velare

velare [CL] 1 to cover (body or part of body), clothe; b (w. ref. to blindfolding); c (for ritual or ceremonial purposes). d to clothe (woman) as nun, (also p. ppl. as sb.) nun. nudabat turpe veretrum / ‥ / quod probrum cupiunt fratres velare paternum / tertius et primus pepli sub veste tegentes Aldh. VirgV 2507; tantus ‥ timor universos invasit ut ~atam regis faciem nullus aggrederetur detegere Osb. Clar. V. Ed. Conf. 30; nunc ‥ pene universi populares ‥ caput ~ant vitta sive pilleo Ord. Vit. VIII 10 p. 325; inclusa etiam facie ~ata loqui debet cum viro et ejus cavere conspectum Ailr. Inst. Inclus. 7; eam [sc. Junonem] capite ~ato ponunt, quod omnes divitie plerumque sunt abscondite Alb. Lond. DG 4. 5.  b ~averunt ‥ eum non ut eorum ille scelera non videat sed ut a se ipsi sicut quondam Moysi fecerunt faciem ejus abscondant Bede Luke 608A; ~ata est facies ejus et ab ipso colaphizatus [cf. Marc. xiv 65, Luc. xxii 64] Ailr. Serm. 40. 2; s1311 quidam Templarius receptus in Anglia dicit quod osculatus est fratres oculis ~atis, nesciebat ubi Ann. Lond. 190; qui se facie ~ari [ME: blindfeallede] permisit ac etiam derideri AncrR 31.  c cura faciendi hostias super eum est ‥ ~ato amictu capite hoc opus agat Lanfr. Const. 150; perstrepebat fama in vulgus mulierculam que religionem professa vestem mutaverat, caput ~averat, peperisse W. Malm. GP V 219; Plutoni, sicut aliis numinibus, capite veluto sacrificabatur Alb. Lond. DG 6. 30.  d si quis postquam se voverit Deo secularem habitum acciperit, iterum ad aliquem gradum accedere omnino non debet. nec mulier meruit ~ari; multo magis ut non dominaretur in ecclesia Theod. Pen. I 9. 3; 742 votum vovit Deo castitatis et ~ata fuit et iterum abjecto velamine maritata Bonif. Ep. 50; perpetrato in virginem ~atam peccato Osb. V. Dunst. 35; interdicimus ne vidua ultra modum cito ~etur (Inst. Cnuti) GAS 361 (cf. (Quad.) GAS 361: et viduae numquam ~entur nimis cito); velatas, moniales, anachoritas D. Bec. 537; 1205 ipsa monialis est et ~ata apud H. CurR III 296 (cf. ib.: non credit ipsam esse ~atam); 1514 abbatesque et viduas benedici et ~ari ac perpetue castitatis votum ab eisdem recipi faciendum Eng. Clergy 197. 2 to cover (with cover or covering, esp. for protection or concealment); b (of cover or covering). c (p. ppl. as adj.) ? covered (in quot. of part of brain; cf. velativus). mulieres non ~ant altare cum corporali nec oblationes super altare nec calicem ponant Theod. Pen. II 7. 1; vegetati diversarum varietate virtutum, earumque foliis veluti amoenae arboris adumbratione ~ati Bede TR 64; post hec vestiatur, et cooperiatur ipsum altare cum antifona ‥ item oratio post ~atum altare Egb. Pont. 46; adveniunt volucres gemine ‥ / ‥ / insuper atque alis sancti calvaria velant Æthelwulf Abb. 239; queritur cancer coquendo quare fit rubeus. color ille non aliunde advenit nisi a nigro vel a subcinericeo colore qui nonnisi a nigro vel subcinericeo colore superposito velabatur Quaest. Salern. B 90; post completorium protendat [MS: protendant] secretarius cortinam ante altare et sancte crucis vexillum ~etur Cust. Norw. 66; crucem ~atam assumant Miss. Heref. 93.  b redeuntibus undis et grandiora queque ~antibus Gir. TH II 8.  c cerebrum dividitur in tres substantias, sc. in ~atam, medullarem, et ventres plenos spiritu Ps.-Ric. Anat. 41. 3 to cover, veil, conceal (abstr. thing). ante incarnationem Dominicam ~atae erant cogitationes multorum Bede Hom. I 18. 82A; sub obtuso grossioris chorde sonitu, gracilium tinnitus licentius ludunt, latentius delectant, lasciviusque demulcent, ut pars artis maxima videatur artem ~are Gir. TH III 11; ut tibi in lucem prodeant que verborum ~ata sunt dissimulatione Nig. Ep. 17; ad intelligenda enigmata scripturarum, que sub symbolis et figuris proprietatum rerum naturalium et artificialium a Spiritu Sancto sunt tradite et ~ate Bart. Angl. pref.; 1270 ipse parcarius exclammavit eos ad cautelam ut ~aret malefactum suum proprium SelPlForest 55. 4 a to put (ship) under sail. b to furnish (arms of windmill) with cloth. a vastum per aequorum [v. l. aequor] citato celocis cursu, prosperis ventis, ~ata nave, tuti aridam viderunt terram Hugeb. Will. 3; naves erant ~ate, sed velamina nequibant pro ventoso rigore ventis resistere (Gundleius 12) VSB 184; juvenis ‥ videns ‥ ventorum prosperitatem et paratum navigium, intravit navem ~atam (Cungarus) NLA I 248.  b 1287 virge male ~ate CourtR Ramsey 271; 1287 et est status molendini talis ‥ una virga satis ~ata alia virga non [l. omnino] nuda Ib. 272. 5 (intr., of ship) to set sail, (also) to sail. b (tr.) to sail over (body of water). vidit navem ~antem et natantem longissime a terra (Abbanus 12) VSH I 10; 1335 ad proficiscendum sine dilatione quacumque supra mare ad obviandum navi predicte ~ando versus partes predictas seu exinde redeundo et eam ‥ capiend' RScot 341b; 1337 nonnullas naves regni nostri, tam ~antes supra mare quam ancoratas in litore Foed. IV 742a; 1378 predicti navis et flota de Ispannia simul et una hora ~averunt extra portum de Lescluse IMisc 220 no. 7 m. 5; regina Philippa fecit statutum quod ‥ solvet quelibet navis unum nobile auri regi Denmark pro tributo et salvo ~abit; aliter erit navis forisfactus regi W. Worc. Itin. 192; 1591 naufragia ‥ mercatorum cum navibus et aliis vasis ‥ per costeram predictam in hujusmodi tempestatibus ~ando et navigando Pat 1376 m. 5.  b relicta Anglia, post ~ata maria prospere per Rhenum petitur Colonia Croyl. 38.