sextarius
sextarius, the sixth part
- In gen., the sixth part of a measure, weight, etc., Rhemn. Fann. Pond. 71; Fest. s. v. publica pondera, p. 246 Müll.—
- II In partic.
- A As a liquid measure, the sixth part of a congius, = a pint, Cato R. R. 13, 3; Varr. ap. Gell. 3, 14, 2; Cic. Off. 2, 16, 56; Hor. S. 1, 1, 74; Plin. 28, 6, 17, § 64 al.—
- B As a dry measure, the sixteenth part of a modius, Col. 2, 9 fin.; 2, 10, 24; 12, 5, 1; Plin. 18, 13, 35, § 131; 24, 14, 79, § 129; Dig. 47, 2, 21, § 5.
si cum in sexteria urbs illa dividatur, singuli singulis sexteriis preciperent ‥
infra muros ipsius civitatis ‥ tertiam partem omnium ledarum fori, et nundinarum, et tertiam partem ~ii, corde, et quintal, tertiam partem omnium tabularum
secundum doctrinam antiquorum ‥ [uncie ] xij [faciunt ] libram j. et libre ij cum dimidio faciunt ~ium j
~ius secundum Isidorum ‥ est mensura continens li. ij. alii dicunt quod ~ius continet ʒ vj et [dim' ]
pyynt, mesure , pinta, -e ‥ ~ium, -ii
unus satus capit vij ~ios et quintam partem ~ii
frumenti ij mod’ et viij sextar’, et tantundem brasii
ad Wiche xl sext' salis vel xx d.
ex dono Ph. de K., xx sectaria salis ex redditibus ejusdem ville(
pro xxviij ~iis de calce
cum sexies viginti sexteris frumenti
tenetur ‥ solvere ‥ duo sexteria salis
in l quarteriis avene triturandis et ventilandis ad tascham iij s. j d. ob., pro quolibet sext'io iij d.
de Galfrido Gonoy, j sextionar' fabarum(
utatur ‥ lactis ~io Romano ‥. ~ium de lacte Romanum ‥ summat
debet ‥ unum ~ium mellis triginta duarum unciarum ‥ ad firmam dare
x ~ia vini
haec tria maneria reddebant TRE xxx li. et v sestarios mellis et dimidium
item bolla debet continere in se ~ium [(Scot.: ], viz. xij lagenas serviciesexterne
pro molendino dabit nobis singulis annis duo sistaria mellis
ex dono Petri de S. H. ‥ vinum ad missas, singula scilicet setaria singulis septimanis reddenda ‥ et iij quarteria frumenti ad hostias
tenetur domino abbati in uno cestario vini
[] sixteram [ yearly a sextary ] of wine and a lance
in ij sixteriis vini, iiij s.
bolla debet continere ~ium, vid. duodecim lagenas ‥. lagena debet continere duodecim libras aque(
sexterium cervisie
medicinale ~ium vini, olei, vel aceti, quod intrat in unguentis et medicinis, est pondus duarum librarum, unde versus: ‘‥ si queris pondus quod habet sextarius unus, / librarum quinque debes pondus numerare etc. [v. l. divide per medium librarum pondera quinque ]’
cum tota terra arabili que ad predicta molendina pertinet, et cum uno ~io [(] prati ad dicta molendina pertinente : sexclirio DuC VI 229b
utatur ‥ lactis ~io Romano
xij ~ia mellis ad mensuram ejusdem burgi [sc. Glowecestre ]
et viij ~ia mellis ad mensuram regis
~ium medicinale(v. 2c supra)
assisa de vino: ‥ ~ium debet continere tres lagenas
summa totalis xxj(xx et xv sextar’ et dim. lagena preter xennia, et sic sufficiunt viij dolia vini, computato quolibet dolio lv sextar'
de caritatibus vini: prior habeat dimidium ~ium semper. ‥ et sciendum quod dimidius ~ius facit tres caritates
doleum vini lij sextaria vini puri debet continere, et quodlibet sextarium quatuor jalones
~ius vini continet iiij jalones
unum ~ium cervisie quod continet xvj lagenas(
unus satus capit vij ~ios et quintam partem ~ii. duo sata ‥ xiiij ~ios et tertiam partem ~ii. tria sata ‥ xx et unum ~ios et medium ~ium
‘hydria’ ‥ vas duas metretas capiens, xxij ~ios habens; una meretra [? ‥ ] scylos, duos solidos, v cesaringas
‘decimam partem similae’, i. modios x; pars modii est talis, i. duo ~ia et quarta pars ~ii
si viginti duo modia essent cuilibet, duo ~ia de ipsis acciperet in anno
sata, i. mensura, vas lapideum est sex sestarios in se habens. sestarius duas libras habet
modius vas quadrangulum est, xviij sestarios habens
binae [meretrae ] xxij ~ios capiunt, ternae xxxiij
c et xv s. super S. B. in firma troni et ~ii cum pertinentiis
S. B. debet lxv s. de firma trosni et ~ii de Lond' cum pertinentiis
S. B. r. c. de xxxv s. de firma throni et ~ii de Lond’ cum pertinentiis
cuncta necessaria ecclesiae dedit, et ‥ calices, sciffos, manutergia, sexonica [? l. sextaria ] cornua ad vinum fundendum ‥
et hec sufficiant de tercio libro, et continet v ~ios tantum
- sextus, the sixth part.—A liquid measure, the sixth part of a congius, a pint: aquae: vini, H.
-
…non admiremur, quae fiunt ad multitudinem deliniendam. Ait enim, qui ab hoste obsidentur, si emere aquae sextarium cogerentur mina, hoc primo incredibile nobis videri, omnesque mirari, sed cum attenderint, veniam necessitati dare ,…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…nasturtii, testium vitia et ramices cum resina et murra et gangraenas ex aqua, stomachi dolores cum feno graeco sextariis utriusque decoctis in aqua mulsa, intestinorum, thoracis perniciosa vitia clystere in oleo aut melle. blitum iners videtur…
Pliny the Elder, Natural History
-
…inquit, dicere dimidiatum librum, non dimidium, et dimidiatam fabulam, non dimidiam. Contra autem si ex sextario hemina fusa est, non dimidiatum sed dimidium, sextarium fusum dicendum est, et qui ex mille nummum ,…
Aulus Gellius, Attic Nights
-
…. S ., olei cyathi tres. Sed id nitrum ante per triduum instillata aqua teritur, et cum sextario eius incoquitur, donec omnis umor consumatur. Potest uero ea compositio etiam ad parotidas, phymata, strumam omnemque…
Celsus, De Medicina
-
…dimidiatam fabulam, non dimidiam. Contra autem si ex sextario hemina fusa est, non dimidiatum sed dimidium, sextarium fusum dicendum est, et qui ex mille nummum, quod ei debebatur, quingentos recepit, non dimidiatum recepisse…
Aulus Gellius, Attic Nights
-
…, alii symphyton, alii id a eam, alii orestion, alii nectariam vocant, radice ponderis l in sextarios sex musti addita, similiter in linteo. ex ceteris herbis fit absinthites in xl sextariis musti absinthi pontici libra…
Pliny the Elder, Natural History
-
…radice ponderis l in sextarios sex musti addita, similiter in linteo. ex ceteris herbis fit absinthites in xl sextariis musti absinthi pontici libra decocta ad tertias partes vel scopis absinthi in vinum additis. similiter hyssopites e cilicio hyssopo…
Pliny the Elder, Natural History
-
…agnos inmaculatos et ovem anniculam absque macula et tres decimas similae in sacrificium quae conspersa sit oleo et seorsum olei sextarium cumque sacerdos purificans hominem statuerit eum et haec omnia coram Domino in ostio tabernaculi testimonii tollet agnum et offeret eum…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…fimo arido seri volunt, ervi vi, siliciae vi, passiolorum iiii, pabuli xx, milii, panici sextarios iiii, pingui solo plus, gracili minus. est et alia distinctio in denso aut cretoso aut uliginoso tritici…
Pliny the Elder, Natural History
-
…διὰ κωδυῶν et arteriace vocatur, utilissimum. fit autem huius papaveris aut cuiuscumque silvestris capitibus cxx in aquae caelestis sextariis tribus biduo maceratis in eademque discoctis, deinde suco siccato iterumque cum melle decocto ad dimidias partes vapore tenui .…
Pliny the Elder, Natural History
SEXTA´RIUSa Roman dry and liquid measure, which may be considered one of the principal measures in the Roman system, and the connecting point between it and that of the Greeks, for it was equal to the ξέστης of the latter; and there can be little doubt that the ξέστης was not an original Greek measure, but that the word was introduced into the Greek system from the Roman, for the purpose of establishing a unit of agreement. [QUADRANTAL] It was one-sixth of the congius, and hence its name: in the Greek system it was one-sixth of the χοῦς. It was divided, in the same manner as the As, into parts named uncia, sextans, quadrans, triens, quincunx, semissis, &c. The uncia, or twelfth part of the sextarius, was the CYATHUS; its sextans was therefore two cyathi, its quadrans three, its triens four, its quincunx five, &c. (Wurm, de Pond. &100. p. 118; Hultsch, Metrologie, p. 112: cf. the Tables at the end of the volume.)
[P.S]A Roman measure, both liquid and dry,=1/6 congius or 1/4 modius or about an English pint (Columell. ii. 9). See mensura.