firmare

1 firmare [CL] 1 to build, make strong (structure, also fig.). b to embank, shore up (pond, bank, or field). sit ‥ una domus Christi uno angulari lapide ~ata Bede Tob. 935; supponens tectis firmatos ter quater arcus, / mysticus ut totam firmaret calculus aulam Alcuin Carm. 88. 4.6–7; reparavit et atria templi / ‥ / partibus hoc austri firmans et partibus arcti Wulf. Swith. pref. 43; ~atum, stabilitum GlH F 348; c1200 ut ~et molendinum suum super terram meam Reg. Moray 10; ulnis senis suscipitur / qui firmat ethera Ledrede Carm. 32. 14; 12‥ ~are debemus unum molendinum in capite vivarii ‥ de T., et illud ~atum manutenere Reg. Malm. I 451.  b 1183 (v. 1 firmatio 1b); c1196 piscariam receperunt integram et bene ~atam, et ij domos, et xij acras bene ~atas FormA 130; 1238 pro licencia faciendi sepem ad ~andam piscariam suam sub gardino suo de S. in aqua de Skerin Feod. Durh. 51; 12‥ ut liceat eis ~are stagnum molendini sui Ib. 137n; 12‥ quod ‥ canonici possint levare et ~are ripam et vada ‥ aque de le Goure Reg. S. Thom. Dublin 327. 2 to strengthen, make robust (person or his limbs). b to encourage, reassure. claudos firmatis mox jussit pergere plantis Aldh. VirgV 473; exsurgens firmatus robore tanto / ut medicum possit medicans portare medentem Æthelwulf Abb. 259.  b ut ‥ fideles catholici ~arentur Bede HE I 17; sanctae ecclesiae fides ac vita nutriretur et ~aretur Id. Tob. 927; Domini famulus remeavit ‥ / ‥ veniens firmatus munere summo Alcuin WillV 6. 2; ad populum Domini spectans ‥ / ‥ firmabat cunctos Ib. 8. 7; perfectisque suos studuit firmare loquelis Æthelwulf Abb. 186; casti, consulti, divina lege refulti [gl.: †ferviati, l. fermati] Garl. Mor. Scol. 440. 3 to fledge (bird), to provide w. feathers. illud cave ne antequam †privatus [? l. firmatus] sit ad manum clames vel aptes Adel. CA 2; penne ~antur Ib. 8 (v. 3 firma); nullatenus enim super perticam tam bene ~atur [volucer] ut in casa Ib. 9. 4 to secure in place. b to fix, impress (mark or seal). c (fig.) to fasten, fix, establish. Gerv. Tilb. III 47 (v. 2 fixorium); 1322 in xxx longis clavis emptis ad attach’ et firmand’ in fundo molendini MinAc 1146/1 r. 4; 1456 pro secacione lignorum et adduccione eorundem ad ~andum bombardos ExchScot 201; a1564 P. ‥ dicit quod J. in quendam W. ‥ insultum fecit per quod idem P. ‥ W. volens adjuvare ‥ ipsum J. manibus ‥ impositis et ~atis ab eodem W. retraxit ‥ que ‥ impositio et firmatio manuum sunt ‥ transgressiones Entries 612v.  b a765 signum Salvatoris nostri propria manu ~avi CS 188; 786 signum sancta crucis ~averunt Alcuin Ep. 3 p. 28.  c ad ‥ haec obruenda actuum verborumque arma corripitis pro quis conservandis atque ~andis ‥ vita ponenda erat Gildas EB 108; ~abitur justitia cathedra doctrinae Bede Prov. 1011; isque benignivolam firmans in praesule curam / edixit priscum nullo frustramine foedus / vellere ‥ donec ‥ Frith. 1110; si ‥ immortalitas ipsius [hominis] immutabiliter ~ata esset Anselm (CurD 11) II 109; cum intellexerit quod amor ipsius est erga eum ~atus [ME: ifestned] AncrR 78. 5 to fasten, make fast, lock (door, gate, or chest). jussit imperator ~are portam Descr. Constant. 256; 1203 ~avit ostia domus sue deforis cum aliis malefactoribus ita quod nec ipse nec alii servientes domus exire non potuerunt CurR II 195; ne forte ostium claustri vel armariorum ‥ ~ata remanserint Cust. Westm. 14; 1315 cistam sub serura et clave ipsius W. ~atam Year Bk. XVII (Selden Soc. XLI) 137. 6 to fortify, make defensible: a (structure or place); b (border); c (absol.). a castellum ~avit G. Steph. II 104; 1194 in custamento ~andi balliam castelli Lincoll’ Pipe 37; 1217 ~are fecit castrum Bedefordie Pat 29; 1218 (v. 1 firmatio 4); 1312 licenciam dedimus ‥ quod ipse mansum suum ‥ muro de petra et calci ~are et kernellare possit Ambrosden I 518; s1238 castra vel villas ~atas seu fortilicia Plusc. VII 31 (cf. Fordun Cont. X 38: muratas urbes).  b 1228 de marchiis ~andis Cl 27.  c 1228 quod scire faciat omnibus ‥ qui terras habent in marchiis Hibemie quod in terris suis ~ent a Pascha ‥ in unum annum Cl 27. 7 to decide, resolve, undertake; b (refl.). illa aliquando inibi fortius ~avit de pessimis, aliquando vero lenius Theod. Pen. I 7. 5; unanimo omnium consensu ~atum est ut nomen ‥ apostatarum ‥ aboleri deberet Bede HE III 9; secum ~avit et certum statuit quod ‥ Dei misericordiam expectaret Gir. JS 5 p. 295; 1283 non capiemus aliquem habitantem ‥ dum tamen voluerit ~are stare juri RGasc II 209; 1406 ~avimus nos unire cum dominis Conc. III 300.  b diffiniens eam [sc. assercionem hereticalem] esse tenendam in eandem assercionem per ultimatam deliberacionem se ~at Ockham Dial. 466. 8 to confirm, guarantee (agreement, decision, promise); b (charter); c (w. quod or intr.); d (fig.). reges Romanorum cum ‥ pacem ‥ ~assent Gildas EB 5; haec dextris ~ata affinitas Aldh. Met. 4; [promissa] vera esse miraculorum ‥ ostensione ~averunt Bede HE I 26; a832 hanc donationem meam signo sanctae crucis Christi ~abo CS 318; 903 hoc ~ando signum sanctae crucis impono CS 894; reddere grates / Rectori summo, firmat qui vota suorum Æthelwulf Abb. 158; pacis et Angligenae firmantur foedere gentes Frith. 1292; 1130 debet ‥ ut rex ~et in cartha ‥ omnes res Pipe 105; Gir. TH I 21 (v. firmitudo 3); 1285 (v. firmatura 3a).  b 803 cartulam ‥ cum signo sanctae crucis Christi ~averunt CS 310; 948 scriptum fieri praecepi verboque et manu ~avi CS 860; a1083 hanc cartam ~averunt Willelmus rex Anglorum ‥ Willelmus Rothomagensis archiepiscopus [et al.] Regesta 169; 1089 haec carta manu sua ~ata est ac sigillo suo assignata Ib. 310.  c 1284 promisimus et ~avimus ‥ regi ‥ quod ‥ RGasc II 220; 1343 potestatem habent ‥ ~andi ‥ super predictis (Treuga) Ad. Mur. Chr. 130.  d dignitates quas gloriosus martyr rubricaverat sanguine suo et quasi testamentum eternum morte et cerebri effusione ~averat P. Blois Ep. 5. 14B. 9 to affirm, approve, declare. b to say, recite. c to confirm. pulcherrimum esse ~avit cum respondit ‘beatus es, Simon Bar Jona’ [Matth. xvi 17] Bede Prov. 985; ea quae supra digesta sunt necessariae veritatis munimine ~ata sunt Anselm (Mon. 19) I 33; s177 ~avit omnem escam usualem quam Christiani comederent Eul. Hist. I 177.  b ~ant, dicant GlH F 347; petite libros veatros cito, et in scamnis vestris sedentes legite, et ~ate acceptos vestros Ælf. Bata 4. 4; epistolas ‥ styli elegantia et suavi urbanitate precipuas ~are et corde tenus reddere ‥ compellebar P. Blois Ep. 101. 314A; fabricatos ab aliis sermones sed bene ~atos ab ipso memoriterque retentos ‥ recitare consuevit Gir. Spec. III 7 p. 165.  c crucifige, crucifige, ~averunt sibi sermonem nequam S. Easton Psalm. 35. 10 to bet, wager (also absol.). b (w. duellum) to perform wager of battle. dixit alter ‘~abo tecum quod plus lucrabor per falsitatem quam tu per veritatem’. respondit alius ‘et ego ~abo’. statuta firmatione, incidit mendax ‥ O. Cheriton Fab. 27A; ~abo x aureos contra j quod te vincam Ib. 58; dixit alter alter ‘~abo tecum, quam plus lucrabor per mendacium ‥ quam tu per veritatem. ‥ constituta itaque firmacionis certitudine, ‥ venerunt ‥ J. Sheppey Fab. 30.  b comes ipsum compulit violenter cum quodam alio milite ~are duellum pro quadam injuria seu malefacto V. Montf. 313; 1281 defecerunt in prosecucione cujusdam duelli quod ~averant RGasc II 147.

2 firmare [AS feormian; cf. 1 firma] , to maintain, support, entertain. si quis ‥ serviat in alio comitatu et ad cognatos suos quandoque redeat, qui eum in ipso reditu ‥ ~abit, eum ad rectum ‥ publicum representet, si ibi forisfaciat (Quad.) GAS 155; et qui eum ~abit ‥ pecunie sue reus sit (Ib.) Ib. 171; [villanus] debet ‥ operari et dominum suum ~are [AS: hlaford feormian], metere, et falcare (Ib.) Ib. 445.

3 firmare [cf. 2 firma] , (intr.) to farm, pay fixed rent. b (trans.) to pay (person). c to farm, let (land). c1080 non aliter ~at nisi tantum dat xv libras et iij uncias auri et iij bindas anguillarum (MS Lambeth 1212 f. 344) Cant. Cath. Pri. 129n.  b tenuit de episcopo ‥ j hidam ad B., et inde ~abat ipsum episcopum omni anno DB I 173rb.  c 1380 onerat se tam de terris ~atis, quam de annuis redditibus, ut patet per rentalia, de iiijxxix li. viij d. ExchScot 34.

4 firmare v. fornare