velle

velle [CL] 1 to want (thing), to wish or desire (for). b (p. ppl. as sb. n.) wish, desire, will. veni ad eum qui non vult peccatoris mortem Gildas EB 29; quid vis modo? quid huc venisti? Bede HE V 13; nec tibi subripiat quorumdam prava voluntas, / qui sua forte volunt, nec tua, nec Domini Alcuin Carm. 45. 30; sit Deus omnipotens per secula cuncta beatis / servator mitis dum meliora velint Æthelwulf Abb. 805; elige, Eadburh, quem velis inter me et filium meum Asser Alf. 15; ut jam sit aptus ad habendum voluntatem sed nondum velit aliquid Anselm (Casus Diab. 12) I 252; te volo, te spero, te quaero Ib. (Or. 2) III 9; quid amplius vis? [ME: hwet wult tu mare?] AncrR 163; non potest probari quod voluntas inclinatur ad volendum bonum infinitum, non plus quam quod inclinatur ad volendum impossibile Ockham Quodl. 208; voluit ‥ mulier subjeccionem quam in Paradiso ipsa habuit nondum peccatrix. et cum nichil sit volitum quod non dilectet, delectabilis tunc erat ei subjeccio ejus Fortescue NLN II 42.  b 1304 in exsequendis ejus volitis et mandatis RGasc III clxxvi. 2 (w. inf.) to want, wish, desire (to). b to be willing or ready (to). ne dicant me gravia et importabilia in humeros hominum verborum onera velle imponere Gildas EB 62; scire volens quomodo vitam nocturnam transegeret V. Cuthb. II 3; quin etiam staurus prope stans ibi saxea tota / contremuit, quasi prona solo procumbere vellet Wulf. Swith. I 702; benivolentia eorum ‥ me compellit ut non solum pro posse velim fraternis necessitatibus succurrere sed etiam ultra vires velle Abbo QG 1 (3); nec me velit queso prudens lector inconsiderate subsannare, si titulum incepti operis ‥ prosequor in narratione Ord. Vit. VIII 3 p. 283; visne beatus esse? J. Sal. Pol. 821B; si transire vĕlis maris undas, utere vēlis Serlo Wilt. 2. 121; c1192 ipsos canonicos ‥ a jure suo nullo modo prolongare aut disturbare velitis Ch. Chester 243; c1205 rogo ‥ vos socialiter et devote quatenus epistolas meas ‥ velitis michi liberaliter et amicabiliter transmittere P. Blois Ep. Sup. 23. 3; 1292 quesita si velet ei warrantizare PQW 127b; nomina duarum figurarum, scilicet minime et crochete, volo mutare Hauboys 188; dicitur ‥ quod ante assolucionem volebat stare ad hostia domus et fenestras et sub parietibus et muris quasi auscultans Ghost Stories 418.  b si quis pro ultione propinqui hominem occiderit, peniteat sicut homicida ‥ si tamen reddere vult propinquis pecuniam aestimationis, levior erit penitentia Theod. Pen. I 4. 1; alium transmisi ad eum indiculum qui ‥ si de illa infirmitate resipiscere possem, me velle implere quae promiseram renunciaret Asser Alf. 79; 1166 rex Anglie ‥ miserit excusatores ‥ qui hanc causam absentie ejus prestito juramento volebant astruere J. Sal. Ep. 145 (168) p. 112; Dei clementiam obsecro ut miser ille maledicus officio lingue sit privatus ‥ quousque penitentiam de commissis vellit peragere (Berachus 21) VSH I 84; 1349 dicunt ‥ quod ‥ si ipse scriptum illud fecisse noluisset, idem Thomas ipsum interfecisse voluisset SelCKB VI 68. 3 to want, wish, desire (something to be the case, happen, or sim.): a (w. acc. and inf. or sim.); b (w. ut, quod, quatenus, or sim.); c (paratactic w. cl.). a Deus volens omnes homines salvos fieri Gildas EB 10; c803 pro optima tuorum fama studiorum ‥ in quibus velim te semper proficere, et Deo placere Alcuin Ep. 309; vos scire volo quia viij prius proposita conjugationis secunde regulam servant in prosa, reliqua ‥ conjugationis tertie Abbo QG 14 (32); pro quibus te velim mecum gaudere vel esse sollicitum Anselm (Ep. 4) III 104; illud a vestra dignitate impetratum velim ut non michi vertatur vitio quod sepe per excessum alias quam in Anglia peregrinatur narratio W. Malm. GR Ep. 3 p. 12; lectorem premonitum volo quod hic quasi ancipitem viam narrationis video Ib. II 197; 1153 ego autem hanc conventionem firmam esse volens Ch. Chester 106; quartum Saturni filium Plutonem volunt Alb. Lond. DG 6. 1; terram hanc in qua vivimus inferos esse antiquorum maximi voluerunt Ib. 6. 2; c1211 scire vos volumus ad aures nostras ‥ pervenisse quod nepotis nostri ‥ mores ‥ approbastis Gir. Ep. 2 p. 160; premi se vult sublimitas, / et tua non vult parvitas / se summitati subdere J. Howd. Cyth. 68. 7.  b 801 quem [sc. infantulum] velim ut citius remittas ad nos Alcuin Ep. 224; ut sanctum, voluit, poliandrum fratribus esset Id. Carm. 109. 15. 9; a1078 volo quatenus ut fiat ‥ satagas Anselm (Ep. 64) III 181; vere vult Deus ut hoc velim, et placet illi talis voluntas (Dicta Anselmi) Alex. Cant. Mir. app. (I) p. 269; c1140 wolo [sic MS] et precipio quod teneant libere ‥ Ch. Chester 45 p. 60; c1155 volo ‥ quatinus ‥ nullus ‥ eis injuriam ‥ inde conferat Regesta Scot. II 2; c1205 vult Christus ut calix mortis cito transferatur ab eo P. Blois Ep. Sup. 30a. 5; sanctus Albeus ‥ ministravit eis gaudens in corde suo quia voluit ipse ut ministraret (Albeus 13) VSH I 51; nolo aliquid de tuis donis carnalibus; set volo vere ut carmen quod a sanctis Dei audivi discam (Carthagus 10) Ib. I 173; volo ut offerres te ‥ huic adolescenti, famulo Christi (Carthagus 13) Ib. I 174; scit Deus quod non pro malicia feci set volens ut sancte reliquie essent in cimiterio hujus ecclesie (Mochoemog 33) Ib. II 182.  c tanto velim devotae mentis effectum ostendens enixius mireris et uberius venereris Aldh. PR 142; vis petamus bibere? Bede HE V 3; quos tua sancta auctoritate, si alicubi reppereris, velim corrigas Id. Egb. 4; exemplo mihi volo ostendas quod dicis Anselm (Casus Diab. 3) I 236; ita me volo perducas illuc Ib. (CurD I 25) II 96; noveris volo quoniam postquam hanc urbem intraveris, hic lanceam invenies que latus Domini Salvatoris in cruce perforavit Ord. Vit. IX 10 p. 548; cum civitate ‥ quam obsedistis agatis volumus de pace Ib. IX 14 p. 589; visne tacebo? / immo loquare precor L. Durh. Dial. I 533; vellem Idibus Martiis me ad cenam invitasses [Cic. Fam. XII 4] J. Sal. Pol. 509B; sed mihi velim enuclees si forte quis incautius in eorum inciderit amicitias quos cavendos paulo ante dixisti Ailr. Spir. Amicit. III 39. 684C. 4 (in ellipt. context or absol.) to want, wish, desire. b (si vis, vultis) if you like, if you wish, (w. request) if you please, ‘please’. c (w. nolle, in phr. volens nolens or sim.) (whether) willing or not, ‘like it or not’, willy-nilly. sed ante promissum, Deo volente, pauca de situ ‥ dicere conamur Gildas EB 2; quem Deus, ut voluit, secreto examine mundat Wulf. Swith. II 419; omnipotentia Divinae Majestatis ‥ me ab ineunti aetate, prout voluit, multifariam ‥ temptari permisit Abbo QG 1 (2); Aluret ‥ potuit se vertere quo voluit (Kent) DB I 6rb; D. ‥ deinde aut approba aut corrige. M. ut vis. Anselm (Gram. 1) I 145; quia nisi in hac vita dum potestis feceritis, timeo cum velletis ne possitis Id. Misc. 327; puduit principem dicti, et rubore tinctus ora ‘non ita’ inquit ‘volo’ W. Malm. GP I 50; que mora, quisque labor vel quod discrimen amatis [l. amantis] / velle retardaret? vult amor idque facit R. Partes 224; crucem ferre Simoni sciens nil prodesse, / de vi votum efficit, velle de necesse Poem S. Thom. 76; fac quod vis J. Howd. Cyth. 107. 4.  b facite, ‥ si vultis, ita tamen ut Herebald ab illo se certamine funditus abstineat Bede HE V 6; credo fide plena te posse, vir inclite, si vis, / aurea siderei mihi reddere lumina caeli / per dominum, cuncto qui dat beneficia mundo Wulf. Swith. I 1583; in tuis syllogismis hoc faciam; meos si vis per te discutito Anselm (Gram. 4) I 148.  c ecclesiastici etiam in hanc ipsam dissensionem qui sub ipsis regiminis gubernacula sortiuntur volentes nolentesque de utraque parte implicantur Wealdhere Ep. 23; dic illi quia, velit nolit, debet ad monasteria Columbae venire Bede HE V 9; 754 postquam a tua praesentia et a conspectu corporali sanctissimi praesulis et beatissimi patris Bonifatii nollens vellens tristis abscedebam (Milred) Ep. Bonif. 112; conatur magis ac magis egredi ‥ set cassato conamine omni velit nolit non procedit W. Dan. Ailred 22; primi motus, ubi insurgunt in nobis velimus nolimus, hee sunt vulpecule de quibus in Canticis Alex. Bath Mor. IV 53 p. 151; c1205 asserunt quod nulla passio est meritoria vel demeritoria, quia velint nolint virgines et martyres patiuntur P. Blois Ep. Sup. 28. 7. 5 a (w. bene) to be of good will (also, w. dat., to). b (w. male or sim.) to be of ill will, wish ill (also, w. dat., to). a Deus ‥ neque enim unquam aliquem bene velle instigaret Asser Alf. 76; qui omnibus hominibus debet bene velle et salubriter consulere Anselm (Ep. 134) III 276; prima ‥ virtus est bene per se velle, secunda cogi posse W. Malm. GP II 84.  b permittit ‥ Deus aliquos male facere quod male volunt Anselm (Ver. 8) I 186; 1202 ei voluit malum quia non potuit eum abastardare SelPlCrown 25. 6 (of thing, situation, or sim.) to want, need. b (w. significare, dicere, or sim.) to mean. confusum scelerum chaos exigebat multorum dierum interstitium; veternus morbus volebat cauterium W. Malm. GR IV 347; c1300 sequeretur per consequens quod tu caperes redempcionem ipsam salvando in causa ubi lex vult quod ferat judicium sanguinis Year Bk. 30 & 31 Ed. I app. 533; c1300 cum nescivistis quem exitum res deberet seu voluit habere Ib. 30 & 31 Ed. I app. 534; pendĕre vult justus, sed vult pendēre malignus CathA 186; 1449 ad sinodum celebrandum prout nostra volunt privilegia DCDurh. Reg. Parv. III f. 32v.  b nam dum dicitur de quolibet: non est sanus, addubitat aliquis utrum insanum velit intelligi Abbo QG 21 (47); quaeramus primum quid velit hic dicere, ‘duas res’ Anselm (Incarn. A 5) I 286; wlt dicere quod victoria fit ex duobus Bacon V 152; quid significare velint, aliis discutienda relinquo Wals. HA II 187. 7 (also w. sibi) to mean. sic callidus lepos Romanorum novit se ad oratorum convertere versutias, et que vult cassa suspendit ambage W. Malm. GP I 70; illud ‥ libenter predicarem, si veritatem exculpere possem, quid ille piramides sibi velint que ‥ cimiterium monachorum pretexunt Id. GR I 21; queso, quid ista volunt? L. Durh. Dial. IV 140; quid ‥ aliud sibi vult vermiculorum ‥ tam prodigiosa proprio ex pulvere procreatio? Gir. TH I 21; c1210 Balthasar bibit iterum / de vasis templi Domini / ‥ / scribentem cerno digitum, / et literis implicitum / scriptis, ‘mane, tecchel, phares’; / quid sibi velit ea res, / rei probabit exitus (Planctus super Episcopis) Pol. Songs 8; expectate paulisper ut videamus quid sibi hic vult (Barrus 2) VSH I 66. 8 (inf. as sb.) want, desire, wish, (also) will. omnia qui cernit cordis secreta superno / lumine, quem nullum velle latere potest Alcuin Carm. 85. 42; 956 tradidi cuidam comiti non solum mihi per omnia ‥ obtemperanti, verum etiam in omnibus meum velle subicienti CS 945; opibus pro velle paratis Frith. 130; clarum ‥ est rationalem creaturam totum suum posse et velle ad memorandum et intelligendum et amandum summum bonum impendere debere Anselm (Mon. 68) I 79; tu ipse ex velle tuo adice partes binas vel ternas, vel quantascumque volueris Thurkill Abac. f. 63v; [episcopus] debet ‥ operari cum seculi judicibus, qui rectum velle diligunt (Quad.) GAS 477; tener ‥ infans [sc. Jesus] ‥ vagiret pro humana quam patris velle susceperat miseria Ord. Vit. I 2 p. 8; sequitur ordo [jurandi] preposterus, non necessario, sed pro velle commutatus J. Worc. 27; ut pincerna pluribus dat per velle potum, / ita suis Dominus vires dat ad votum (Dunbar 29) Pol. Songs 163; rex Willelmus, postquam regnum omnibus ad velle dispositis optinuisset, in transmarinis partibus castrum Dol obsedit Fordun Chr. V 17; noluit permittere leges sancti Edwardi teneri sicuti ante solebant sed omnia fecit in suo velle nec voluit legis formam observare Knighton I 186.