superare

1 superare v. separare

2 superare [CL in sense 2] 1 to climb, go up. to clymbe, scandere, ascendere ‥ ~are, ut iste ~at scalam CathA. 2 to rise or extend above, to be taller than. Orion ‥ talis fuisse confingitur ut ‥ potuisset ‥ profundissimi quamvis gurgitis undas ~are humeris Lib. Monstr. I 56; aquam de labio eminentioris capitis, quod ~abat cetera, alte in nubibus ejiciebat (Abbanus 18) VSH I 15. 3 to exceed, surpass, be superior (in quality, achievement, potential, or sim.) to. b to be greater (in quantity or sim.) than; c (of number, in quot. absol.). d to exceed in temporal extent, (in quot.) to go back further, precede, antedate. e to be too great for, to exceed (the powers of). omnes coaetaneos in agilitate et petulantia ~ans V. Cuthb. I 3; smaragdus nimiae viriditatis est, adeo ut herbas virentes ‥ ~et Bede Apoc. 198C; 799 [fidelis amici] dulcedo omnes saeculi ~at jocunditates Alcuin Ep. 167; haec leonibus fertur, ut evidenter ostendatur, maternam pietatem totum ~are Alb. Lond. DG 2. 3; tu omnes ~asti Latin Stories 113.  b ? a1109 oro ut ipse [dominus] dilectioni vestrae suam pro me dilectionem, quae ~at omnia merita hominum, retribuat Anselm (Ep. 448) V 395; marca ~atur a libra tanto pondere, quantum est dimidum marce Thurkill Li. 127.  c Anglorum populus, numero superante, repellit / hostes, vique retro compulit ora dari G. Amiens Hast. 442.  d colorum in symbolis transmutatio aetatem Richardi secundi parum ~at Spelman Asp. 109.  e 799 haec Christi domini nobilitata magisterio omnem achademicae exercitationis ~at sapientiam Alcuin Ep. 170; ~ant illa cujuscumque facundissimi facultatem eloquii W. Malm. GP IV 149; tantam auri copiam prodidere ut nostri seculi estimationem ~aret Id. GR III 277. 4 (mil.) to overcome, defeat, conquer, (also absol.) to prevail; b (in other forms of contest); c (in respect of intellect, emotion, or sim.); d (in other transf. or fig. context). e (refl.) to exert self-control. de pecunia quae in aliena provincia ab hoste ~ato rapta fuerit, id est, rege alio ~ato Theod. Pen. I 7. 2; cum ‥ demones ~assent (Ruadanus 29) VSH II 251; Robertus dux Constantinopolitanum imperatorem ~averit Ord. Vit. VII 5 p. 175; scitote quia ~are pertinaciter contendit Ib. XII 39 p. 458.  b philosophiam inter se meditantes, supradictus Melcruind alios duos ~abat in questionibus (Coemgenus 38) VSH I 252; 1289 Bernardum ‥ in ‥ carcere detinetis occasione dicti murtri, convictum et ~atum de dicta morte RGasc II 500b.  c sed vir Deo deditus nec mulsa epularum sagina [gl.: mid liþre fætnesse, i. dulcia] ~atur Aldh. VirgP 35 p. 278; ne ‥ siquid maleficae artis habuissent, eum ~ando deciperent Bede HE I 25; quamvis multum renitens, unanima cunctorum voluntate ~atur Ib. IV 26; Edmundus unanimi clamore omnium ~atus W. Malm. GR II 180.  d qui inludetur fornicaria cogitatione, peniteat usque dum cogitatio ~etur Theod. Pen. I 2. 21; saevitiam ejusdem ‘Antichristi’ ‥ reinstaurato demum certamine, a sanctis, qui latebrarum praesidio velut mortui credebantur, esse superandam Bede Apoc. 164C; ne ‥ ibi judicandus sit ‥ ex infirmitatis teneritudine succubuisse, ubi se putat per patientie fortitudinem ~avisse V. Gund. 19; itane omnia ~at, omnia deprimit nummus? W. Malm. GP I 54; sic mare dum superans tabulata per ultima serpit / mersit rege satos H. Hunt. HA VII 32; patet quod ~avit illam sophistriam Wycl. Trin. 5.  e semet superans meruit sibi frivola subdi / a domino rerum (Fechinus 22) VSH II 84. 5 to surmount (difficulty, adversity, or sim.), to deal (successfully) with. esuriem dapibus superavit, frigora veste (Vers.) Bede HE II 1; c1105 Rainalmo ‥ viriliter paupertatem ~anti Anselm (Ep. 343) V 280; ~atis marinis discriminibus W. Malm. GP V 218; stuperes regiam ‥ puellam ‥ aque ‥ sorbitiuncula sitis ardentissime imminentem superare dissolutionem V. Fridesw. B 4; acuat igitur attendendi necessitas industriam, ~et attentionis industria difficultatem, afferat ~ata difficultas propositi utilitatem Balsh. AD 29. 6 to remain over, (also in pass.) to be left over. jussit discipulos colligere quae ~averunt fragmentorum Alcuin Exeg. 823A; ? 798 de duro ~atur aliquid, de molli vero remanet nihil Id. Ep. 132. 7 to pleat cloth, or ? f. l. ~o [? l. superaro], i. pannum rugare, A. to rydely WW.