quadrare

quadrare [CL] 1 to give a square shape to, make square: a to cut (stone) into square blocks (in fig. context). b to make (timber) square or rectangular in cross-section. a tolle saxum ~atum, ibi invenies barbarum Ps.-Bede Collect. 20; qui bene lapides primo ~ari ac sic in fundamento poni jubentur Bede Templ. 744; quos viz. lapides rex ~are praecipit ut magistros ecclesiae conpositos moribus et immobiles animo esse debere signaret. sicut ‥ ~atum quacumque vertitur stabit ita nimirum vita perfectorum Id. Hom. II 25. 437; lapidum etiam, quos cementarius explanare vel ~are voluerit, regula superjacente ferroque tundente tumores exceduntur Anselm Misc. 317; in hac domo vivi lapides ferramentis tribulationum ~antur, ut domus in coelis de eis construatur Hon. Spec. Eccl. 921D.  b 1285 cariato meremio super placeam et ~ato faciet carpentriam (Cust. Slydon) Sussex Rec. Soc. LVII 1; 1300 in eisdem [cheveronibus] prostrandis et ~andis KR Ac 479/16 m. 1. 2 (math.) to square, multiply by itself. b (~atus solidusw. number) cubed. si ‥ alicujus generis fraccionum fuerit numerus ~andus denominator radicis est subduplus ad denominatorem numeri ~andi Killingworth Alg. 716.  b viginti septem, i. e. numerum ternarium ~atum solidum Bede Gen. 99; millenarius numerus qui est denarius ~atus solidus Id. Sam. 628. 3 to divide into squares (in quot., of rank or file on gaming board). si sic per milites et alios nobiles adjuti fuerint [populares], quod ad lineam adversariorum nobilium ~atam perveniant G. Roman. 551. 4 to multiply by four, quadruple, make four times as great; b (w. in & acc.). s1452 vix fuit in studio scholaris unus de monasterio ‥ . mox ‥ talem conatum adhibuit ‥ ut ‥ staret numerus scholarium ~atus in studio Reg. Whet. I 25.  b voce ferox, animo preceps, fervente cerebro / audentique ira validos quadratur in artus / Titides J. Exon. BT IV 125. 5 (circulum ~are) to construct a square that has the same area as a given circle, to square a circle (in quot fig. or in fig. context). in rheda ‥ rotunditas cum quadratura reperitur, ut moneamur a quatuor virtutum politicarum quadratura pervenire ad coronam immarcescibilis glorie. hic quadramur ut in futuro rotundemur, diademate perpetue glorie coronandi. ~ent alii circulum, dummodo nos circulemus quadratum Neckam NR II 168 p. 279; artem nosti quadrantem circulum / quem quadrasti, carnis quadrangulum / sphere Dei dans per miraculum J. Howd. Ph. 27. 6 to form into the shape of a cross. piscem quadravit liquido crux amne natantem, / alas motantem volucrem sua crux agitavit Garl. Mor. Scol. 327. 7 to make fit, to arrange, fit (squarely) together. eorundem scematum species ‥ per ordinem legitime quinquies ~are absurdum non opinor Aldh. Met. 10 p. 88; nec durus scopulus calcis compage quadratur Id. VirgV 1388; ordine quadrato variis depicta figuris / agmina sanctorum gaudia magna vident Alcuin Carm. 70. 1. 8 (intr.) to be in accordance or correspond (with, w. dat.), to square with; b (absol.). dum ~aret vita doctrinae, nec aliter viveret quam vivendum doceret W. Malm. GP IV 165; videtur magis opinioni ~are volatice quam veritati historice Ib. V 188; ut ‥ conveniat et ~et sibi ordo vite tue Gir. PI I 3; dictis non ~ant dissona facta J. Herd Hist. IV Regum 101.  b ut ‥ psalmigrafi sententia de utrarumque prosperis vitae successibus historialiter ~are [gl.: i. equiperare, emnettan, gelimpan] et congruere videatur Aldh. VirgP 44; referens, quanta veritate somnium et factum ~assent W. Malm. GP IV 165. 9 (p ppl. as adj.) formed into a square shape, square. b (w. lapis) ashlar, stone block. c (w. agmen) body of troops drawn up in square formation or (understood as) in fours. d (w. telum) square-headed crossbow bolt, quarrel. e (w. carta) codex, book. f (fig. or in fig. context). ~ati [gl.: fiþerscytes] rotundus obolisci globus Aldh. VirgP 22; tartarones ‥ ~atos ex cupro nummos Traces vocitant Ord. Vit. X 20 p. 125; ecclesia ‥ erat ‥ ~ata et tante longitudinis quante et latitudinis (Brendanus 32) VSH I 117; [granaria que fecit Joseph, i. e. pyramids] ‥ sunt in parte inferiori ~atissima et amplissima, et in parte superiori prout plus ascendunt magis stricta S. Sim. Itin. 60; c1500 tres annuli aurei ‥ et duo alii cum le balace, unus ~atrus [l. ~atus], alter rotundus Fabr. York 214; 1565 nullus scholaris graduatus, socius vel probationarius ullo alio pileo quam ~ato ‥ extra collegii parietes utetur StatOx 386.  b ~atus lapis sex latera habet et in unoquoque laterum quattuor cornua habet angulariter conjuncta Anselm Misc. 305; urbem ‥ turribus munivit, muro ex ~atis lapidibus cinxit W. Malm. GR II 94 p. 201; quia lapidicina ‥ unde ~ati lapides advehantur ad sex miliaria longe est Ord. Vit. III 12 p. 128; vir bonus ~ato lapidi comparatur quo edificatur domus Dei Alex. Cant. Dicta 8 p. 146; 1469 in ‥ ccxx lapidibus ~atis pro pavemento et ornamento ejusdem capelle ExchScot 660.  c nec ~atum agmen neque dextrum cornu aliive belli apparatus in litore conseruntur Gildas EB 6; agmen ~atum, miles in itenere quaterna acie incedens GlC A 376.  d prelia precurrunt pedites miscere sagittis: / quadratis jaculis scuta nihil faciunt G. Amiens Hast. 382; ~atum telum mediante balista direxit in incertum Gerv. Cant. Chr. 593; cum arcubalista ~atum emisserat telum Id. GR 91.  e plurima hic praesul patravit signa stupendus / quae nunc in cartis scribuntur rite quadratis Aldh. CE 4. 4. 10.  f tamquam lapides vivi ad spiritale aedificium aptantur qui ‥ velut ictu ~antur securis Bede Ep. Cath. 48; surgente ‥ edificio ‥ ~us lapis imponitur ‥ . cui perfectus quisque comparatur Anselm Misc. 314; illum ‥ erga se quatuor istis, justitia et veritate et fide et dilectione, ~atum experti erant H. Cantor f. 20; virum Dei tam quam ‥ vas ornatum virtutibus tamquam gemmis, vas fide solidum, humilitate, prudentia, fortitudine, caritate ~atum P. Blois Ep. Sup. 10. 7 (= Id. Ep. 211); per lapides ‥ ~atos significatur stabilitas quatuor cardinalium T. Chobham Serm. 13. 49vb. 10 (math.) square: a (w. unit of measure). b (w. numerus) the product of a number multiplied by itself. c the number four. a 1349 iiij capeta nigra, continencia in toto xxxij ulnas ~atas (KR Ac 391/15) Arch. XXXI 50.  b numerus ~atus est qui ex ductu numeri in se ipsum producitur quem duo numeri equales continent Adel. Elem. VII def. 13; cum ducis numerum per se, qui provenit inde / sit tibi quadratus, ductus radix erit hujus, / nec numeros omnes quadratos dicere debes (Carm. Alg. 210) Early Arith. 77; sunt enim centum decies decem qui est numerus ~atus ipsius x Holcot Wisd. 143.  c quia ‥ ex omni parte ~atus numerus perfectus dinoscitur ‥ quatuor temporum jejunia veteres patres instituerunt Egb. Dial. 16 p. 411. 11 (mus.): a (note); b (b ~a) sign (designating sharpening from a flat). a quidam faciunt ~ata puncta cum uno tractu vel sine, ut predictum est; quidam non ~ata, sed per modum quadranguli Mens. & Disc. (Anon. IV) 41; si ligatura desinat descendendo, et habeat ultimam ~atam, ultima erit longa Haudlo 136; omnis ligatura cujus ultimus punctus descendit ~atus Hauboys 330; omnis nota recta, hoc est ~ata stans, in capite carens omni tractu Wals. Mus. Mens. 76; ad laudandum trinum Deum et unicum tres sunt species figurarum ~atarum, ex quibus sex species notarum simplicium formantur Torkesey 58.  b sane b ~atam [i. e.] ideo adamavit quia ad ejus finem diapente est maxime Tonale Sal. xviii; graviorem vocem b rotunda [i. e.] signat, acutiorem b ~ata [i. e.] Odington 97. 12 that has square cross-section. accessit ad carceris januam in qua erat ingens sera, quattuor ~atis pessulis munita Lantfr. Swith. 27; medius [sc. cereus] ‥ maximus erat et ~atus, alii vero duo mediocres erant et rotundi Ord. Vit. VIII 21 p. 392; herba matricis stipitem habet ~atum rubeum SB 23. 13 that extends in four directions, four-directional: a (w. orbis or sim.); b (w. ref. to Christ’s cross); c (in fig. context). a astriferum clausit quadrato cardine caelum Aldh. VirgV 259; donec quadrati praepollens Conditor orbis / florida sub nimbis formasset saecla supernis Ib. 514; in omnibus ~ati orbis partibus Bede Tab. 477; velut supernus aer, densis ornatus stellis, quem aureus sol et vaga lucina perornant, dividentes mundum ~atum communi lege Byrht. V. Ecgwini 349.  b 987 ~ati pro nobis ferens supplicia ligni Ch. Burton 25.  c audiamus ‥ qui crucis quatuor sunt dimensiones. lata est et longa, sublimis est et profunda. harum ‥ dimensionum imperatoris fuit in carne vita quasi vita ejus ~ata, viz. in caritate latissima, in perseverantia longissma, in contemplatione sublimissima et in Dei timore ‥ profundissima H. Bos. LM 1325B. 14 (in quot. w. ref. to Gospels) fourfold. tum virgo veterum sprevit documenta librorum / et sequitur Christi quadratis dogmata biblis Aldh. VirgV 1183. 15 squarely built, robust. noverit eum [Willelmum] fuisse corpore ~ato colore rufo W. Malm. GR IV 321; quod sitit [mulier] est grossa, saliens, quadrata supellex, / longa, levis, rigida, Veneris dum bella triumphant D. Bec. 2098; falcones ‥ ~ati pectoris ictu [sc. predas] concutiunt violento Gir. TH I 12. 16 (as sb f. or n.) square. b quadrangle, square space within a building. c (~atus longus) rectangle. figurarum vero quadrilaterarum: alia est equilatera atque rectangula et vocatur ~atum. alia rectangula sed non equilatera et vocatur quadratum longum Adel. Elem. I def. 23; hujus probatio est, ut ~atum cujus latera ignorantur proponamus. hoc ‥ ~atum Rob. Angl. (I) Alg. 76; egregium ludum scaccorum scire volentes / intendant nostris scriptis ut sint sapientes. / luditur jure [? l. in] tabula quadrataque variata / linea prima tenet magnates nobiliores (Vers. Corpus) Hist. Chess 519; que secat oblique quadratum linea costam / vincit Neckam DS X 153 p. 499; ~atum habet quatuor latera ad invicem equalia Duns Sent. II ii 6. 27 p. 347.  b in ~ato collegii Cant. Coll. Ox. II 152.  c ~atum longum Adel. Elem. I def. 23 (v. 16a supra). 17 (as sb. f.) farthing (cf. quadrans). cujus summe decima pars est viij libre, iiij solidi iiij denarii, ~ata Meaux III 287.