Firma
Firma, f. , v. Firmus || Firma Augusta, v. Astigi : Plin. 3, 12.
petensseu actor facit in jure de bona conscientia, suæque causæ bonitate, unde
Firma jurisappellatur a Practicis Hispanis : Jurisconsultis,
Juramentum calumniæ. Consuetudines Catalaniæ inter dominos
Natura feudi est, quod ille, pro quo tenetur, possit eum sibi retinere pro fatiga, et in hoc casu debet facere Firmam ille alius pro quo tenetur immediate, et accipere tertium.Libertates concessæ urbi Barcinonensi a Petro Rege Aragon. ann. 1283. MSS. :
Nemo potest reptare aliquem de batallia in Curia Barcinonensi, nec Curia consuevit recipere Firmam, nisi tantum de treugis fractis, vel bausia, vel traditione.Alia Charta ejusdem Petri pro Barcinonensibus :
Statuimus, quod querelator quicunque fuerit Firma juris utrique facta, si juraverit se non habere Advocatum, etc.Vide Foros Aragon. pag. 137. 140. etc. et Michael.
del Molinoin hoc verbo. Hinc
directumseu jus habere. Eædem Consuetudines Catalaniæ cap. 48.
Et vassallus veniet coram domino, et dicet:
Domine, paratus sum Firmare Directum : licet sibi contradixerit aliis vicibus, vel velit esse paratus stare cognitione judicis sui super defectu servitii debiti, seu super Firma, quam contradixerit ei, non tenetur dominus ejus recipere Firmam suam, etc.Usatici Barcinonenses MSS. cap. 18 :
Omnes homines debent Firmare Directum Senioribus suis, ubicumque Seniores illorum eis mandaverint in suo.Cap. 23 :
Magnates seu Milites, si contenderint Firmare Directum Senioribus suis, sicut eis facere debuerunt, et propter hoc seniores apprehenderint potestatem de suo castro, vel emparaverint eis suum fevum, non debent illis reddere nec castrum, nec fevum, donec eis Factum Directum habeant, et redirectas omnes missiones, quas Senior fecerit per apprehensionem castri, et per ejus custodiam et emparamentum fevi. Si aliter illis dederint potestatem, non Firment eis Directum, donec habeant castrum recuperatum, nisi senior habuerit guerram, ad quam castrum opus habeat, aut stationem in ipso castro.Cap. 36 :
Potestatem de suo castro et Firmamentum de Directo nullo modo contradicat homo Seniori suo, sicut debet dare ei potestatem, et facere directum, quod quamdiu contradixerit, baudator suus erit.
Ferme, est venir par le defendeur toucher à la main du Bayle, en affirmant qu'il a bon droit. Contreferme est par le demandeur en mesme maniere aussi qu'il a bon droit, etc.S. Martinus Dumiensis Episc. lib. 4. de Virtutibus cap. 4 :
Nihil tibi intersit, an Firmes, an jures. Firmare,pro
affirmare, usurpat lex 1. Cod. Th. de His, qui per metum judic. (11, 34.) Vide Firmare 1. suo loco.
Fermerolim nostri, pro
paciscidixerunt. Le Roman
de VacceMS. :
Infra :La fille au Duc Huon ont à Richart Fermée.
Vide Firmare 7. suo loco.Ni ont mie longues Fremailles, S'emprés furent les espousailles.
Tous chevaulchantz vers la cité, Qu'avant qu'ils viegnent à l'entrée Leur convenance ont si Fermée, etc.
Firmare directum. Conventio inter Carolum I. Andegav. Comit. Provinciæ et Cives Massil. ann. 1257. 14. Non. Jun. :
Et quod Rectores dicte universitatis etConsiliarii et Syndici, per quos dicta civitas regebatur, fuerant pluries citati et moniti per Aquensem curiam, et a Senescallo Provinciæ requisiti, ut venirent in curia Aquensi Firmare secundum formam dictæ pacis, videlicet parere et cognitione dictæ curiæ obedire pro quæstionibus quæ fiebant contra eos... et cum nollent Firmare, ut tenebantur, curia prædicta ut Firmarent magnas imposuit eis pœnas.
Tosti igitur furibunde discedens a Rege et a fratre suo, perrexit ad Hereford, ubi frater suus corrodium regale maximum paraverat : ubi ministros fratris sui detruncans, singulis vasis vini, medonis, cervisiæ, pigmenti, morati, siceris, crus humanum, vel caput, vel brachium imposuit : mandavitque Regi, quod ad Firmam suam properans cibos salsatos sufficienter inveniret, alios secum deferre curaret.Eadem verba habent Matthæus Westmonaster. Ranulfus Cestrensis, et Henricus Knyghton. Brompton. vero aliis rem explicat :
Mandavitque Regi, quod ad Festum suum properans, cibos salsatos sufficienter inveniret, etc.Trevisa, qui Ranulfum Anglice vertit,
tho his Festeetiam habet. Clarius Ordericus Vitalis lib. 4. pag. 514 :
Verum postquam tuta sunt opinati, conviviis provincialium, quæ vulgo Firmam appellant, illecti, ad terram egrediuntur, ambo Comites ex improviso eos invadunt, epulas cruore confundunt, etc.Atque ita capiendam hanc vocem in Domesdei, ubi crebro occurrit, censet Spelmannus :
Comes Meriton Borne T. R. E.Alibi :(id est : tempore Regis Edwardi) reddebat Firmam unius noctis.
Tempore Adeldredi patris Regis Edwardi reddebant hæc tria maneria dimidiam Firmam noctis.Rursum :
Reddit Firmam trium noctium, hoc est, 100. libr.Ibidem :
Tunc reddidit hoc manerium 10. noctes de Firma, modo 100. libras ad pondus, et 100. solid de gersuma.Alio loco :
Reddebat unum diem de Firma, et valebat 95. libr. 6. den. et post valuit 50. libr. modo 3.Alibi :
Hæc tria maneria... reddunt Firmam unius diei... de hoc manerio ablatæ sunt terræ, quæ redd. Canonicis T. R. E. Firmam 4. septimanarum.Ubi
Firma noctis, pro cœna, ut
Firma diei, pro prandio :
Firmadenique 7.
septimanarum, pro
pastutantidem temporis videtur usurpari : ita tamen ut ejusmodi
pastus, quemadmodum nostris dicuntur, in redditus pecuniarios interdum conversos fuisse, ex laudatis locis liquido appareat. Quæ quidem priscum morem, qui in Anglia diutius perstitit, arguunt, annuos prædiorum redditus non ad certam duntaxat annonariam, sed ad rerum, quæ ad victum conducunt, præstationem redigendi. Sic tamen ut non pro libito imponerentur ii a dominis prædiorum, sed specierum, quas quilibet agri modus deberet, numerus vel qualitas Legibus præscriberentur. Quippe Ina Rex in suis Legibus cap. 70. statuit, ut ex 10.
hidisterræ, seu aratris vel carrucatis, exhiberentur
mellis dolia 10. panes 300. cervisiæ Wallicæ, i. potentioris ambræ 30. cervisiæ tenuioris ambræ 30. boves adulti 2. aut verveces 10. anseres 10. gallinæ 20. casei 10. butyri ambra 1. salmones 5. fodri seu pabuli libræ 20.Quod si hæc ad unam hydam seu carrucatam reducantur, erunt pro qualibet, mellis dolium 1. panes 30. vervex 1. gallinæ 2. anguillæ 10. etc. Hæc porro in Anglia obtinuere etiam post Normannorum ingressum, atque adeo usque ad Henricum II. quod potissimum discere est ex libro Scacarii Anglici, cujus auctor creditur Gervasius Tilleberiensis, Marescallus Arelatensis, cujus etiam liber exstat de Otiis Imperial. MSS. Locum a Spelmanno, verboanguillæ 100.
Firma, et Seldeno in Notis ad Eadmerum, descriptum, cum rem haud adeo tritam doceat, hoc loco perinde describimus :
Sicut traditum habemus a patribus, in primitivo Regni statu post conquisitionem, Regibus de fundis suis non auri vel argenti pondera, sed sola victualia solvebantur, ex quibus in usus quotidianos domus Regiæ necessaria ministrabantur : et noverant, qui ad hoc deputati fuerant, quantum de singulis fundis proveniebat. Cæterum ad stipendia et donativa militum, et alia necessaria de placitis militum vel conventionibus, et ex civitatibus, vel castellis (a quibus agricultura non exercebatur) pecunia numerata succrescebat. Toto igitur Regis Willelmi tempore, perseveravit hæc, intitutio, usque ad tempora Regis Henrici filii ejus : adeo ut viderim ego ipse quosdam, qui victualia statutis temporibus de fundis Regiis ad Curiam deferri viderint. Certumque habebant Officiales domus Regiæ, a quibus Comitatibus triticum, a quibus diversas species carnium, vel equorum pabula, vel quæque necessaria debebantur. His vero solutis secundum constitutum modum cujusque rei, Regii Officiales computabant Vicecomiti, redigentes in summam denariorum :Pro mensura, scil. tritici ad panem centum hominum solid. unum. Pro corpore bovis pascualis solid. unum. Pro ariete vel ove iiii. den. Pro præbenda 20. equorum similiter iiii. den. Succedente vero tempore cum idem Rex in transmarinis et remotis partibus, sedandis tumultibus bellicis operam daret, contigit ut fieret sibi summa necessaria ad hæc exempla numerata pecunia. Confluebat interea ad Regis Curiam querula multitudo colonorum, vel (quod gravius sibi videbatur) prætereunti frequenter occursabat, oblatis vomeribus in signum deficientis agriculturæ. Innumeris enim molestiis premebantur occasione victualium, quæ per plurimas Regni partes a sedibus propriis deferebant. Horum igitur querelis inclinatus Rex definito magnorum concilio destinavit per Regnum, quos ad id prudentiores et discretiores cognoverat, qui circumeuntes et oculata fide fundos singulos perlustrantes habita æstimatione victualium, quæ de aliis solvebantur, redegerunt in summam denariorum. De summa vero summarum, quæ ex omnibus fundis surgebat in uno Comitatu, constituerunt Vicecomitem illius Comitatus ad Scaccarium teneri, addentes, ut ad scalam solveret, hoc est, propter quamlibet numeratam libram 6. den. Rati sunt enim tractu temporis, de facile posse fieri, ut moneta tunc fortis, a suo statu decideret. Nec eos fefellit opinio : unde coacti sunt constituere, ut Firma maneriorum non solum ad scalam, sed ad pensum solveretur.
Si cirliscus homo forisbanniti FirmationisEditio Saxonica cap. 29. habet feorminge : ubi Lambardus ita vertit :accusetur, per suam ipsius weram neget.
Paganus si accusetur fugitivo subministrasse cibum, etc.Apud Somnerum feorming et feornuong, est cibariorum exhibitio.
firmisAnglicis inditum nomen
firmævillis vel prædiis elocatis.
datio ad Firmam, pro contractu, quo sub annuo reditu fundi ad aliquot annos possidendi dantur. S. Anselmus lib. 3. Epist. 100 :
Ecclesias vero non do laicis, cum do eis mea maneria ad Firmam, etc.Henric. Huntindonensis in Will. Rufo :
Episcopatus et Abbatias vendebat, aut in manu sua retinens, ad Firmam dabat, etc.Will. Malmesbur. ann. 1089 :
Rex Willelmus Ecclesias et Monasteria fere totius regni Angliæ in manu sua Pastoribus defunctis retinens, gravi omnia depopulatione vastabat, et instar Firmarum Laïcis commendabat. Ecclesiam ad Firmam ponere,apud Simeonem Dunelmensem ann. 1100.
Ad Firmam vendere seu in custodiam tradere, in Edicto Philippi Pulcri ann. 1302. inter Probat. Hist. Lugdun. pag. 86. col. 1.
Ut omnis evagandi licentia Monachis adimatur, strictius prohibetur, ne reditus, quos Obedientiarias vocant, ad Firmam teneant.Adde cap. ult. ext.
Ne Prælati vices suas, etc.
Promittimus vobis et Ecclesiæ vestræ annuatim nomine Firmæ sive canonis.... in Trajecto solvere decem marcas Colonienses legales.
Pacht, col. 1454.
Firmaa
Balliviaseu nuda administratione distinguitur in Edicto Philippi Pulcri ann. 1302. inter Probat. Hist. Lugdun. pag. 85. col. 1 :
Item jurabunt Senescalli et Baillivi, quod a Bajulis, Vicecomitibus, Præpositis, aut aliis subditis officiis suis, sive sint in Firma, sive in Baillivia, non recipient gistum, pastum, etc.
Blanca Firma, seu
Alba Firma, est, inquit Spelmannus, census annualis, qui Centenario sive Domino hundredi penditur. Ideo
Albadicta, quod non ex more prisci sæculi, in annona, quæ nunc
Blake mailenuncupata fuit, (hoc est, census vel firma nigra) sed argenteo, quasi
censu albo, reddebatur. Normanni dicunt
Blanche Ferme, nos Galli voce latioris notionis,
Fermes à l'argent, id est, prædia, quorum census, non annona, sed numerata pecunia exsolvitur :
Albumenim, ut Græci recentiores
Coloni noverint aInfra :patribus suis edocti quantum de Alba Firma pro singulis libris solvere teneantur.
In libro judiciario(nempe Domesdei) in quo totius regni descriptio diligens continetur, et tam de tempore Regis Edwardi, quam Regis Willelmi, sub quo factus est, licet singulorum fundorum valentia exprimatur, nulla prorsus de Alba Firma fit mentio.
de Albo Firmæ.
Unde probabile videtur, quod facta illa descriptione tempore jam dicti Regis, de Albo Firmarum fuerit a studiosis ejus constitutum, propter causas, quæ inferius annotantur. In Regiam Majest. lib. 2. cap. 41. § 4. et cap. 47. § 4. opponuntur
Soccomanniet
alii libere tenentes per Albam FirmamMilitibus, tanquam plebei, Nobilibus. Vide Dealbare.
Episcopi Glasguenses teneant de nobis dictas terras,... reddendo inde annuatim... nobis,... hæredibus et successoribus nostris unam rosam rubeam, ad festum nativitatis beati Johannis Baptistæ apud Glasgu, nomine albæ Firmæ, si petatur, et orationum suffragia devotarum tantum pro omni alio onere.
ubi terræ aut tenementa sic tenentur, ut natura feudi per feoffamentum mutetur a servitio Militari in certa servitia annua, ita ut nec maritagium, nec relevium inde requirere possit, nec aliud servitium in feoffamento expressum. Tenere per Liberam Firmam, in Fleta lib. 2. cap. 71. § 13.
Manufirmæ. Charta S. Ludovici ann. 1252. tom. 4. Hist. Harcur. pag. 1353 :
In feodoiv. sextaria frumenti, et ad Firmam mobilem octo modios.
bona, quæ habent citra mare ad Firmam nobilem, primo trium vel 4. annorum cum incremento, et demum, vel ex nunc, si sufficienter fieri possit, in perpetuam emphyteusim tradantur, etc.
Capitulum seu devotus Conventus Monasterii S. Victoris dedit ad facheriam Puræ Firmæ, et irrevocabilis nobili viro Marqueto... quamdam vineam de novo acquisitam.
Notum facimus universis... quod nos Firmam Perpetuam concessimus... quatuor viginti quinque acras.Charta ann. 1239. apud Kennett. Antiquit. Ambrosden. pag. 223 :
Notum sit ... quod Abbas et Conventus Glowcestr. crediderint ad perpetuam Firmam omnes decimationes.
Exceptis Rectis Firmis meis, etc.in Consuetud. Britanniæ art. 369. Vide Commentatores.Ferme droit,
Rex autem Ethelredus cum mœstitia et confusione ad Firmam suam in Comitatu Salopiæ jacebat.
Si quis ad Ecclesiæ mansionem pro qualicumque culpa confugiat, quæ ad Firmam Regis non pertinet, etc.Saxonica Editio habet cyninges feorme, quæ verba Lambardus de
villa regia, Somnerus, de
victusvel
mensainterpretantur.
Firmamdebitus. Litteræ Edwardi Regis Angl. ann. 1369. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 1509 :
Et quod procurator Firmas sive Apporta quæ de terris et possessionibus illis solvi debent ad terminos statutos bene et fideliter solvet, et de arreragiis, si quæ fuerint, de Firma dictarum terrarum et possessionum, de tempore quo ultimo fuerunt in manibus nostris respondebit.Statuta Synod. Eccl. Trecorensis ann. 1372. apud eumdem tom. 3. col. 1123 :
Et si contigerit ipsum ad longum tempus suum beneficium affirmare, et ante tempusKennett. in Glossar. ad calcem Antiq. Ambrosden. :Firmam accipere, et infra terminum ; beneficio cedat, vel decedat, vel beneficio canonice privetur, et alteri in beneficio seu in fructibus ejus jus competat, et dictaFirma et solutione non obstante.
Hugo de Plesseys concedit pro se et hæredibus suis, quod omnes homines teneant terras suas in eodem manerio pro eademHincFirma per quam eas prius tenere consueverunt.
Villani metunt annonam 16. diebus in Augusto, et SokemansId est, fructus ex conventione reddendos.iv. supradicti portant Firmam ad Wincestre.
Ita tamen quod si Prior de Petrariis jam dictam domum alicui laico ad medietariam vel ad Firmam Commiserit.
Item, prohibemus districte, ne aliquis Clericus futuros reditus alicujus Ecclesiæ nostræ diœcesis emat, Recipiendo ad Firmam ipsam Ecclesiam cum reditibus ipsius Ecclesiæ sub certo pretio, sine nostro consilio et assensu, nisi Prior seu Rector ipsius Ecclesiæ ad studium Theologiæ ire voluerit. Et tunc etiam regularibus vel laicis Ecclesiam ad Firmam, id est à Presfoch, concedere non præsumat.
MadoxFor mul. Anglic. pag. 65 :
Cum Radulphus de Basset... nuper concessit et ad Firmam dimisit D. Priori et Conventui de Chacombe... sub certis conditionibus ; et Solvendo viginti quatuor libras ad Firmam per annum.
cui terra conceditur: qui quidem
nihil juris vindicare potest præter usumfructum, ait Fleta lib. 3. cap. 12. § 7. lib. 5. § 21. nostris
Illi vero responderunt... terras et tenementa Firmariis tradidisse.Ordericus Vitalis lib. 11. p. 805 :
Qui municeps erat et vicecomes et Firmarius Regis.
Super fructibus ejusdem beneficii jus his in eis per Firmarium sub pœna dupli, etiam excommunicationis, et centum librarum usualium nobis applicandarum nullatenus molestetur seu impediatur.
MadoxFormul. Angl. pag. 335. Marten. tom. 6. Ampliss. Collect. col. 611. et Kennett. in Gloss. ad calcem Antiquit. Ambrosden.
Firmiter inhibemus ne Capitula collegiata... Fermarii, coloni, subditi, vel debitores sibi aliquid non persolvant.
Firmariiexcipiuntur. Chronicon Andrense pag. 414 :
Donavit... decem(raserias frumenti) ad mensam Monachorum, 5. autem ad Firmariam, 5. vero ad hostellariam,
de WythamOrdinis Cartus. ann. 1318. apud
MadoxFormul. Anglic. pag. 316 :
Hac tamen conditione omnia ista supradicta dictus Johannes percipiet in nostra Firmaria a nobis et successoribus, quod ipse dum potens ut habilis fuerit ad laborandum, etc.
Infirmaria, conclave infirmorum, ut ex allatis locis colligendum existimo. Vide Firmatarius.
Item, volumus et concedimus eisdem quod Præpositi nostri, Firmarii seu Censarii non judicent neque taxent emendas quas petent a subditis suis.Compendium jurium et consuetud. Universitatis Paris. per Robertum
Gouletfol. 11. verso :
Omnes supradictos officiarios voluerunt Christianissimi Reges Franciæ... esse et fore perpetuo ab omnibus subsidiis, obventionibus vectigalibus,... immunes, expresse receptoribus subsidiorum et vectigalium, omnibus Firmariis et aliis Officiariis Regiis prohibentes, ne hujusmodi officiarios aliquo modo molestent.
Allocatus noster potest capere vadia competentia pro suo servitio Firmarum et taliarum.Lit. ann. 1370. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 348 :
Dominus rex... ordinavit quod electi super facto subsidiorum... compelli nequeant ad faciendum Firmas per eos traditas retroactis temporibus et imposterum tradendas, bonas et solubiles, ob defectum fidejussorum aut alio quovis modo ; nec non Firmas in manu regia receptas ;... negligenter levando dictas Firmas, etc.Vide infra Firmancia 2.
Ob dictus episcopus, inter alia jura sibi in dicta villa nostra Parisiensi spectantia, jus coustume piscium marinorum, thelonei pannorum, pedis furcati, pedis rotundi, pedagii pontis de Charentonio et de Malo Molendino, pedagii ParviPontis, trillerii Castelleti, corii et allute, gallice cordouen, oleorum et pinguedinum, bladi, chantelagii, rotagii vinorum, quinquallerie, frapperie, peliparie seu pelleterie et lingerie, curagii tellarum et canabii, fructus et accuminis, que firme decem septem in numero erant ab illo tempore semper habuerat et adhuc habebat. (Cart. N. D. Paris III. 305. an. 1487).