HE II 7 p. 94; rogavit ut aliquam sibi ~tem de illo ligno venerabili ‥ adferret Ib. III 2 p. 130; frustris, i. ~tibus, sticcum GlH F 826; 1101 ut criniti sic tondeantur, ut ~s aurium appareat et oculi non tegantur (Conc) W. Malm. GP I 64 p. 120; in monocordo ‥ ab aliquo puncto ‥ protrahatur una recta linea ‥ hec linea dividatur equaliter in novem passus vel ~tes equales Will. 16.  c per hyperbaton legendum quia peregrinum erit semen ejus annis quadringentis, in cujus ~te temporis etiam servitus accidit Bede Acts 957; cum ‥ ~s major exercitus arma capere et bellum parare temtaret Id. HE I 20 p. 38; ~s est quantitas quantitatis, minor majoris cum minor majorem numerat Adel. Elem. V def. 1; omnium duorum inequalium numerorum erit minor alterius aut ~s aut ~tes Ib. VII 4; numerus perfectus est qui omnibus suis ~tibus quibus numeratur equalis est Ib. VII def. 17; octonarius ‥ componitur ex duobus ~tibus [Trevisa: parties] equalibus, sc ex duobus quaternariis Bart. Angl. XIX 121.  d 1224 exitus concessimus ‥ archiepiscopo allocari in ~te solutionis quingentarum marcarum quas ei debemus Pat 434; 1237 nos cepimus ad ipsam Evam de predictis octingentis marcis nobis reddendis pro eodem comite in ~te solucionis debitorum que ab eo exiguntur KR Mem 15 m. 24; 1265 quod septingentas marcas ‥ levari ‥ faceres ‥ in ~te soluciones decimarum Cl 91; 1270 liberate ‥ viginti marcas ‥ in ~tem satisfaccionis quinquaginta marcarum quas ‥ concessimus Liberate 46 m. 9; 1321 recipimus ‥ centum ‥ libras ‥ in ~tem solucionis mille marcarum Lit. Cant. I 55; a1483 recepimus ‥ de Jacobo ‥ pro redditu in Hibernia, in ~te solucionis de arreragiis ‥ xlvj s. viij d. Ib. III 309.  e ferunt fabulae Graecorum plurima ‥ incredibilia ‥ de quibus ~tem replicaturi sumus Lib. Monstr. II 8; ori ‥ ejus mamillam suam in qua maxima ~s infirmitatis collecta erat ad suggendum tradidit Ord. Vit. III 3 p. 53; ratio est quedam ~s divini spiritus humanis immersa corporibus J. Sal. Met. 925D; neque ‥ edito partu venter ipse aliqua sue beatitudinis ~te fraudatus est J. Ford Serm. 70. 5.  f totam iram suam profert impius, sapiens autem dispensat per ~tes Bede Prov. 1021D; omnia enim simul et non per ~tes judicabit Dominus Andr. S. Vict. Sal. 112; 1297 supplicant ‥ quod solvantur eis expense quas fecerunt, sicut parati sunt ostendere per ~tes RGasc III cxci; compedes quibus ligati erant, veluti frutex putrefacta, per ~tes comminuti sunt NLA I 211. 2 (math.) part: a (w. ordinal numeral e.g. tertia ~s) one third. b (dimidia ~s or sim.) half; c (major ~s) the major part, more than 50%. d (w. cardinal numeral; duae ~tes) two thirds. a qui thesaurizat superflua, pro ignorantia tribuat tertiam ~tem pauperibus Theod. Pen. I 3. 4; unus satus capit vij sextarios et quintam ~tem sextarii Comm. Cant. I 108; olim sumpserunt ex me primordia vitae: / tertia pars mundi mihi constat jure tenenda Aldh. Aen. 29 (Aqua) 6; 10‥ quadrans, quarta ~s uncie WW; 10‥ in stadio, octava ~s mil’ WW; 1080 nullus laicus ‥ in tercia ~te decime aliquid habeat (Conc) Ord. Vit. V 5 p. 317; s1235 xxxa ~s catalli datur regi Ann. Exon. 12v; 1268 quinta ~s duarum partium unius ferlingi terre Cl 453; s1290 quinta decima ~s tocius Anglie concessa est domino regi pro exilio [eorun]dem [sc. Judeorum] Ann. Exon. 16.  b 1159 dimidiam ~tem unius piscaturae que vocatur Berewicstrem Regesta Scot. 131 p. 193; c1185 alia ~s [hide] assisa est (v. hida 1b).  c c1370 ille in quem major ~s sociorum consenserit ‥ vel in quem due partes confratrum consenserint (v. gremium 5); s1342 in tantum ut infra paucos annos major ~s cardinalium de filiis ejus erat et nepotibus Meaux III 40.  d de quibus denariis habebat rex E. duas ~tes et comes Goduinus terciam DB I 12a; c1152 duas ~tes decimacionis de dominio tenebit Doc. Theob. 145; c1160 habere solebat ‥ duas ~tes decimarum omnium hominum Ib. 199; Ydroleon fit ex oleo olivarum et aqua, ita ut sint ij ~tes aque et tercia olei SB 24. 3 (spec., in calculation of time): a period of four minutes. b degree of arc, period of twenty-four and one-third hours. a recipit hora ‥ xv ~tes Bede TR 3 p. 183; ~s est xvma pars hore ‥ eo quod zodiacus in trecentas sexaginta partes dividitur quarum xv horam constituunt Bacon VI 88.  b mathematici ‥ dum zodiacum circulum in xij signa, signa singula in ~tes xxx, ~tes item singulas in punctos xij ‥ distribuunt Bede TR 3 p. 183. 4 (w ref. to degree, scope, or extent; ex, in, or pro ~te) partly, in part; b (w. adj. to specify degree or extent). tetri Scottorum Pictorumque greges, moribus ex ~te dissidentes sed una eademque sanguinis fundendi aviditate concordes Gildas EB 19; in quibus quid me moveat ex ~te aperiam Anselm Misc. 341; provinciales ceteris Anglis in ~te dissimiles, in ~te meliores, in ~te inveniuntur equales Lucian Chester 65; c1188 Willelmus rex Scotorum, cum pro ~te vastasset Angliam, coactus est repatriare Diceto YH 273; c1239 decrevit literas transmittendas, pro ~te inferius annotatas (Lit. Papae) M. Par. Maj. III 572; a1275 quicumque sciverit ‥ aliquos ‥ mala conversatione sua universitatem scandalizantes, in toto vel in ~te, revelet eos StatOx 82.  b ut Grecam ‥ linguam non parva ex ~te ‥ noverit Bede HE V 20 p. 331; licet hec [grammatica] aliquatenus immo ex maxima ~te ab hominum institutione processerit, naturam tamen imitatur et pro ~te ab ipsa originem ducit J. Sal. Met. 840D; 1291 cum ‥ bastida pro majori ~te combusta existat RGasc III 13b. 5 component part, element: a (of body); b (of artefact); c (of treatise, book, or letter); d (of scholarly discipline usu w. ref. to liberal arts); e (of speech, gram. or rhet.); f (of play or sim.); g (log., of syllogism or proposition, sts. w. ref. to form); h (phil., sts. contrasted w. totum); i (of the year, w. ref. to season); j (of abstr.). a ipsumne corpus vel aliqua ejus ~s vel membrum illa cogitavit?  Ailr. An. I 24; fistulam patiebatur in virga virili ‥ adeo ut cum debita nature poscerentur, ex ea ~te sicut ex foramine purgamenta profluerent W. Cant. Mir. Thom. II 21.  b induo mortales retorto stamine pepli / littera quindecima [sc. P] praestat, quod pars domus adsto Aldh. Aen. 86 (Aries) 8; thalamus iste ‥ habet tres ~tes: fundamentum, parietem, tectum Ailr. Serm. 32. 21.  c de quo et in primis hujus epistolae ~tibus ait Bede Ep. Cath. 32A; incepi ‥ quandam epistolam quam ~te quadam edita perficere contempsi Anselm (Incarn. B 1) II 4; scripsit ‥ expositionem super ‥ primam ‥ ~tem Moralium Ord. Vit. II 3 p. 48; c1170 Remigius super primam ~tem Donati Libr. Cant. Dov. 7; tres ~tes et forzatum [i. e. fortiatum] Neckam Sac. 375 (v. fortiare 5); nunc approximamus ad quartam ~tem [ME: dale, dole] quam dixi fore debere de multis temptacionibus AncrR 59.  d sit aut non sit grammatica ~s logices non contendo J. Sal. Met. 857B; logica ‥ si philosophie ~s insignis est ut per omnia membra ejus quadam spiritus vice discurrat Ib. 862B.  e cum in quarto loco vel regione ~s orationis cum dactilo terminatur Aldh. Met. 10 p. 96; ~tes orationis ‥ Donatus octo definivit Bonif. AG 475; epilogium, novissima ~s contra versiae [l. controversiae] GlC E 258; ~tes orationis sunt octo eahta dælas synd Ledenspræce Ælf. Gram. 8; grammaticus et illa ‥ minora prestare debebit ut ~tes orationes reddi sibi soluto versu desideret J. Sal. Met. 853D; sunt ‥ ~tes orationis in rethorica: exordium ‥ secunda ~s orationis rethorice est narratio; tertia ~s divisio; quarta ~s confirmatio quinta ~s confutatio ultima ~s conclusio sive epilogus T. Chobham Praed. 262.  f comici ‥ distinguunt comedias suas in tres ~tes: argumentum, actus, et cenas T. Chobham Praed. 259.  g ~tes ‥ sillogismi sunt integrales, ut terminus et proposicio ‥ alio modo sunt ~tes subjective sillogismi, ut sillogismus demonstrativus ‥ sillogismus sophisticus Bacon XV 194; omnis passio potest esse ~s proposicionis, subjectum [sic] vel predicatum Ockham Quodl. 552.  h hoc ‥ nomine significatur et concipitur totus homo, in quo toto est animal ut ~s Anselm Misc. 338; predicantur ‥ secundum corpus non animam. quare inquit corpus non erit genus animalis eo quod ~s est. nullo enim modo ~s de toto predicatur J. Sal. Met. 892B; 1163 ex duabus integralibus ~tibus constat corpus Cluniacensis ecclesie; altera est in imperio, altera in regnis (v. integralis 1a); cum tam totum integrale quam eciam totum universale sit omnes sue ~tes Wycl. Ver. I 182.  i illa ‥ ~s anni que cuique regioni frigidior est Gros. Hexaem. V 12 p. 173 (v. hiems a).  j nec libertas nec ~s libertatis est potestas peccandi Anselm (Lib. Arb. 1) I 208; temperantia tres habes ~tes: continentiam, clementiam, modestiam T. Chobham Praed. 202. 6 (applied to person as member of group of people). denique Esaias, nequaquam ~s ultima profetantium, septem matronas sub tipo septem ecclesiarum virum unum apprehendisse Aldh. Met. 2 p. 64; unde ego pars hominum minima, isto munere freta Mir. Nin. 364. 7 allotted part or portion, share, lot, or sim. (~tem habere in & abl.) to partake in. b (leg., rationabilis ~s) reasonable portion (w. ref. to widow’s or children’s share). c alienable portion; (sine ~te) without deduction or sharing. cum Juda traditore ~tem poenalem per aevum possideat CS 995; si quis ‥ hanc donationem augere ‥ voluerit, augeat Deus ~tem ejus in libro vite W. Malm. GP V 202 (= CS 58); novi ‥ quod decima Dei ~s est Ord. Vit. V 19 p. 451; peccatores, etsi credant, quia perdite vivunt, non habent ~tem in resurrectione prima, quia non resurgunt in consilio justorum Bald. Cant. Serm. 2. 5. 430; c1230 extra quem [boscum] nullam ~tem habent in partibus illis Feod. Durh. 254; c1265 manerium de W. ‥ assignatum fuit ‥ Cecilie in ~tem terrarum ‥ ipsam jure hereditario contingentium Cl 42.  b 1215 si nihil nobis debeatur ab ipso, omnia catalla cedant defuncto, salvis uxoris ipsius et pueris rationabilibus ~tibus suis Magna Carta 26; 1218 ipsa clamat medietatem ut racionabilem ~tem suam BNB II 7; clamavit habere medietatem omnium bonorum ‥ Henrici, quondam viri sui ‥ tanquam racionabilem ~tem suam MGL I 392.  c c1086 dedi ‥ ecclesiae ‥ totam decimam caseorum sine ~te, et totam decimam lini et lanae sine ~te FormA 239. 8 function, role, task; b (in a play). prefertur Marthae ~s melior Mariae Gosc. Edith 69; melior ‥ est ‥ et suavior ~s Marie ‥ laboriosior ~s Marthe ‥ vult ergo ut utreque agant suas ~tes Ailr. Serm. 19. 26. 308A.  b metumque simulat submissis vultibus / secundis imitans mimum in partibus Walt. Wimb. Palpo 114. 9 portion of territory. region, district, or area; b (~s mundi) a continent. in orientali ~te insulae Gildas EB 23; didicit Herodes ‥ quod expeculatores venissent a ~tibus Persarum Theod. Laterc. 5; tempore de primo noctis mihi nomen adhaesit / occiduas mundi complector cardine partes Aldh. Aen. 58 (Vesper sidus) 2; quia per quattuor ~tes orbis terrarum mysterium Sanctae Trinitatis a duodecim apostolis praedicandum erat Bede Acts 968; Falaria, ~s Macedoniae GlC F 69; est locus in ultimis Anglorum Brittannie ~tibus V. Neot. A 12; qua ~te locorum B. V. Dunst. 1 p. 4; 1217 dedit ‥ salvum conductum suum ‥ servientibus ‥ et aliis ‥ in revertendo ad ~tes suas Pat 62.  b rupes urbi ‥ vicina ‥ ad quam tres mundi ~tes, Asiam, Europam et Africam, conterminari perhibent Itin. Ric. I 32. 10 part or portion defined by position. side, end. b (spec. as ~s ante or ~s post) front or back side or part. c (ad or in ~tem, usu. w. vb. of motion) to one side, aside. d (transf. or fig.). vidi ‥ Jesum ‥ et stabat †ad [l. a] dextris ejus diabulus, i. e. ex ~te justitiae, concinnans dolos Theod. Laterc. 18; Bethleem civitas David in dorso sita est angusto ex omni ~te vallibus circumdato Bede HE V 16 p. 317; 736 est autem ‥ ager in circuitu ex utraque parte ‥ fluminis, habens ex aquilone plaga silvam CS 154; hoc laqueo Christus trahit animam tuam ex una ~te, diabolus econtra ex altera Anselm (Ep. 169) IV 50; omnis figura simplex portans tractum magis a ~te dextra quam a sinistra semper significat longitudinem Garl. Mus. Mens. 2. 12; 1287 ex altera parte aque in quadam domo ad pedem pontis (CourtR St. Ives Fair) Law Merch. I 21; c1430 ut patet per rentale ‥ in fine folii dextere ~tis Feod. Durh. 38; 1444 corium ‥ ex ~te pilosa eruatum (v. eruere 4b); nota dictum folium ex utraque ~te W. Worc. Itin. 254.  b vocalis non aspiratur nisi a ~te ante, et consonans a ~te post Bacon Tert. 247; 1293 mutilando ‥ alios ‥ in gulis eorum furcis a ~te post cum cordis ligando, ne loqui possent (Lit. Regis) Gerv. Cant. GR cont. 304; sicut altera brevis imperfici potest et diminui a parte post, eodem modi [sic] diminui potest a parte ante Hauboys 254; dicunt aliqui quod [griffones] habent formam aquilinam a ~te ante [ME: byfore] et bovinam a ~te post [ME: byhynde] Itin. Mand. 96.  c 1169 inde Bernardum trahens in ~tem dixit ‥ J. Sal. Ep. 285 (288 p. 648); multitudo ‥ militum ‥ regio metu perterrita secessit in ~tem, et amplius cum eo [sc. archiepiscopo] non stetit A. Tewk. Add. Thom. 7; vocavit Walterum in ~tem et ait: ‥ Map NC V 5 f. 64v; c1287 traxerunt predicti duo dictum scribam ad ~tem et fecerunt scribi quod scriptum est in dicta carta Reg. Gasc. A II 699; 1421 amotus erat ad ~tem Reg. Cant. III 67; s1453 illa grandis summa pecunie ‥ fuerat ‥ reposita ad ~tem, ita quod de verisimili nunquam haberet ad manus nostras ‥ devenire Reg. Whet. I 108.  d argumenta quae ex utraque ~te posuisti necessaria sunt Anselm (Gram. 2) I 146; ecclesias traxerunt in ~tem precipitii et ruine P. Blois Ep. 78. 241A; legem dedit quam carnaliter viventes in ~tem voluptatis observant M. Par. Maj. III 40. 11 (ex una ~te ‥ ex altera or sim.) on the one hand ‥ on the other. ex una ~te video retribuendi necessitatem et ex altera impossibilitatem Anselm (CurD II 19) II 130; cepit anxius esse, ex una ~te metuens ne latrones furarentur, ex alia si possessiones emeret ut forte argueretur de inventa pecunia Latin Stories 64; 1430 inter ‥ Thomam ‥ ex una ~te, et ‥ Leonium ‥ ex altera Feod. Durh. 27n.. 12 (in genealogy, w. ref. to kinship or descent) side or branch of family tree. inclytam genealogiam habuit in ~te matris Byrht. V. Osw. 428 (v. genealogia 2a); quoadusque parentela ex alterutra ~te ad septimum gradum perveniat W. Malm. GP I 42; soror domini regis ex ~te matris Leg. Ant. Lond. 12; Romulus nepos Madidi ex ~te patris Eul. Hist. I 52; Hugo comes Cestrensis nepos regis Willelmi conquestoris ex ~te sororis obiit Knighton I 116; Galfridus ‥ qui ‥ frater fuit ‥ regis ex ~te patris Meaux I 327; H. comes Cestrensis, nepos regis W. conquestoris ex ~te sororis Higd. VII 13 p. 432. 13 side in conflict (also pl.); (~tem capere or sim.) to side with, take the side of. absit a fide ‥ tanti alumni ‥ ut vel suspicetur de eo quod velit ~tem ponere cum his, qui ipsa a quibus egressi sunt materna perturbant viscera A. Tewk. Ep. 14 p. 51; 1435 si ‥ gerant pacem erga Willelmum B. ‥ ceterosque suos adherentes ac ~tem cum eis capientes FormA 364; sese ‥ crimine purgat / quod tulit Edverdi contra data foedera ~tes J. Herd Hist. IV Regum 27. 14 (pl., w. ref. to) good oces, assistance, or influence (usu. w. apponere, interponere, or tradere). 1226 rogamus vos quod ad hoc ~tes vestras diligenter apponatis Pat 55; s1227 Francorum rex, matre ejus ~tes suas interponente, cum baronibus illis pacem fecerat M. Par. Maj. III 123; 1242 non debet vestra circumspectio admirari si nos, cum nostra intersit, interponamus ~tes nostras RGasc I 160b; 1297 ad ‥ malefactores arestandos ‥ adeo viriliter apponatis ~tes vestras quod ‥ RScot 42a; 1377 cum ‥ interposuerimus ~tes nostras ad faciendum sibi justicie complementum FormOx 382; quid illius mater? utri ~tes tradit suas, nataene an viro?  Liv. Op. 156. 15 matter, regard, (in hac ~te) in this matter or regard. 1226 mandatum est ‥ archiepiscopo quod id quod suum est in hac ~te exequatur Pat 55; 1227 qualiter utilius ac melius in hac ~te valeret procedere (Lit. Patriarchae Hieros.) M. Par. Maj. III 128; 1282 nos, factum suum approbantes in hac ~te RGasc II 149b; 1306 in hac ~te pro ecclesie nostre juribus sollicite vigilantes Lit. Cant. I 31; 1440 volo, quod ‥ tenementa ‥ vendantur post mortem meam ‥ nisi aliter in vita mea ordinavero in hac ~te FormA 433. 16 (ex, de, or pro ~te w. gen. or sim. to indicate on whose authority something is done) from, on behalf of, in the the name of. b (per ~tem w. gen to indicate agent) by, through. pro merito, de parte ducis, rex, inquit, aveto! G. Amiens Hast. 289; saluta ex nostra ~te omnes dominos meos, fratres tuos Anselm (Ep. 12) III 117; literas ei ex ~te Basilie sponse sue deferens Gir. EH II 14 p. 332; s1297 tres ‥ magne naves in quarum una thesaurus regis pro ~te fuerat W. Guisb. 315; c1310 exhibitori presencium benignum auditum prebere in hiis que nostra parte ‥ referet viva voce FormOx 10; 1459 pro ~te ‥ Jacobi secundi regis Scotorum Conc. Scot. II 79; 1495 ex ~te eorumdem ‥ ex perte dictorum ballivorum ExchScot 544; quod cardinalis ex patte [sic] pontificis praesens libenter, ut moris est, accepit Major IV 3 p. 130.  b s1452 ad consenciendum eleccioni de me facte ‥ per ~tem prioris et conventus ‥ instanter requisitus Reg. Whet. I 18. 17 one of two or more (opposing or collaborating) groups or individuals, party, side (also leg: a (in war, politics, or unspec.); b (to writ or sim.); c (to lawsuit, also m.). d (~s actrix or sim. plaintiff. e (~s rea or defendens) defendant. f (~s appellans) appellor. g (~s appellata) appellee. h (~s laesa) injured party. i counsel, advocate. a 705 ecclesiastici in hanc ipsam dissensionem ‥ de utraque ~te implicantur Wealdhere Ep. 22; Jocobus et Romanus in horum ~te erant, Hilda abbatissa cum suis in ~te Scottorum ‥ episcopus Cedd ‥ interpres ‥ utriusque ~tis extitit Bede HE III 25 p. 183; ut, si qua inter ~tes discordia emerserit, metropolitani vel provintialium consilio vel juditio saniori ~ti assensum et auxilium prebeas W. Malm. GR V 436; Guido ‥ et Rodbertus ‥ conversi erant ad ~tes imperatoris Ord. Vit. XI 24 p. 240; 1169 Teutonicus tirannus, consilio prudentium ~tis sue ‥ abbates ‥ accivit ‥ de pace ecclesie tractaturus J. Sal. Ep. 285 (288 p. 648); quia scriptorem non decet ~tem fore nec judicem, premissa non dijudico G. S. Alb. III 461.  b 1307 per medium Gilberti junioris qui fuit ~s predicti brevis de recto Year Bk. I (Selden Soc. XVII) 3; post mortem ejusdem Lore que fuit ~s doni predicti Ib..  c audita ac dijudicata causa et controversia utriusque ~tis Bede HE V 19 p. 328; 1198 idem dies datus est utrique ~ti CurR I 34; 1270 eidem ~ti et alteri ~ti ad faciendum ulterius in dicta causa aut negocio SelCCant 57; falso testimonium perhibuit de illo attornatu ‥ et ad exheredationem ~tis adverse Leg. Ant. Lond. 169; 1281 nec poterit excusari dicendo quod nescivit si hoc esset jus vel non, cum pars debet venire ad judicium ita instructus quod non possit inposterum allegare ignoranciam juris (CoramR 62 m.30) SelCKB I 90; 1376 contra judicem, advocatum, et ~tem RParl II 357b..  d valuit totum hoc quasi ad testimonium pro ~te accusatoris Bald. Cant. Serm. 4. 30. 409; Bracton 119b, 1392, 1427 (v. actrix b); 1350 si ~s actrix contra hanc formam venerit, cadat a causa simpliciter sine spe rediundi [sic] inperpetuum ad eandem StatOx 91; 1350 quod ‥ ~ti querelanti predicte faciatis in hac parte justicie complementum alioquin ‥ vos citamus quod compareatis coram nobis MunAcOx 169; 1401 in rem suam propriam in hac parte, ut asserit, constitutum, ~tem actricem ex parte una, et J. S. armigerum, partem ream ex altera (Pat 365 m. 19) Foed. VIII 211; si non venerit pars defendens ad quartum diem, ~s conquerens recuperabit ‥ damna taxata Quon. Attach. 4 (v. defendere 7d).  e a1350 si ‥ ~s rea contra formam venerit supradictam, habebitur pro non defensata StatOx 91; si non venerit ~s defendens ad quartum diem, pars conquerens recuperabit ‥ damna taxata Quon. Attach. 4 (v. defendere 7d); 1401 (v. 17d supra).  f peto inhibendum fore decerni judici a quo ‥ ac O. parti appellatae ‥ ne ‥ quicquam faciant ‥ quo minus dominus meus ~s appellans liberam habeat hujusmodi appellationis negotium prosequendi facultatem Praxis 299.  g ~ti appellatae Praxis 299 (v. 17f supra).  h 12‥ absolvantur ‥ tam ~ti lese quam ecclesie satisfactione prius prestita competente Conc. Scot. II 50; sumptus et costagia ~i lese ‥ solvendo BBAdm I 227 (v. laedere 5b).  i c1344 quid in premissis feceritis nos ‥ cum per ~tem dicti J. [petentis] ‥ fueritis requisiti per litteras vestras ‥ dignemini reddere cerciores FormOx 134; 1392 dictus J. C. ordinavit Thomam G. procuratorem suum ‥ ad ‥ duplicandum ‥ de qua replicacione ~s dicti J. C. petebat copiam et diem (v. duplicare 4a).

pars, (4) partis, f.

I ¶ 1 partie, part, portion : pars inferior fluminis Cæs. G. 1, 1, la partie inférieure du fleuve ; illa pars urbis Cic. Verr. 2, 5, 98, cette partie de la ville, ce quartier ; nulla vitæ pars Cic. Off. 1, 4, aucun moment de la vie ; in omnibus vitæ partibus Cic. Font. 40, dans tous les moments de lʼexistence ; in ceteris vitæ partibus Cic. Clu. 41, dans le reste de la vie ; cum intellegi volumus aliquid aut ex parte totum... aut ex toto partem Cic. de Or. 3, 168, quand nous voulons faire comprendre le tout par la partie... ou la partie par le tout (synecdoque) ; in partem aliquem vocare Cic. Cæc. 12, appeler qqn à un partage, cf. Liv. 5, 21, 5 ; 7, 22, 9 ; ex laude alicujus partem habere Cic. Br. 149, avoir une partie des mérites de qqn || duæ partes frumenti Cic. Verr. 2, 3, 49, 2/3 de blé ; tres partes Cæs. G. 1, 12, 2, 3/4 ; tertia pars Cæs. G. 1, 31, 10, etc., 1/3 ; quarta pars Cæs. G. 3, 26, 6, 1/4 ; magna pars, major pars, minor pars, une grande partie, une plus grande, une plus petite : Cic. Balbo 21 ; Agr. 2, 22 ; 2, 18 ¶ 2 [expressions diverses] : a) pars... ducere ; pars... Liv. 22, 8, 2, les uns dʼestimer..., les autres... : pars... auctores erant... pars... Liv. 23, 20, 7, une partie poussait à.... une autre... ; b) parte... parte Plin. 37, 191 ; Ov. M. 3, 483, en partie... en partie ; magna parte Liv. 24, 34, 14, en grande partie ; maxima parte Liv. 9, 24, 12, pour la plus grande partie ; nulla parte Quint. 2, 16, 18, aucunement ; c) pro parte... contulerunt Cic. Verr. 2, 2, 145, ils ont contribué pour leur part... ; pro mea, tua, sua parte Cic. Fam. 15, 15, 3, pour ma, ta, sa part, cf. Cic. Amer. 136 ; d) ex parte Cic. Q. 3, 1, 9, en partie, pour une part, cf. Liv. 6, 42, 2 ; aliqua ex parte Cic. Br. 12, quelque peu ; ex parte magna Cic. Att. 7, 3, 3 ; magna ex parte Cic. Tusc. 4, 64, pour une grande part ; maxima ex parte Cic. Har. 11, pour la plus grande part ; ne minima quidem ex parte Cic. Off. 1, 76, pas même pour la plus faible part, à aucun degré ; omni ex parte Cic. Læl. 79, de tout point (omni a parte Ov. H. 12, 45, à tous égards) ; ex omnibus partibus Cic. Fam. 5, 15, 1, de toute façon ; e) multis partibus major Cic. Nat. 2, 92, de beaucoup plus grand, cf. 2, 102 ; Ac. 2, 116 ; Fam. 1, 2, 2 ; omnibus partibus Cic. Fin. 5, 93, à tous égards ; f) in parte... in parte Quint. 5, 7, 22, en partie... en partie, ou in parte seul Quint. 10, 7, 25, etc. ; g) acc. adverbial : maximam partem... vivunt Cæs. G. 4, 1, 8, ils vivent pour la plus grande partie..., cf. Cic. Off. 1, 24 ; magnam partem... nostra constat oratio Cic. Or. 189, notre langue est composée en grande partie... ; bonam partem Lucr. 6, 1259, (ou 1284, ) pour une bonne part ; h) in partem Hor. Epo. 2, 39, pour une part ; i) in aliquam partem, dans tel ou tel sens : in eam partem peccant quæ est cautior Cic. Amer. 56, ils [les chiens] se trompent dans le sens qui est celui de la plus grande précaution ; nullam in partem disputo Cic. Verr. 2, 5, 7, je ne discute dans aucun sens, je ne prends pas parti ; in utramque partem disputare Cic. Off. 3, 89, discuter dans les deux sens, examiner le pour et le contre ; sæpe etiam in eam partem ferebatur oratione ut... disputaret Cic. de Or. 1, 90, souvent même il se laissait entraîner dans ses propos jusquʼà soutenir... ; [mais in eam partem, ut Cic. Cat. 4, 3 ; in eam partem, ne Cic. Att. 16, 1, 6, dans ce sens que = en désirant que, en désirant que ne... pas] || in bonam partem aliquid accipere Cic. Amer. 45, prendre qqch. en bonne part, cf. Cic. Arch. 32 ; Att. 10, 3, 2 ; Fam. 14, 2, 3 ; in optimam partem cognoscuntur adulescentes, qui Cic. Off. 2, 46, ils se font connaître dans le meilleur sens, les jeunes gens qui || in omnes partes Cic. Att. 11, 6, 2, à tous égards, de toute manière, cf. Cic. Fam. 4, 10, 2 ; 13, 1, 2 ; j) per partes Plin. Min. Ep. 2, 5, 10, partiellement, morceau par morceau.

II en part. ¶ 1 pl. partes, parts, parts bénéficiaires (tantièmes) : dare partes Cic. Rab. Post. 4, donner des parts [à ses amis], les intéresser dans des entreprises, cf. Cic. Vat. 29 ¶ 2 espèce [par rapport au genre] : Cic. Inv. 1, 32 ; de Or. 2, 168 ; 2, 358 ¶ 3 partie, point de lʼespace : una in parte confectis turmis Cæs. G. 7, 80, 6, les escadrons étant massés sur un seul point ; orientis partes Cic. Mur. 89, les régions de lʼOrient, cf. Cæs. G. 6, 11, 2 ; qua ex parte ? Cic. Verr. 2, 5, 5, de quel côté ? sur quel point ? || [pr. et fig.] ex altera parte, de lʼautre côté, dʼautre part (faisant pendant) : Cic. Verr. 2, 1, 76 ; Or. 114 ; Cæs. G. 7, 64, 6, etc.; ex altera parte... ex altera autem Cic. Fin. 2, 63, dʼun côté... de lʼautre (en regard) ¶ 4 parti, cause : nostræ timeo parti, quid hic respondeat Ter. Andr. 419, jʼappréhende pour nous (pour notre cause) sa réponse ; advocati partis adversæ Quint. 5, 6, 6, etc., les avocats de la partie adverse ; a parte heredum Plin. Min. Ep. 6, 31, 10, du côté des héritiers, au nom des héritiers ; a parte accusatoris Sen. Rhet. Contr. 10, 3, 12, du côté de lʼaccusation ; in altera parte esse Cic. Dej. 35, être du parti opposé [dans la guerre civile], cf. Cic. Sulla 9 ; in seditione non alterius utrius partis esse Cic. Att. 10, 1, 2, dans une discussion ne prendre parti ni pour lʼun ni pour lʼautre, cf. Cic. Fam. 10, 31, 1 ¶ 5 parti politique ; sing., Cic. Att. 2, 21, 5 ; Fam. 13, 29, 7 || surtout pl. : civis bonarum partium Cic. Cæl. 77, un citoyen du bon parti ; cf. Cic. Quinct. 69 ; Phil. 13, 47 ; pro nostra partium conjunctione Cic. Fam. 6, 6, 1, en raison de notre communauté de vues politiques ¶ 6 rôle dʼun acteur, partes : primas partes agere Ter. Phorm. 27, jouer le premier rôle, cf. Ter. Haut. 1 ; 10, etc. ; actor secundarum, tertiarum partium Cic. Cæcil. 48, acteur tenant le second, le troisième rôle || [fig.] has partes lenitatis et misericordiæ, quas me natura ipsa docuit, semper egi libenter Cic. Mur. 6, ce rôle de douceur et de pitié, que la nature mʼa enseigné elle-même, je lʼai toujours rempli volontiers, cf. Cic. Off. 1, 98 ; partes accusatoris Cic. Quinct. 8, rôle dʼaccusateur, cf. Cic. Fam. 3, 10, 8 ; transactis meis partibus Cic. de Or. 2, 15, mon rôle étant achevé ; ejus audio esse partes, ut... disserat Cic. de Or. 2, 26, jʼentends dire que son rôle est de disserter... || sing., Tac. H. 3, 46 ; Quint. 5, 13, 1 ; 9, 4, 35, etc.

➳ formes rares : acc. partim Liv. 26, 46, 8 ; gén. partus CIL 1, 582, 12 ; abl. parti Pl. Men. 479 ; Pers. 72 ; Cato Agr. 136 ; Varro R. 1, 13, 5 ; Lucr. 1, 111 ; 4, 515 ; partei CIL 1, 593, 27 || gén. pl. partum Cæs. et Nep. d. Char. 141, 24.

pars , partis. f.
分。類。半截。結黨。邊。地方。 Partes, ium plur. 本分。責任。— bona vel magna 大半。Multa — mei vitabit Libitinam 吾有幾分將不滅。Actores primarum partium 第一出戯之人。In omnes partes valere 全瘉。Meae sunt partes 係吾本分。Partes suas defendere 訴己冤講己理。Priores partes habere apud eum 于其前爲上客。Pro virili parte vel Pro sua parte 將盡力耳。Loquitur male de me et de mea parte 謗吾興吾賢妻。Multis partibus 甚。太過。Nullam in partem 萬不。\Parti pro* Parte.

Suggest a Translation
See an image

pars partis (acc.partim or partem), f

• 2 PAR-, a part, piece, portion, share, division, section: ne expers partis esset de nostris bonis, T.: duabus partibus amplius frumenti, twice as much: inferior fluminis, Cs.: copias in quattuor partīs distribuerat, S.: in partem praedae suae vocatos deos, L.: in partem veniat mea gloria tecum, be shared with thee, O.: multa pars mei, a great part, H.: Scorpios, pars violentior Natalis horae, i. e. influence, H.— Collect., some, part, several, many(out of a greater number): pars levem ducere equitum iacturam; pars, etc., L.: pars triumphos suos ostentantes, S.: maior pars populi, the majority: Maxima pars hominum, most men, H.: minor pars populi, a minority.—Of one person: pars Niliacae plebis, Crispinus, Iu.—Ablsing. adverb., in part, partly: (poma) quae candida parte, Parte rubent, O.: ab semisomnis ac maximā parte inermibus refringi, mostly, L.: exercitus magnā parte pestilentiā absumptus, in large part, L.: nullā parte, by no means, O.: omni parte virium impar, utterly, L.: omni parte laborare, wholly, H.—With pro: ut eidem pro parte conferrent, etc., for their share: pro suā parte, for his own part: pro meā parte adiuvi, ut, etc., with my best efforts: pro virili parte adnitendum, L.: Quisquis adest operi, plus quam pro parte laborat, O.—With ex: onus ex parte adlevare, partly: decemviri ex parte de plebe creandi, L.: ullā ex parte, in any degree: ex parte magnā tibi adsentior, to a large extent: ne minimā quidem ex parte, not in the slightest degree: omnia ex alterā parte conlocata, i. e. in opposition: ex alterā parte cernere, on the other hand, L.—With ab: ab omni parte beatus, in all respects, H.: omnique a parte placebam, wholly, O.—Ablplur., with multis or omnibus: non multis partibus malit, by a great deal: numero multis partibus inferior, far, Cs.: in Hortensi sententiam multis partibus plures ituros, the great majority: omnibus partibus, in all respects.—Acc. sing., with magnam or maximam, in great part, for the most part: magnam partem ex iambis nostra constat oratio: maximam partem lacte vivunt, Cs.—Accsing., with in: in eam partem accipio, i. e. in that sense, T.: in eam partem peccant, direction: moveor his rebus omnibus, sedin eam partem, ut, etc., in such manner: has litteras scripsiin eam partem, ne, etc., to the end: Rapere in peiorem partem, put the worst construction on, T.: in utramque partem, in both directions: id tuā nullam in partem interesse, in no way: Quodsi pudica mulier in partem iuvet Domum, i. e. filling her place, H.—Accplur., with in: Brundusi iacere in omnes partīs est molestum, in every way.—Meton., a party, faction, side: nostrae timeo parti, T.: studia partium, S.: nullius partis esse: ut alius in aliam partem mente traheretur, Cs.: erat illarum partium: in duas partīs discedunt Numidae, S.—Plur., on the stage, a part, character, assumed person: primas partīs agere, the principal character, T.: partīs seni dare quae sunt adulescentium, a youthful part, T.: secundae, inferior, H.: ad partīs parati, L.—A part, function, office, duty: priores partīs apud me habere, T.: legati partes, Cs.: partīs accusatoris obtinere: Antoni audio esse partīs, ut de totā eloquentiā disserat: haec igitur tibi reliqua pars est . . . ut rem p. constituas, etc.—A part, place, region, district, country: quālibet In parte regnanto, H.: Orientis partes:in extremis ignoti partibus orbis, O.—In enumeration, a part, fraction: tres iam copiarum partes, fourths, Cs.: agri partes duae, thirds, L.: mulctae novem partes, tenths, N.—A part of the body, member: lingua mali pars pessima servi, Iu.—Esp., the private parts, O., Ph.