summus
summus, uppermost, highest, topmost
summus, a, um, adj., v. superus.
summus, a, um, s. superus.
in angulari duo testamentorum lapide de ~is montium verticibus absciso
ceu caput avulsum vidisses vertice summo, / sic huc, sic illuc dextra levaque rotatum
in ~is ‥ collium verticibus stagna reperies et paludes
hec ructa, i. ~a pars gutturis
Regis caelorum summa qui regnat in arce
aligeros inter socios summosque ministros / Michael princeps
novimus esse novem per quos sua conditor explet / judicia, ordinibus separes ac partibus aequis / angelicos adstare choros summum ante tribunal
quoniam ad illud ~um sublime altare in conspectu divine majestatis ‥ nondum ‥ valet ascendere
de ~a celorum specula omnium actus et actuum intentiones jugiter speculatur
cujus precibus et monitis obsecundans ad ~um [gl.: precipuum, excelsum ] virginitatis fastigium anhelat
[illum ] post haec omnia ad ~os gradus perventurum
cum apud regem ~um gratie gradum attigisset
ex ~a caelorum arce
ut Jovem ‥ ~o detruderent Olympo
impulsu subito summa de rupe ‥ / Fromundum ‥ fecit ad ima vehi
in summo capitis densescit vertice vellus
caderet a ~is usque ad terram ‥ incolumis ‥ stetit
picee arbores sunt in ~o pungitive, in stipite plane
fides in imo est, caritas in ~o
columpna ‥ erat cooperta a ~o usque deorsum ex ‥ raro canopeo(
distantia a ~o capitis nostri ad oppositum punctum in celo
ad ~a nubium vellera luminum semidormitantes acies librant
vox tua plebi / pandat Olimpi / hostia summa
potius ~i genuit regnator Olimpi
firmatum cum mura [sic ] magna de lapideis valde ~a, ut aqua illis nocere non possit
~is ‥ ut quidam ait [], rebus diu stare negatum Lucan Bell. Civ. I 70–1
regulatis ‥ rotulis a ~o pene usque deorsum, et ex utraque parte lineis a se decenter distantibus
in ~o scuti locari statuimus partitum principale de azoreo ‥ deque rubeo
naute ‥ remorum impulsu ~a tantum sali terga radebant
signum ‥ ~e indigestionis est quando tussis est sicca
signum ‥ digestionis occulte
sepultum membrum invenit sequenti die ~otenus projectum
in mari tempestas a profundo incipit et usque ad ~um se protendit
mare movebatur a profundo ad ~um(
si patiens tussiat tussi sicca et nil expuat, signum est indigestionis in ~o
cumque per ~os fines eadem tenacula candentia videret
carnibus numquam ‥ indulsit; pocula ~otenus ore semper libavit
~is illa digitis nescio quid carnium attingens
digitum vix intinctum ~otenus ‥ extraxerat
simulque observa in saturitatis verbo non levem quamdam tolerantiam, et ~is prelibantem labris, projicientemque que amara presenserit, sed inexplebilem edacitatem adversa tolerandi
tempore ‥ ~o Tiberii Caesaris
ecclesia ad ~um deducta
cenobium Fiscamnense, quod pater inchoaverat, ad ~am manum evexit
Alexius ‥ ~am ‥ manum bello imponere sperans, supra Boamundum ‥ irruit
concilium Windlesoris coegit ~am manum negotio impositurus
operi salvationis sue ~am ‥ imponere manum
machina me summis construxit molibus amplam
hi ‥ magis, quasi ~a flagella, ambitionis agitantur vento
ex parlamenti senatus consulto, cujus apud Anglos ~a atque absoluta potestas est
a civibus ‥ tributum cum ~is comminationibus exigere coeperunt
dum ‥ a clientibus ‥ mulieris ad convivium cum ~a prece invitaretur
videant omnes maias et faciant implere ad ~um quas potuerint
pontificem Aidanum ~ae mansuetudinis et pietatis ac moderaminis virum
crede mihi, quia te summo conplector amore
terrae igitur propriam summo moderamine jussus / partem restituens
monachorum ‥ animis ad ~um negotium attonitis
si ad Cisterciensis ordinis observantiam te transferres ‥ ibi probatissima religionis schola est, ~us ibi modestie usus, morum regularitas
~a reverencia ‥ exhibeatur ‥ maxime ubi sacrosanctum corpus Domini reservatur(
dignitas Christi et apostolorum in ~a pauperie rutilavit
malum tanquam in ~o est, quo procedat non invenit
Dei exemplo, qui ~um est bonum
ut [rationalis creatura ] summam essentiam amet super omnia bona, sicut est ~um bonum
~um bonum
an voluptas sit ~um bonum
per peccatum, id est per aversionem a ~o bono
civilis scientia est praestantissima, ejusque finis praestantissimus et ~um hominis bonum
dum omni personae ~um est caritas, quanto magis famulis Christi
sicut ergo magnum est in corporalibus divitiis et deliciis carnis integritatem servare, ita ‥ ~um est, in spiritalibus gratiis hanc superbiam non sentire
~o mane ipsius diei prior ‥ ante sancti reliquias ‥ oravit
~o diluculo exercitus de loco ‥ tentoria collegit
ea nocte qua Rogerus obiit in crastino ~o mane postquam memoriam amiserat desponsavit eam
consummata ‥ carnali commixtione ~o mane, deputavit eam
vino et aqua ad missas privatas ~o mane fratribus providere
descendente ‥ Phebo cum curru suo aureo ad sororem suam Thetidem ‥ rursus cum in ~o diluculo anni sexti rejungeret dictos equos currui
licet ipse Deo natus de lumine Christus / lux sit summa Deus
ante hanc horam, ex quo benedictus est, ~um silentium teneat
membrum et amicus est ~ae veritatis
~a quidem virtus est in principibus si sibi ipsi dominarentur
quomodo non inter eos rerum divinarum et humanarum, cum charitate et benevolentia fuit summa consensio, quibus cor erat unum et anima una?
cum ~o silencio adeant locum ubi minuuntur fratres
ex corde patris genitus summa sapientia filius
in qua [sc. civitate Dei ] est tota felicitas et nulla perturbatio, ~a requies et sempiterna beatitudo
ipse est ~a sapientia et ~a ratio, in qua sunt omnia quae facta sunt
cenobium ‥ in ~um auspitium religionis evasit
Jesus, qui pax vera et ~a est
qui celestem remunerationem querunt in actibus terrenis profecto laudabiliter ~a querunt in imis, sicut reprehensibiliter ima in ~is qui terrenum in spiritualibus
in nomine Dei ~i
in nomine ~i Salvatoris et Domini nostri
in ~o Dei nomine
regnante ‥ Christo, omnium visibilium et invisibilium ~o opifice
ante tribunal ~i et eterni judicis
interpellans pro nobis pontifex sumus [gl.: ]heh velðe hesta
summa Dei bonitas, caeli quae saepta gubernas
unus ‥ Spiritus est ~us qui et illis magna facere posse ‥ aspirat
ne de ~a Trinitate et fide catholica disputetur
cedentem legem summus fert cedere regem
non est res mira summi si percutit ira
per summum juro, te credere non mihi curo
Melchisedech ‥ primus ~i sacerdotii dignitate subnixus
duo ex eis ‥ ~i sacerdotii gradu functi sunt
~i angeli peccatum insanabile fuit, et hominis sanabile?
ut ‥ ~um aecclesiae vestrae priorem domnum Ernostum constituatis
Alexandro ‥ ~o pontifice
dominus rex qui est ~us judex
in cathedra ~i pontificatus solemniter est cathedratus
a ~o justitiario usque ad minimum pedaneum judicem
studium est ~is, mediis, infimis, placare infensum
~is et mediocribus multas gravedines inferebant
fortune rota stanti casum ~isque ruinam ‥ comminatur
tractabitur de ~is hominum, qui sic sunt in rebus humanis ut generalissima in predicamentis
lingua et calliditate provectus ad ~um
hanc tu, ~e sacerdos Christi, in animo teneas indeficienti et omnibus praedicare studeas
doctor honorifice summus susceptus ubique est, / utpote quem magni reges retinere volebant
religio Vistellensis cepit, que nunc optima via ~i in caelum processus ‥ creditur
hec ~is auctoribus prima fuit et praecipua scribendi occasio
morum summus in orbe sator [sc. Pythagoras ]
Anselmus, humilitate ~us, quo poterat assedit
~is et Deo amabilibus apicibus acceptis cum magno et omni quo condecet honore et veneratione relegi
opus ~um est sacerdotis praedicare verbum Dei
prima et ~a est, ut Domino Deo salvatori meo oris mei obsequium immolem in sacrificio laudis
exceptis dominicis diebus et ~is festivis(
ij ridelli pro ~o altari de panno serico stragulato
ij vestimenta principalia pro ~o altari
de retrodorso ~i altaris
inter stallos canonicorum et ~um altare ejusdem ecclesie
cereis super ~um altare ‥ accensis
tempore ~e misse
partes ‥ ab iniquorum tyrannide ereptas in ipsius ~e ecclesie resolidat unitatem atque in unicam hereditatem
natura ~a ‥ jubet ut seminibus piscium natura cooperetur, que in multis suam arcanam occultat operationem
summus, a, um (superl. formé sur super ), ¶ 1 le plus haut, le plus élevé : summus ego Hor. S. 2, 8, 20, jʼétais le plus haut [sur le lit de table] || le sommet de, lʼextrémité de, la surface de : summus mons Cæs. G. 1, 22, 1, le sommet de la montagne ; in summa sacra via Cic. Planc. 17, au haut de la voie sacrée ; aqua summa Cic. Fin. 4, 64, le dessus, la surface de lʼeau ¶ 2 [fig.] a) [en parl. du son] : summa voce Cic. de Or. 1, 261, sur le ton le plus élevé de la voix ; b) [temps] : hieme summa Cic. Fam. 13, 60, 2, au plus fort, au cœur de lʼhiver [mais ad summam senectutem Cic. Rep. 1, 1, à lʼextrémité, à la limite de la vieillesse, cf. Cic. Quir. 19 ; Phil. 8, 31 ] ; summa dies Virg. En. 2, 324, le dernier jour ; (argumenta) prima et summa Quint. 6, 4, 22, (arguments) les premiers et les derniers ; c) [le degré, le rang, lʼimportance] : summi et infimi Cic. Rep. 1, 52, les hommes du rang le plus élevé et le plus bas ; summi Peripatetici Cic. Div. 1, 5, les plus grands, les plus illustres Péripatéticiens ; summus vir et imperator Cic. Arch. 27, éminent comme citoyen et général ; [noter] severitatis et munificentiæ summus Tac. Ann. 1, 46, m. à m. le plus haut sous le rapport de la sévérité et de la munificence, c.-à-d. disposant souverainement des châtiments et des grâces || summo jure Cic. Verr. 2, 5, 4, dans le plus strict (le plein) exercice de son droit ; summum bonum Cic. Læl. 20, le souverain bien ; summa turpitudo Cic. Læl. 61, la pire honte ; summa religio Cic. Verr. 2, 4, 72, le culte le plus pieux ; mihi ad summam gloriam nihil deest nisi... Cic. Fam. 2, 10, 4, pour mettre le comble à ma gloire il ne me manque que... ; summa res publica Cic. Phil. 3, 37, lʼensemble de la chose publique, lʼintérêt de lʼÉtat ; summa salus rei publicæ Cic. Cat. 1, 11, la sûreté générale de lʼÉtat ; in Pompeio summa esse omnia Cic. Pomp. 51, que Pompée a toutes les qualités requises au plus haut degré ; omnia summa facere Cic. Att. 15, 13, 5, faire tout le possible ; summo rei publicæ tempore Cic. Phil. 5, 46, dans les circonstances politiques les plus difficiles.
- 1. (v. plaats) hoogst, bovenst [iugum montis], meestal (partitief) = hoogste deel of punt, top, hoogte [mons top v.d. berg; urbs en arx acropolis; amphorae bovenkant v.d. kruiken; tectum nok v.h. dak; gramina; mare, unda, aqua oppervlakte; corpus huid]; ➤ in -a sacra via bovenaan de Via Sacra; feriunt summos fulmina montes;
- 2. (v. tijd) laatst, uiterst [dies; senectus];
- 3. hoogst, grootst, sterkst [potestas; tempus hoogste nood; hiems hartje winter; vox luidste; bonum; humanitas; industria; ius strengste; aestas hoogzomer]; ➤ -o colore illustrare alqd met de levendigste kleuren schilderen; (subst.) omnia -a adipisci het uiterste bereiken; omnia -a facere zijn uiterste best doen; — adv. (a) summē in de hoogste mate, in het bijzonder (bij adj. en verba) [iucundus; cupere]; (b) summum hoogstens; ➤ duo aut summum tres dies; hodie aut summum cras;
- 4. belangrijkst, hoogstgeplaatst, hoofd- [dux; magistratūs; proelium beslissend gevecht; res hoofdzaak, ihb. beslissend gevecht, plur. hoogste gezag, opperheerschappij];
- 5. voortreffelijkst, best [amicus]; ➤ -o loco natus;
- 6. volledig, volkomen, geheel, algemeen [consensio; copiae volledige strijdmacht; res (publica) het welzijn v.d. staat].
summus , a, um. adj. (supremus.)
至高。至大。大功。大光榮。至貴者。末者。— puteus 井底。— amicus 親愛之友。Summa hiems 三冬。Summa dies 末日。死日。Summa res 事之要。Summa aqua 水面。Summa urbs 城頂。Summae rei eum praeponere 拜其爲王。Summum jus 嚴行律。Omnia summa in eo sunt 才徳皆大。Summum bonum 至善。
Suggest a Translation
See an image
至高。至大。大功。大光榮。至貴者。末者。— puteus 井底。— amicus 親愛之友。Summa hiems 三冬。Summa dies 末日。死日。Summa res 事之要。Summa aqua 水面。Summa urbs 城頂。Summae rei eum praeponere 拜其爲王。Summum jus 嚴行律。Omnia summa in eo sunt 才徳皆大。Summum bonum 至善。
Suggest a Translation
See an image
Infra pag. 193 :Summus solus eat retro, reliquos quasi minet.
.... ni solus Summus qui cætera præbet.
Summus pontifex, pro Archiepiscopo, in Vita S. Bonifac. cap. 1. num. 3.
Souverain, pro Judex superior, occurrit in Edicto Caroli V. Reg. Franc. ann. 1367. tom. 5. Ordinat. pag. 21 :
Voulons et ordenons, que se..... le Bailli ou autre leur Souverain, treuve que il les aient fait appeler à tort, il facent rendre les despens à la partie travaillée oultre raison.
Quinto tractabitur de Summis hominum, qui sic sunt in rebus humanis ut generalissima in prædicamentis.
summus
adj.
sup.
- for * supimus; superus, uppermost, highest, topmost: summis saxis fixus: iugum montis, Cs.: summa cacumina linquunt, V.: Summus ego (in triclinio) et prope me Viscus, etc., at the top, H.—As substm., he who sits in the highest place, the head of the table: sermo, qui more maiorum a summo adhibetur, by the head of the table.—Partitive, the top of, highest part of, summit of: summus mons, the top of, Cs.: feriunt summos Fulgura montīs, mountain-tops, H.: in summā sacrā viā, on the highest part of: Ianus summus ab imo, H.: summam aquam attingere, C.poët.: mari summo, V.—As substn., the top, surface, highest place, head: ab eius (frontis) summo rami diffunduntur, Cs.: non longe abesse a summo.—Of the voice, highest, loudest: summā voce, at the top of his voice, C., H.—Fig., of time or order, last, latest, final, extreme: Venit summa dies, V.: esse summā senectute.—Partitive, the last of, end of: Summo carmine, H.—Of rank or degree, highest, greatest, loftiest, first, supreme, best, utmost, extreme: timor: fides, constantia iustitiaque: bonum: summo magistratui praeesse, Cs.: concedunt in uno Cn. Pompeio summa esse omnia: scelus, S.: hiemps, the depths of winter: homines: amicus, the best friend, T.: summo rei p. tempore, at a most critical juncture: res p., the general welfare: ad summam rem p., L.: Quo res summa loco, Panthu?the general cause, V.: Mene socium summis adiungere rebus, in momentous enterprises, V.: agere summo iure tecum, deal exactingly.