About
Menu

surgere

surgere [CL] 1 to rise to one's feet, stand up; b (w. ab, so as to leave or to leave off previous spec. activity). Zacharias ‥ ~ens populo dixit ‥ Gildas EB 41; tunc ‥ ~entes exierunt V. Cuthb. II 4; bos cum vult ~ere prius elevat posteriores partes quam priores Quaest. Salern. P 44; a1217 quo audito predictus R. surrexit et appellavit eum SelPlCrown 81; qui in ignem ardentem cecidit, nonne amens est si jaceat et deliberet quando ~ere voluerit? AncrR 124.  b nonnumquam in convivio ‥ ~ebat a media caena Bede HE IV 22; surrexit tandem vir sanctus a lectione Wulf. Æthelwold 35; licet eis a mensa ~ere et in monasterium ‥ ire Lanfr. Const. 163. 2 to rise or get up (physically, from rest or place of rest); b (leg., of essoinee); c (transf., from death). d to pick oneself up, recover. mulier quasi de somno ~ens venit in obviam V. Cuthb. II 8; cum fratres ‥ ad vigilias ~erent Wulf. Æthelwold 35; surrexit Dominus de sepulchro Trop. Wint. 17; sanctorum qui dormierant corpora surrexerunt J. Sal. Pol. 426D; 1203 hospitatus ‥ de nocte surrexit et coadunavit pelfram SelPlCrown 31.  b 1200 R. ‥ qui se essoniavit de malo lecti habet licenciam ~endi CurR I 146; post essonium de malo lecti redditum non potest essoniatus ~ere sine licentia Bracton f. 355.  c surrexi a morte qua tenebar Bede HE V 12; astruunt [heretici] ‥ Jesum ‥ nec surrexisse Flor. Hist. I 132 (cf. M. Par. Maj. I 117: resurrexisse).  d multi ‥ post ruinam surrexerunt et postmodum meliores fuerunt Alex. Cant. Dicta 115. 3 to rouse oneself to (aggressive) action, rise up. iniquus ‥ in iracundia ‥ ~ens impotentem evertit Gildas EB 59; gentem ‥ contra gentem surrecturam et regnum adversus regnum Harclay Qu. 1. 68 (cf. Matth. xxiv 7); omnes qui surrexerant [v. l. insurrexerant] ‥ contra ‥ Henricum Plusc. VII 7; surrexit communitas Anglie in diversis locis contra ecclesiasticos Gascoigne Loci 42; Owen et Glender surrexerunt in Wallia Herrison Abbr. Chr. 3. 4 (astr.) to emerge above the horizon, rise. aureus sol ~ente aurora splendescit Dominic V. Ecgwini I 1; surgens aurora sereno / nos monet hoc vernum quo vocet ore diem L. Durh. Dial. II 1; bulla ‥ aliquando invenitur pro stella, unde ‥ ‘sicut fulvo perlucida celo ~ere bulla solet’ [Ov. Met. X 734] Osb. Glouc. Deriv. 68; Gallici ~ente aurora se constituerunt in aciebus G. Hen. V 12. 5 (of structure) to rise; b (in fig. context, in quot. w. complement). c (geom., of line) to rise or be elevated (above plane). d to slope upwards (from the horizontal). in templo surgunt nec tecta columnis Aldh. Aen. 55 (Crismal) 9; murus et a porta tumulo surgente severus / surgit L. Durh. Dial. I 370; amussis dicitur regula per quam examinatur an rectus opus ~at Osb. Glouc. Deriv. 201; surgit spes paries / ex fide fundamento P. Blois Carm. 27. 21. 122; capella in arduum ~ens super suam crepidinem G. S. Alb. I 288.  b sanctorum filia ‥ nobile Christi templum jamjamque surrectura Gosc. Edith 43.  c sit ‥ punctus ‥ linee supra quem ~at angulus A Adel. Elem. I 23; superficies supra eas [sc. lineas] ~entes Ib. VI 21; linee recte non est pars in plano jacens et pars in altum ~ens Ib. XI 1.  d 1588 ij par' manicarum ‥ sciss' et tackt up in scissur' surgent' Ac. LChamb. 79 f. 6v (cf. Misc. LChamb. 36 p. 62: in rysinge cutts). 6 to spring (up or forth), to grow (up). b to spring up, come on the scene, emerge; c (transf., of abstr.). lentus ‥ unde ‥ lens -tis i. quoddam genus leguminis eo quod lente ~at Osb. Glouc. Deriv. 319; vim herbarum et omnium seminum que de terra ~unt Alb. Lond. DG 7. 1; cum cavis surget angulis / ‥ / jam barba, non lanugo P. Blois Carm. 13. 4. 19; in grano sunt omnia ‥ qui postea ~unt in arbores W. Alnwick QD 377.  b de Johanne Baptista inter natos [v. l. nato] major [sic] non surrexisse dicebat V. Greg. p. 78; 836 (13c) si quis ‥ homo ‥ surrexerit qui hanc ‥ frangere ‥ temptaverit Ch. S. Aug. IV 18; surrexit quidam lupus coram canibus Latin Stories 126.  c c1457 que nunc animo ~at sentencia Free Ep. 63. 7 to increase in size, swell up. b (leg.) to accrue. ~it, waexit GlC S 676; parum surgunt ubera / modico tumore P. Blois Carm. 8. 3. 29; ~unt lucra nostra quando homines peccant contra leges Gascoigne Loci 128.  b c1179 me concessisse ‥ monachis ‥ medietatem ‥ quam tenent in feudam firmam de R. pincerna, unde mihi servicium ~it Ch. Chester 159; c1180 decimam ‥ de meo blado et de omnibus rebus meis unde decima ~ere debeat FormA vii; ubi plenarie ~at hidagium de hiis ‥ villis Kal. Samson f. 85v; 1205 in liberationibus ‥ cc et xlvij li. ‥ que summa ~it ex xv brevibus que sunt in forulo marescalli Pipe 12. 8 (of wind, storm, or sim.) to get up, start to grow strong. sequenti nocte surrexit tempestas valida qua subito ab invicem sunt dispersi G. Hen. V 24. 9 (of circumstance, condition, or sim.) to arise, come on, develop. 798 (12c) quatinus nulla ‥ ~at contraversia CS 291; postmodum surrexit persecutio Christianorum et occidebantur ubique Ælf. Ep. 2. 44; surrexit subito ab insidiis Gallorum potencia G. Hen. V 16.

Saved

Recent