venire

1 vēnire [CL], (intr., of thing on sale) to sell, be sold; b (gram.). dipondius quo quinque passeres ~eunt, id est venduntur, genus est ponderis levissimi ex duobus assibus compositi Bede Luke 488C; veniunt qui vendunt; ~eunt qui venduntur Id. Orth. 57; ~eo, venundabor GlC V 103; ~is, venderis; ~it, venditur; ~iit, venditus est Ib. V 111–13; ni stipe venires, quovis mage grata venires Serlo Wilt. 2. 125; veneunt altaria, / venit eucharistia, / cum sit nugatoria / gracia venalis P. Blois Carm. 24. 2; a quo [episcopo], nisi veneat, / gracia non venit Ib. 25. 15.  b sunt verba sopina quae speciem activam habent sed intellectu passiva sunt, ut pendeo ardeo vapulo ~eo Bonif. AG 519; quidam grammatice artis ignarus in hoc loco ‘~erat’ pro ‘venditum erat’ exponit. sed ‘~eo, ~is’ preteritum suum plus quam perfectum non ‘~erat’, sed ‘~ierat’ vel ‘~iverat’ facit Andr. S. Vict. Hept. 135; ~eo, -is, ~ivi, ~itum, -tu, et habet litteraturam activi et sensum passivi Osb. Glouc. Deriv. 620.

2 vĕnire [CL] 1 to approach, arrive, and be present, come (w. ref. to movement to the location of the speaker or narrative, also as indicating new location of narrative). b (p. ppl. s. act.) having come, present. c (without ref. to arrival) to be coming (esp. closer, w. ref. to approaching, also w. ref. to following). d (inf. as sb.) coming. cujus [sc. regis Hyglaci] ossa ‥ de longinquo ~ientibus pro miraculo ostenduntur Lib. Monstr. I 2; ~it quaerere si forte corpus ejus invenire posset Bede HE IV 20; 795 rex cum exercitu Saxoniam ~it vastandam Alcuin Ep. 43; c795 ecce ~it, ecce ~it, paternae pietatis pagina, quam diu desiderabam Ib. 86; properans exercitus, ecce / venerat undosi vectus trans aequora ponti Id. SS Ebor 62; sepe meas tua fama, lupe praefortis, ad aures / venit Id. Carm. 49. 14; ~tum ‥ est ad aulae Dei januam Adel. Blandin. Dunst. 2; ex ipso Francorum sinu ad eum causa doctrine ~iebatur W. Malm. GP V 191; a Monte Pessulano navigio ~ientes negotiatum Id. GR IV 388; quomodo ad eam [virginem] ~iet nesciens G. Herw. f. 325; 1204 cum ‥ applicuisset apud Portismuth ~it et mutuo accepit de ‥ hospite suo x solidos ad adquietandum frettum suum CurR III 107; 1215 compotum suum reddat ‥ vel veniad coram nobis inde responsurus Cl 186a; decanus ‥ postquam eos salutaverat, ait ita: “bene ~eritis, et male ~eritis” V. Edm. Rich P 1803A; 1255 inquisicio facta fuit ‥ de dictis leporariis cujus essent et unde ~issent SelPlForest 13; 1258 R. de W. ~it infra aulam ‥ et postea se subtraxit et pro se misit essoniatorem SelPlMan 66; 1288 R. S. traxit noctanter sanguinem de R. R. quando ~it circa horam mediam noctis cum blado Leet Norw. 18; 1314 ~erunt noctanter ad molendinam de H. Eyre Kent I 135; ~i et sequere me, ut ostendam tibi locum resurreccionis tue (Albeus 29) VSH I 57.  b ~tus [gl.: cumen] sum modo Ælf. Bata 4. 11; 1215 si milites mei de Anglia summoniti fuerint, qui mihi wardam apud Cestriam debent, et ~ti sint ad wardam suam faciendam Ch. Chester 394; principem navium ad se adduci precepit; ipso ~to, rex petivit ab eo unde esset et quo tenderet Eul. Hist. II 243.  c ~erunt statim post vestigia ejus duo pusilla animalia maritima V. Cuthb. II 3; 1313 intellexerimus ‥ quod Scoti ‥ sint in ~iendo, ad aggrediendum ‥ regnum nostrum Conc. II 426a; 1340 fuit in ~iendo versus eandem placeam SelCKB V 121; viderunt navem ‥ de occeano ad se ~ientem (Albeus 46) VSH I 63; miror multum ‥ vissionem quam Dei concessione modo vidi in via qua ~iebam (Mochoemog 9) Ib. II 167.  d 1199 sciatis nos concessisse G. de M. ‥ salvum ire et salvum ~ire per totam terram nostram cum ‥ omnibus rebus suis RChart 16b; 1215 omnes mercatores habeant salvum et securum exire de Anglia, et ~ire in Angliam, et morari et ire per Angliam Magna Carta 41; c1432 quantis ‥ gaudiis et solaciis ~ire suum ‥ celebratum fuerat MGL III 464. 2 (spec., also w. ad placitum or sim.) to come to court, to appear in court; b (of case, document, or sim.). c (~ire facere) to ensure the appearance in court of, to produce (esp. ~ire facias or sim., initial words of writ). fuerunt furati equi inventi in domo istius B., ita quod abbas cujus fuit soca et casa et R. qui habet commendationem super istum ~erunt de hoc furto ad placitum DB II 401b; s1175 nisi voluerit ~ire ad rectum in curia regis Scotie G. Hen. II I 97; 1201 Alwardus et alii ~erunt et defenderunt feloniam et roberiam et pacem regis infractam SelPlCrown 2; 1225 consideratum est quod ipse defendat se duodecima manu et ~iat die Sabbati cum lege Ib. 115; 1249 Willelmus Blakeberd' in misericordia quia non ~it cum lege sua sicut debuit SelPlMan 19; c1260 Ricardus le C. atturnatus Rogeri de S. ~it super Ricardum P. eo quod non satisfecit ei de crafto suo Rec. Leic. I 119; 1266 item ad comitatum Bed' die Lune prox' post Purificacionem Beate Marie Ricardus ~it et sequitur et dictus Willelmus primo interrogatus non ~it SelCCoron 3; 1325 contra ‥ archiepiscopum Cantuariensem, et personam pro ipso ~ientem legitime Lit. Cant. I 156.  b 1228 super hoc exhibuit ipsum breve, quod ~it signatum in curiam prioris Dunelm' clausum Feod. Durh. 272; c1296 Philippus requisitus qua de causa ~ire fecit hic predictum recordum JustIt 1308 m. 10; 1312 et ~it breve domini regis ‥ in hec verba ‥ SelCCoron 65.  c a1166 precipio tibi quod facias ~ire bene et in pace ‥ ad ecclesiam S. Margarete ‥ parochianos suos sicut solebant Reg. S. Ben. Holme I 23 (= Royal Writs 422); 1259 tunc mandetur vicecomiti quod eos ad diem illum ~ire faciat SelCh 391; 1334 non intendit quod dominus rex ad hujusmodi breve de ~ire faciendo eum etc. ‥ velit aut debeat responderi SelCKB V 78; 1343 la ou le viscont fait son retourne al brief de ~ire facias .xxiiij. de visn' de tiel lieu q'il n'y ad nul tiel lieu en sa vaillie RParl II 141a; 1366 ~ire faciatis coram vobis vel duobus vestrum ‥ tot et tales tam milites quam alios probos et legales homines de balliva sua, per quos rei veritas in premissis melius sciri poterit et inquiri Ib. II 291b; 1376 et le brief de ~ire facias tut outrement servy solonc ce qe l'issu demande Ib. II 350a; 1531 wherapon they have pursued severall ~ire facias SelPlStarCh II 189. 3 to come (to a position or sim., also transf. or fig.). b (~ire ad manum or sim.) to come into the hands or possession (of). c (~ire ad mentem or sim.) to come to (one's) mind etc.. non ~iet super nos malum [Jer. xxiii 17] Gildas EB 82; Domini nutu dispositum esse constat ut ~iret contra improbos malum Bede HE I 14; jam ‥ vinum novum in utres novos ~erat, cum apostoli non in vetustate litterae sed in novitate spiritus Dei magnalia resonarent Id. Apoc. 948A; 1107 omnes illae benedictiones quas mihi oratis in litteris vestris ~iant etiam super caput vestrum Anselm (Ep. 407) V 353; sub lingua sunt illa que non adhuc ~erunt ad linguam. ideo dicit ‘sub lingua tua’ quasi diceret ‘in cogitationibus tuis’ Ailr. Serm. 23. 20. 325D; 1365 finis inter H. R. ‥ et J. H. ‥ de uno messuagio. ‥ sed nota quod hic fiebat per viam morgagii, ideo non ~it in filacione quia quieta Reg. Rough 172.  b c770 ceterum libros cosmografiorum necdum nobis ad manum ~erunt nec alia apud nos exemplaria nisi picturis et litteris permolesta (Lit. Archiep. Ebor.) Ep. Bonif. 124; cum ~erit in manus aliquorum qui magis sunt intenti reprehendere quod audiunt quam intelligere Anselm (Ep. 83) III 207; in eminus positos spumas jacere, quicquid ad manum ~isset vice tormenti rotare W. Malm. GP V 261; 1378 habent diem ad ostend' que bona et catalla pred' Joh' ~erunt ad manus Johannis Tours coronatoris, et ad cujus manus residuum devenerit Hal. Durh. 149.  c haec paucula quae ad memoriam ~erant carptim et cursim congessimus Aldh. VirgP 22; si ad vestram jam ~it (sicuti est aut ~turum est) notitiam per alium nescio Anselm (Ep. 126) III 267; ut si ~it in memoriam, aut statim aut suo tempore illud velit Ib. (Praesc. 11) II 279; sic est affectum ad volendum somnum ‥ ut cum ~it in mentem velit illum suo tempore Ib.; tunc ei ~it in mentem, quod olim sancte Agneti quendam hortum abstulerat Alex. Cant. Mir. 46 (I) p. 250; miratur dominus meus cur tibi vel in mentem ~erit ut Anselmum juberes resaisiri W. Malm. GP I 54; c1200 ad universitatis vestre volo ~ire noticiam me concessisse ‥ Ch. Chester 319. 4 (of route or sim.) to come, run, lead. 1212 ab orientali parte semite que ~it de L. et vadit per transversum bosci usque ad boscum Rogeri de D. Cart. S. Nich. Exon. f. 48v; vena ‥ ad cor cum ~it in rectitudine diafragmatis transmittit ramos ad ipsum nutriendum Ps.-Ric. Anat. 44 p. 33; quidam ‥ vir ‥ habebat villam prope monasterium sancti Moedhog, cujus ager ~iebat ad rivum fontis sancti (Maedoc 27) VSH II 151. 5 to come (from origin, source, or sim.). b (gram.) to derive (from). prius hoc obtulit Melchisedech quam illud Abram vel qui ex eo de stirpe Levi ~ere pontifices Bede Gen. 152B; lanuinum [pirum], eo quod ~iant spisse sicut lanugo Osb. Glouc. Deriv. 197; hic subsolanus ‥ i. ventus ab oriente ~iens Ib. 528.  b accusativus, si ‘-as’ fuerit terminatus et a genetivo singulari ~erit ‘-os’ finito, corripitur, ut ‘arcados arcadas’ Bede AM 104; si vero ‘i’ ante ‘-tus’ habuerit, ubique penultima corripitur, nisi ~iat a verbis quarte conjugationis Abbo QG 4 (10); si a nominativo in ‘-on’ terminante ~irent Ib. 16 (34); componitur quoque curro percurro ‥ et precurro ‥ et circumcurro ‥ a quibus nihil ~it Osb. Glouc. Deriv. 92; talus ‥ quod aliquando dicitur pro extrema parte pedis, et tunc inde ~it hic et hec talaris et hoc talare Ib. 584. 6 to appear on the scene, come along, arise; b (w. ref. to consequence, in quot., of event). c (of state of affairs or sim.) to come about. 1094 nec si alius rex me vivente ~erit, concedet mihi nisi quod tenentem inveniet Anselm (Ep. 176) IV 59; c1155 Willelmus comes Northumb' ‥ omnibus hominibus suis ‥ qui sunt et qui ~turi sunt, salutem Regesta Scot. II 3; omnes homines quos nobiscum adduximus aut post nos ~erint (Leg. Will. 3) GAS 490; vento prospero ~iente abierunt (Brendanus 34) VSH II 282.  b id, quamquam fatuis risum imperasset, monachis tamen in immanem dolorem ~it W. Malm. GP V 275.  c impleat ipse Dei qui vult sua vota venire Alcuin Carm. 62. 6; neve repente tibi veniat praefortis egestas Ib. 97. 20; Christus et se ostendit et Patrem ostendit, et de Judaeis quid esset ~turum Id. Exeg. 856C; per eas ‥ temporum vicissitudines hominum et animalium ~ture previdentur infirmitates Petrus Peripat. 99; quoniam non debemus facere mala ut ~iant bona Anselm (Ep. 311) V 237; quam libere arguat vitia jam in gente Anglorum inolevisse que Alcwinus timebat ~tura esse W. Malm. GR I 79; ut intelligeret et sciret que in novissimis diebus populo suo essent ~tura Andr. S. Vict. Dan. 110; pauperies, si leta venit, tutissima res est Walt. Angl. Fab. 12. 31; s979 predixit ei beatus Dunstanus ‥ ea que de ipso ~tura erant M. Par. Maj. I 471. 7 (of time) to come, arrive. b (fut. ppl. as sb. n., esp. pl.) the future. ecce dies Domini ~iet crudelis et indignationis plenus [Is. xiii 9] Gildas EB 44; cum ‥ ~iret hora ipsius ut transiret ex hoc mundo ad Dominum Bede HE IV 3; o inclite juvenis ~turique evi inscius Burginda 10; sanctique Suuithuni / optantes toto sollempnia corde venire Wulf. Swith. I 895; quia ~turum est tempus tenebrosum et dies in quibus arguantur preterita vanitatis Andr. S. Vict. Sal. 135; 1166 nescitis quid pariat ~tura dies J. Sal. Ep. 185 (184); a festo Omnium Sanctorum proxime ~turo usque ad annum Gir. JS III p. 190.  b quis ‥ profetarum ~tura vaticinantium Aldh. VirgP 21; intelligendum est eum ‥ non predixisse ~tura sed verba jactantie protulisse (Ailr. Serm.) CC cont. med. IID 151; vel mysteria loquens, vel occulta patefaciens, vel ~tura prenuntians Ad. Scot QEC 832A; heu mens hominum ~turi nescia! Gir. PI III 21. 8 to come (to stage or thing in progression). 798 et ut ad rem ~iam ac ignorantiae fomentis caput percussi medicari incipiam Alcuin Ep. 145; pars magna domus Heli ad virilem aetatem ~iens mortua est Bede Sam. 517D; ne ad mortem ~iens tanto adfectus dolore aliquid indignum suae personae vel ore proferret Id. HE IV 11; perque dies multos valido crescente dolore / venit ad extremum confecto corpore finem Alcuin SS Ebor 616; ~iam ad hoc quod me non parum contristat, si verum est Anselm (Ep. 159) IV 27; sane quid ejus tempore de primatu duorum metropolitanorum ‥ sit vel justitie surreptum vel violentia presumptum, dicam cum ad ordinem ~ero W. Malm. GR V 445; cum ad istos qui modo dissident ordine ~ero, non habebo necesse ostendere que pars veritate nitatur Id. GP I 28; archiepiscopus ‥ Remensis Robertum comitem tenerrime diligit, et liberos ejus; unde timeo ne amicos hujusmodi, cum ad id ~tum fuerit, facile fortuna excutiat J. Sal. Ep. 138 (144); et sic mutando descensionem vel ascensionem nunc cum uno nunc cum reliquo, donec ~iat ad finem Garl. Mus. Mens. 16. 9 to have recourse (to), come (to the use of). ~itur ergo ad virtutem miraculi ut de nocte in qua erant eruerentur V. Birini 10; tandem animati ad manus ~iunt, congressuque superiores Cedwallam in terga vertunt W. Malm. GR I 14; nichil tunc de solita magnanimitate ausus, antequam in manus ~iretur terga ostendit Ib. III 231; Malcolmus, antequam ad manus ~iretur, se dedidit Ib. III 249. 10 to come (into, w. ref. to possession or status). postquam ipse comes ad hunc honorem ~it DB I 138va; ipse Nigellus inde saisitus fuit postquam ad honorem ~it DB I 214ra; †1093 (11‥) que omnia confirmavit Nigellus de B. ~iens in hereditatem Ch. Chester 3 p. 5; c1201 R. C. quesitus quomodo ipse ~it ad quoddam pallium et j napam que W. le B. dicit sibi furto fuisse sublata SelPlCrown 79; 1232 talliagium quod oporteret quod facerent quolibet anno si vellent ad firmam illam ~ire KR Mem 11 m. 7. 11 to come (into condition, situation, or sim.). b to come (under or into process or sim.). c (w. pred.) to become. ubi res ~iret in dubium Bede HE I 1; nam si cognoverit me scire, absque dubietate in immensam tristitiam et fortassis debilitatem ~iet ob verecundiam mei Alex. Cant. Mir. 30 (II) p. 218; dum idem ad virile robur ~isset Ord. Vit. III 2 p. 19; 1230 qui ~erunt ad fidelitates domini regis Pat 405; 1276 noluit ~ire ad pacem domini regis SelCCoron 37; 1308 [si] misericordia praedicta versus ipsum abbatem vel successores suos ~erit in demanda, et pro eadem distringantur FormA 360; 1486 dicte grangie non ~erunt ad utilitatem consuetam sicut alias ~erunt ExchScot 431.  b s1175 quicquid ministri regis ‥ a preteritis tribus annis ‥ esculenti vel poculenti causa receperant, ~it in ratiocinium Diceto YH 404; 1549 quum pensionarii non residentes per ordinarios ~iant privandi Conc. Scot. II 108.  c se ipsum famulum Christi ~turum fore, si in crastinum vitam servasset, devovit Felix Guthl. 18. 12 to come (as possession, responsibility, obligation, or sim.). 689 (13c) de terra juris mei quae mihi ex propinquitate parentum meorum ~it CS 73; de supradictis hagis habet Rannulfus clericus iij hagas ‥ et inde habet ‥ Rann' sacam et socam nisi commune geldum in villa ~erit unde nullus evadat DB I 30ra; aut eum occides, aut omnia peccata mundi ~ient super te? Anselm (CurD II 14) II 114; c1102 notum vobis sit quod ‥ hae terrae Saltvude et Hetha ~erunt mihi in dominium Ib. (Ep. 475) V 423; 1228 liberavit omnes obvenciones ~ientes ad dictam ecclesiam ‥ Elye servienti de Heingtone per talliam Feod. Durh. 261. 13 (~ire contra) to contravene. s673 quisquis ‥ contra hanc sententiam ‥ quoquo modo ~ire, eamque infringere temtaverit Bede HE IV 5; 679 quisquis contra hanc donationem ~ire temptaverit sit ab omni Christianitate separatus CS 45; contra sacramentum coram nobis antea prestitum, tam sic jurando quam appellando, manifeste ~erunt Gir. SD 134; nisi vellet ~ire contra regni antiquas consuetudines M. Par. Maj. III 105; 1313 promittens contra predictum assecuramentum non facere vel ~ire RGasc IV 977; quod magna carta et carta de foresta ‥ servarentur ad unguem, et quod ~ientes contra, etiam si essent officiarii regis, punirentur Ad. Mur. Chr. 119.