regulare

regulare [LL] 1 to draw (a straight line on to parchment or paper, in quot. w. ref. to lines of musical staff, also ellipt. or absol.). b to mark (parchment or paper) with straight lines, to rule. c to determine or establish the straightness of (a structure). d to provide or furnish with rails (cf. 1 regula. e (transf.) to mark out (time). una [pausatio] est secundum longitudinem a regula in regulam vel habet longitudinem spatii inter duas lineas, prout notatores cantus ~ant. notatores quidam solebant in cantu ecclesiastico semper inter duas scripturas vel inter duas lineas scripture vel supra unam lineam scripture quatuor regulas ~are ejusdem coloris Mens. & Disc. (Anon. IV) 60; habebant [notatores] regulas ~atas ex aliquo metallo duro, ut in libris Cartuniensium et alibi multis locis Ib..  b volo pungere meum quaternionem ‥ et ~are, ut postea possim scribere illam Ælf. Bata 4. 26 p. 49; ~atis ‥ rotulis a summo pene usque deorsum, et ex utraque parte lineis a se decenter distantibus Dial. Scac. I 5S.  c 1444 j rolle lyne pro muris turrium et caminorum ~andis KR Ac 503/12 r. 1 (cf. Building in Eng. 339).  d 1323 ad ipsam cameram ~andam, tabulandam, et singulandam (Glos) MinAc 854/7.  e 1340 bedello et ejus serviente, dictas horas pulsare et ~are ad quos spectat officium, duntaxat exceptis FormOx 167. 2 to govern the activity or habits of (a person), to influence. b to regulate (action or attitude); c (in mus. context). legis errantes regulant instituta J. Howd. Cant. 212; regula exterior ~ans [ME: riwleð] corpus et opera corporalia AncrR 5; 1382 sicut nobis precipue confitentur, ita et nostro ‥ consilio in agendis potissime ~antur (Lit. IV Ordinum) Ziz. 294; imperator ‥ magis prudenter seipsum ‥ ~abat G. Roman. 300 (v. 5a infra); hiis prefecit ducem dominum R. K. ‥ cujus discrecione et industria voluit eos totaliter ~ari Wals. HA I 310.  b omnis sapientia inutilis est nisi ~etur per fidem Christi Bacon Tert. 53; 1312 nec videtur racionabile quod actus theologie ‥ debeat per inferiores sciencias ~ari Collect. Ox. II 257; potestas Christi vicarii ‥ est in effectu legitima quando beneplacito capitis ecclesie ~atur (Wycl.) Ziz. 253; a1440 secundum habitum mentis, qui est boni et mali discretivus ‥ et dicitur ‘consciencia recta’, sive rectius ‘~ata’ Reg. Whet. II app. 464.  c cum omnis discantus tam voce recta quam omissa ~etur Hauboys 184. 3 to control (motion or activity), to regulate; b (p. ppl. as sb. n.). c to set rules for, to direct or instruct (person, w. ref. to taking some action). d (p. ppl. of person or conduct) moderate, temperate, restrained, (male ~atus) immoderate, unruly. principia illa que sunt ~antia motum et transmutationem omnium Bacon VII 4; virtus in semine ~atur ad diversas informaciones fetus faciendas Wycl. Misc. Phil. I 5; anima ‥ non ~at nisi per volucionem quam producit Ib..  b conceditur cognicio practica extendi ad praxim ‥ ut regulativa ad ~atum Duns Ord. I 162; talis prioritas est regule ad ~atum Ib. I 216; prudencia ponitur principium activum propter actum alium, qui est ‘accio’, ad quam suus proprius extenditur ut regula ad ~atum Ib. III 269.  c 1494 qua die idem aldermannus finaliter compotet ‥ ita quod nichil remaneat levandum ‥ per aldermannum de novo electum, sub pena forisfacture ‥ iij s. iiij d. ‥ vel per discreccionem xij custodum ville ‥ moderatus erit et ~atus Doc. Bev. 79.  d quamvis amoris materia sit honesta et intencio ~ata R. Bury Phil. 20. 245; 1416 capellanus ‥ et in ecclesia ‥ et alibi male ~atus inter parochianos ‥ et ‥ per tres vel duos dies septimanatim est ebrius Fabr. York 249. 4 to have charge (of the activity) of, to govern (person); b (school); c (absol.). d to oversee, direct, regulate (activity or procedure). 1292 quod senior [scholaris] ‥ ~et juniores MunAcOx 56; 1338 scholares ‥ per priorem ‥ debite ~abuntur Conc. II 615a; scholares ‥ per priorem seu custodem loci debite ~abuntur Hist. Durh. 3; 1387 per dictos magistros suos corigi aut ~ari noluerunt SessPWarw 63; s1389 nostis quod diu ~atus fuerim per tutores Wals. HA II 181.  b a1380 magistris ‥ ad ~andas scolas gramaticales ‥ deputatis StatOx 173.  c 1322 statutum est quod in omni actu solempni habeant procuratores ~are StatOx 126.  d 1344 in officio ecclesiastico ~ando, legendo, et cantando bene instructi Eng. Clergy 281; 1373 negocia ‥ ~are et dirigere ‥ in salutis viam Lit. Cant. II 511; 1384 ad disputaciones ‥ ~andas duos ‥ constitui volumus collatores Cant. Coll. Ox. III 180; c1470 disputacionem senior bachillarius ‥ tenetur ~are Deeds Balliol 308; 1419 carnifices, pybakers, et armurarii jurati ad ~andum misterum suum MGL I 654. 5 to control or manage the affairs of, exercise political control over, rule, govern; b (absol.); c (transf.). imperator ‥ quamdiu vixit magis prudenter seipsum et alios ~abat G. Roman. 300; s1392 major Londonensis et vicecomites depositi erant, et miles ‥ ~avit civitatem Herrison Abbr. Chr. 3; principem filium suum, qui post eum populum ~abit, legibus instrui ‥ convenit Fortescue LLA 6.  b subditi regis regaliter ~antis, plaudite sub optimo rege, cum talis affuerit Fortescue NLN I 25.  c s1381 cum ‥ nullus major ‥ nobis superfuisset, legem [v. l. leges] condidissemus ad placitum, quibus subjecti ~ati fuissent (Confessio J. Straw) V. Ric. II 31.