rotulus
rotulus, ī, m. = rotula, Calp. 7, 51.
rŏtŭlus, m. , c. rotula : Calp. Ecl. 7, 51.
rotulæ, seu
rotæconvoluta, unde nomen. Fortunatus lib. 7. Poem. 18 :
An tibi charta parum peregrina merce Rotatur ?
Rutulus, Rotulum dictum censet : est autem
Rutulus, baculum rotundum, quo cumulus mensuræ demitur et exæquatur :
Rotulusenim, seu Charta convoluta baculi speciem refert. Veteres
volumen, recentiores Græci
Roelle, et
Rolle, Germani
Rodel. Ejusmodi porro chartarum volumina inter Magistratuum insignia in utriusque Imperii Notitia conspiciuntur, ut inde liceat conjicere, horum usum ea tempestate obtinuisse, hoc est, circa tempora Theodosii junioris, in quæ Acta judiciaria referebant, licet etiam codicibus, qui et hic effinguntur, uterentur. Durandus lib. 1. Ration. cap. 3. num. 11. ait, Prophetas et Apostolos depingi solere
cum Rotulis vel libris. Ita Baldricus Burguliensis Abbas
Rotulumpro libro dixit tom. 4. Historiæ Francorum :
Et Poeta Gallicus MS. :In Rotulo multi cum solicitudine quadam Dicendi seriem semper metantur ab Adam.
Vocem etiam proEt ceint l'espée, se li Rosles n'i ment, Qu'ot Alixandres, quant conquist Orient.
Epistolausurpat idem Baldricus :
Apud eumdem,Venit ad extremum Rotulus de Præsule magno.
Rotularis Epistola, Rotularis pagina, pro
Brevi mortuorum, non semel occurrit. Alibi :
Habetur voxSic Rotulus semper mortem cujuslibet effert.
Rotuluspassim ; apud Zachariam PP. in Epist. 13. ad Bonifacium Moguntinum sub finem, Ordericum Vitalem lib. 3. et 11. pag. 495. 832. in Monastico Anglic. tom. 2. pag. 802. etc.
Rotulosdefunctorum, de quibus mox dicetur, alios fuisse
Rotuloscensuum, servorumque cœnobialium : ex quibus unum vidisse se dicit Corbeiensem, qui pluribus ulnis constat. Alios item
Rotuloschartarios, litteras et instrumenta cujusvis Ecclesiæ continentes, quales, inquit, vidimus Albiensis Ecclesiæ penes Abbatem de Campis descriptos ab annis ferme sexcentis.
Raoulle, in Lit. ann. 1373. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 613.
Quant on vent ou achate, li maires fait les Roues et les tenances, et a de ces Roues deux deniers.Comput. ann. 1503. ex Tabul. S. Petri Insul. :
Pro uno Rotulo extenso et devoluto in choro die nativitatis Domini, iv. sol.
Rotuloseu albo descripta, juxta quam unus post alterum quoddam munus obire debet. Correctiones Statutorum Cadubrii cap. 78. de officio Juratorum :
Præterea illi, qui ex ordine et Rotulo officium Jurati obtigerit, per seipsos dictum officium exercere teneantur, non autem per interpositam personam, etc.Nos dicimus
à tour de rôle, ut uniuscujusque nomen exit.
Matildis le Taillur tenet post Rotulum curiæ unum messuagium cum curtilagio ad terminum vitæ, et reddit inde per annum ad quatuor terminos prædictosiv. s. et sectam curiæ.
Dicti homines præmissas conventiones in Rotulis placitorum domini Regis de anno supradicto ad majorem securitatem inrotulari procurarunt.
Domesdei, de quo suo loco, Angliæ descriptionem, quæ ab Alvredo Rege facta est, continens, sic dictus, quod Wintoniæ inter cætera regni scripta et monumenta asservaretur. Wintoniæ autem exstitisse archivum regium innuit Giraldus Cambr. lib. 2. cap. 6. Ingulfus,
de Domesdei:
Iste Rotulus vocatus est Rotulus Wintoniæ, et ab Anglis pro sua generalitate omnia tenementa totius terræ integre continente, Domesdei cognominatur.Sed et Ingulfus eumdem
Domesdei, qui duobus grandibus constat voluminibus,
Rotulumpariter vocat.
Secoussetom. 3. Ordinat. Reg. pag. 480. num. 27 :
Item, eisdem (Judæis) concedimus, quod voluminiVersio Gallica præfert ibidem :(volumina) Rotuli vel libri dictorum Judeorum per quemcumque Officiarium seu alium Christianum nullatenus capiantur.
Item, en oultre leur octroyons que leurs livres ou Roules ne puissent être pris ou empeschiez par aucun de noz officiers ou par quelconques personnes, pour quelconque cause que ce soit.Etiamnum Judæi in Synagogis suis legem Mosaicam legunt in
Rotulodescriptam, non in libro paginis distincto. Vide Talmud et Judæi, lin. His addam, etc.
Olimparlam. Paris. :
Consueverunt esse Rhemis duæ familiæ Judæorum et in certo loco, qui magna libertate gaudere consueverunt, eo quod Rotulum Isaiæ custodire dicuntur.
Appeller en tour de Rolle, seu juxta ordinem causarum disceptandarum in codice descriptum.
Secoussetom. 4. Ordinat. Reg. pag. 336. not.
f. Litteræ Johannis Domini Castri-villani ann. 1331. pagina laudata :
Et qui defaudra à païer la somme à quoy il sera mis desdites soixante livres, il païera deux sols d'amende ; ensemble le Reul à quoy il seroit mis.Ubi
la sommeet
le Reulibidem sonant ;
Reulautem dicitur quod hæc summa in Rotulo descripta erat. Similis omnino locus exstat in aliis ejusdem Johannis Litteris ann. 1355. ibidem pag. 338. nisi quod pro
Reul, legitur
Reu.
Rotulus. Synodus Suessionensis ann. 853. art. 4 :
Porrexit Rotulam auctoritatem Canonicam et Apostolicam continentem.Historia Translationis S. Stephani :
Sacello projectam colligens Rotulam, vivere uxorem.... cognovit.Sugerius in Ludovico VI :
Regis literam Rotulam scilicet velatam offerens.
Pro signo Rotulæ digitum digito circumfer, ac deinde scribentem simula. Pro signo Brevis primos articulos quatuor digitorum inflecte itemque scribentem simula.
Vidit tertio quemdam.... magnam prolixæ chartulæ Rotellam in manu gestantem.
Si ballivi non fecerunt Rotulare suas Curias et assisas.
Enrooler, Enrotuler.
Gouletin Compendio jurium et consuetudinum Universitatis Paris. fol. 12 :
QuotVide Inrotulare suo loco.(Officiarios) postea fidelis Scriba Universitatis in Rotulo quodam Universitatis, quem apud se habet, inscribit ; deinde ex eorum sic electorum, sicut omnium aliorum Officiariorum nomina et cognomina ad Curiam Dominorum generalium portat, et ipsa cum cfficii qualitate in alio Rotulo ibidem existenti, Regis auctoritate et Universitatis, Inrotulat.
Quando pro aliquo Abbate vel Abbatissa defertur Rotulus, si Conventus est in claustro vel in choro, serviens qui portat, debet Rotulum extendere per medium, et recedere de Conventu. Tunc solus Cantor, vel, si ipse non est præsens, aliquis pro eo debet Rotulum levare et deferre sine molestia Conventus ad partem, et scribere in eo absolutionem et orationem.Vide Brevia mortuorum in Brevis.
Ipsius itaque Epistola Rolli talis est.Paulo ante,
librum Rotularemappellat :
Fratres vero de ejus morte nimium tristes, librum Rotularem conficientes direxerunt per Ecclesias et loca Sanctorum, dilecti Patris exitum nunciantes, et pro eo orari cupientes.Ubi
Rollus, et
Liber Rotularis, illud ipsum est, quod Udalricus lib. 3. Consuetudinum Cluniac. cap. 10. lib. 3. cap. 33. et alii, vulgo
rotuliformula Monasterii S. Mauri Fossatensis e MS. Corbeiensi :
Grex Fossatensis Fratribus Corbeiensis munus æternæ prosperitatis in perenni sæculo : Quod Dei charitas postulat et Apostolus imperat, Hugoni patri cæterisque fratribus (defunctis).... persolvimus. Quod ergo pro illis fecimus, pro nostris quoque ut faciatis, precamur : scilicet donno Abbati Odoni, item Odoni Abbati, Adelerio Abbati, Gunterio Abbati, Rainaldo Monacho, Herluino Monacho, Otranno Monacho, Rotberto Monacho, Erfrido Monacho, Rodulfo Monacho, Firmato Monacho, Gualtero Monacho, Rotgero Monacho, Lantberto Monacho, Guasberto Monacho et pro cunctis, quorum nominaEx quo manifestum est, hujusmodiet merita solius Dei colligit scientia.
rotulisseu
rollis, plurium sæpius, et quidem jam pridem mortuorum nomina comprehensa fuisse, licet alias unius dumtaxat recens defuncti nomen prætulerint, ut
Breves defunctorum.
Si Rollo apportatus fuerit, non intus feretur, sed tantum memoriam defuncti Eleemosynarius in Capitulo recitabit. Breves seu Rotuli,in Statutis antiq. Cartusiens. part. 2. cap. 32. § 10.
Quamprimum per litteras encyclicas, quas hodie Rotulas dicere consuevimus, obitus defuncti fuerat denuntiatus.
Rotulæ, Rotuli, Rollivedicuntur hi
Brevesdefunctorum, vel quod instar Romanorum voluminum voluti mitterentur et non plicati, ut vult Valesius in Notitia Galliarum pag. 430. col. 1. vel quod e
Rotulis, ubi singula defunctorum nomina descripta erant, excerperentur. Habebantur enim in Monasteriis hujusmodi
Rotuliet quidem duplicis generis, annui scilicet et perpetui. In annuis, ut scribit Mabillonius lib. 1. de Re Diplom. cap. 9. n. 1. recensebantur nomina personarum cujusque Cœnobii seu Ecclesiæ eo anno defunctorum, quarum indices quotannis ad Monasteria ejusdem societatis deferebantur ad imploranda suffragia ; simulque ut illarum nomina Necrologiis alienis inscriberentur pro conditionibus initæ societatis. Alii erant Rotuli perpetui, qui in quolibet Cœnobio destinati erant excipiendis mortuorum actis, si quid laudabile in vita egissent. Utrique constabant membranis in longum porrectis, maxime perpetui, in quibus aliæ aliis membranæ, ubi res exigebat, adsuebantur, quantum satis erat capiendis duorum vel trium sæculorum nominibus et gestis mortuorum, quorum nuda ferme nomina in Necrologiis adscripta erant. Perpetui illi
Rotuliin publico aliquo Cœnobii loco, passim in Capitulo, prostabant convoluti in ligneo suspendiculo versatili, ut facile membranea isthæc volumina convolvi et explicari possent. Tales cernere licet
Rotulosduos in Capitulo Calensi. In hisce
Rotulis, ut in Necrologiis descripta mortuorum nomina recitabantur in Capitulo, ut patet ex Privilegio Witheginis Misnensis Episcopi pro Monasterio Dobirlucensi ann. 1318. apud Ludewig. tom. 1. pag. 281 :
Nomen etiam illiusSed de hac nominum defunctorum recitatione supra dictum est in voce(Hermanni Burcgravii de Golsyn) in nostrorum Rotulo conscribetur mortuorum, et suo tempore in Capitulo recitabitur, ubi tunc pro ejus anima fratribus dicenda injungetur oratio specialis.
Regula.
Rotuliseu
Brevisdefunctorum. Epistola encyclica Sanctimonialium Cadomensium de morte Mathildis primæ Parthenonis SS. Trinitatis Cadom. Abbatissæ, apud Mabillonium tom. 5. Annal. Benedict. pag. 690. col. 2. ubi recitatis defunctarum defuntorumque suæ congregationis nominibus epistolam suam his verbis claudunt :
Nostro Rotulario subvenire precamur pro Domino, ne penuria victus ab incepto deficiat, sed vobis benigne suffragantibus bene cœptum opus ad effectum usque perducat.
Item Conventus tenetur ministrare vinum pro Missis in Ecclesia celebrandis ; item omnibus Rotuligeris.
Quando vero aliquis Abbatum memoratæ Ecclesiæ migraverit ab humanis... quam cito pervenerit ad nos Rotlifer eorum, in libro nostri Capituli nomen ejus scribetur et annuale ipsius celebrabitur. Similiter et nomina Monachorum, quæ breviger eorum apportabit.
Rollifer Corbeiæ ad Parisium venit ad nos : Est data Corbeicis justissima causa doloris, Hugonis fratris dulci vita spoliatis ; Sed quos sic ledit tanti caro mortua fratris, Agmina vestrorum cum Sanctis Corbeicensis, Aulæ cælesti quo possint vivere semper, Aures Factoris depulsant Parisienses Ad celum manibus sublatis, etc.
Sciendum est, quod quoties Roligeri Abbatis defuncti vel Abbatissæ alicujus venerint, debent habere quatuor denarios, ab Abbate duos et ab Eleemosynario duos ; et Cantor debet Roligero ministrare. Roliger,occurrit tom. 4. Annal. Bened. pag. 276.
Unde Rotulus panis, qui ponderat uncias 32. aut circa pro 5. granis emebatur. Rotulus quidem per ipsum regnum(Neapolitanum) genus ponderis, et granus genus numeri, videlicet 6. denariis parvulis constans.
Comes, Baro et Magnas cum blandonis sex, et alius quilibet blandonis quatuor, quilibet blandonorum ipsorum ponderis a Rotulis sex infra, et non majoris, sub pœna unciarum quatuor.Acta S. Francisci de Paula num. 178. tom. 1. Aprilis pag. 145 :
Operarius quodam palo ferreo ponderis Rotulorum, etc.Richardus de S. Germano in Chronico ann. 1221 :
Per totum regnum pondera et mensuræ mutantur, ponuntur Rotuli et turnini. Rotulus thuris, Rotulus ceræ,in veteri Notitia apud Rocchum Pirrum in Notitia Ecclesiarum Siciliæ tom. 1. pag. 311. tom. 2. pag. 285.
Rotulus de cereis Græcis, apud Cencium in Ordine Rom. tom. 2. Musei Ital. Mabilloniani pag. 218.
UbiScrinia danda parant alii, nec defuit ille Cereolas Rotulas qui dare vellet ovans.
Cereolæ Rotulævidentur fuisse ceræ in scapi aut baculi formam. Vide Rota 7. et tom. 2. Miscellan. Baluzianor. pag. 323.
Item ecclesiæ B. M. Virginis de Casali legamus... unum cereum centum Rotulorum ceræ.
Rotulus Carnis, Rotulus panis, in Ordinatione Humberti II. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 311. et seqq. Pondus statum ac determinatum, constans, ut videtur, 108. unciis ; ibi enim dicitur,
novempanes 12. unciarum
exponderare unum Rotulum. Italis
Rouillon, in Poem. Rob. Diaboli MS. :
Del pain prent moques et Rouillons, En sa bouche en met grans quillons.
Rouilzvero, Præstatio videtur ex mensura telarum domino exsoluta, quod baculo rotundo illas metirentur, sic dicta. Redit. comit. Campan. ex Cod. reg. 8312. 5. fol. 88. v°. :
IlVide Rubus 1.(le comte) a marché, pour raison duquel le sire prent le Rouilz des toilles et le pois.
Libræ incensi et ceræ, Rotulæ olei.