Romanus
Romanus, of Rome, Roman
Rōmānus, a, um: adj. (Rōma), belonging to Rome; Roman, 1.33; subst., Rōmānus, ī, m., a Roman, 1.234.
consul eram quondam, Romanus miles equester / arbiter imperio dum regni sceptra regebat
amico suo Petro Leonis consuli ~o(
institutionem quam audivi fieri in ~o concilio a ‥ predecessore vestro papa Urbano
rectores ‥ relictos ad enuntianda ‥ ~i regni molimina
lex ~a et antiqua consuetudo priorum imperatorum
epistola quam ad ~am ecclesiam misit
ecclesiae ~ae pontifices
ad papam ~um Innocencium II
~e ecclesie et Constantinopolitane est concilium universale(v. 1
totum orbem ~um sua illustrat [Gilebertus ] gloria
himina ~a lactis
si operarius, sextarium de lacte Romanum ‥ sumat
ij [(v.d. ] ~orum grossorum
salvia ~a
de negotio ~i itineris. ‥ ad postulanda Rome ‥ apostolorum patrocinia rex ‥ sumptus necessarios preparat
multis ~i perfidorum caesis ‥ Italiam petunt
ossa ‥ ad tutelam regni ~orum Constantinopolim translata
coacervavi ‥ quod inveni tam de annalibus ~orum quam de cronicis patrum
certum est quod nonnumquam ~i superfluas litteras judicent, que hoc motu carent ut H, K, Q
~i propter thesaurum S. Petri et invidiam simul tulerunt Leoni pape oculos et linguam olim(
quicquid autem triste vel durum apud Saguntum Hiberos, apud Perusium pertulisse ~os, testis narrat antiquitas
historie notabiles ‥ collecte ex gestis ~orum
Italicis ‥ terminis incognitus non erat et ipsis Francigenis qui et ~i dicuntur ‥ insonabat
~i ‥ Anglici
de aplicacione Ricardi in regem ~orum electi in Alemannia
Cuneglase, ~a lingua lanio fulve
sic Francigena seu ~a lingua exorsus
placita coram justiciariis per narratores in ~is verbis et non in Latinis pronunciantur
composicionem per arbitros inde in lingua ~a compositam
virtute commissionis regis Francie ‥ quam idem ballivus [de la Escluse ] in verbis ~is scriptam coram predictis juratoribus ‥ palam perlegit
‘videbatur ‥ ut ~um jam loquerer exhortari.’ certe idem Gerardus nullo modo poterat nisi Latine loqui, cum Gallice et Teutonice nosset. ex tunc ‥ et Gallice loqui ‥ cepit
depredavit ‥ alios libros de theologia et de ~o
sagitta facta fuit de ligno quod vocatur in ~isboul
liber de dietis in ~is(
Rōmānus, (4) ī, m. , v. Roma || nom dʼhomme : Inscr. || saint Romain, martyr : Prud. Perist. 10 || C. Julius Romanus, nom dʼun grammairien : Char.
Romaniolim dicti, qui alias
Christiani, vel etiam
Catholici. Lucifer Calaritanus de non parcendo in Deum delinq. pag. 281 :
Itaque eum non esse illum verum Dei Filium dicitis,..... nos vero Romani dicimus unius substantiæ cum patre illum esse.Ita etiam usurpant Theodosius Junior in Epist. ad Acacium Episcopum Berrhoensem in Synodo Ephesina, et Victor Vitensis lib. 1. de Persecut. Vandal. Sed et hæretici ita Catholicos per convitium indigitabant. Gregorius Turon. lib. 1. Mirac. cap. 25 :
Romanos enim vocitant homines nostræ religionis.Adde cap. 79. 80. apud S. Audoenum lib. 2. Vitæ S. Eligii cap. 19. plebs vici Noviomensis diœcesis prophanis ritibus adhuc addicta, Eligium per convicium
Romanumappellat :
Nunquam tu, Romane, quamvis hæc frequenter taxes, consuetudines nostras evellere poteris, etc.Sed et non desunt, qui
RomanosProvinciarum a Romanis subactarum incolas a religione appellatos dixerunt ; in quibus est Bivarius in Commentario ad Pseudochronicon Maximi pag. 313. quæ sententia, quantum a vero absit, norunt, qui literas norunt.
Barbarorum, qui has invaserant, ut pluribus docuimus in v.
Italicis vero terminis incognitus non erat ; et ipsis Francigenis, qui et Romani dicuntur, admodum bellicosis, non tam admirandus quam et metuendus insonabat.
Romanæ linguæ homines, dicuntur Wandelberto de Miraculis S. Goaris cap. 11. Vetus Charta apud Meurissium in Histor. Episcopor. Metensium pag. 410 :
Romani nitebantur redire ad locum suæ professionis, illi remanere in loco suæ cognationis.
Rotomagensis civitas Romana potius quam Dacisca utitur eloquentia.Statuta Synodalia Odonis Parisiensis Episc. :
Et si invenerit discrete et modo debito baptizasse, et formam verborum in Romano integre protulisse, approbet factum.Albericus in Chron. ann. 1177 :
Multos libros et maxime Vitas Sanctorum, et Actus Apostolorum, de Latino vertit in Romanum.Philippus Clarevallensis de Miraculis S. Bernardi cap. 4. § 15. Eberhardum Germanum inducit
Romanam linguam, Gallicam vocantem. Et cap. 10.
Populum Romanæ linguæappellat Gaufridus Monachus. Continuatio de Gestis Abbatum Lobiensium cap. 29 :
Ut enim de facultate vulgaris linguæ, id est, Theutonicæ, quæ ei naturalis erat, et Romanæ, quæ accidentalis, omittam, in utraque inoffensus erat.Adde pag. 625. Tabularium S. Flori in Arvern. ann. 1280 :
Renuntiantes super hoc dictæ partes certæ de facto, et de jure certioratæ, lingua Romana, cuilibet exceptioni doli.Chronicon Monasterii S. Trudonis lib. 1. pag. 348 :
Nativam linguam non habuit Teutonicam, sed quam corrupte nominant Romanam, Teutonice Wallonicam,al. Walloniam.
Addidit tamen, quod dixit professionem in lingua Romana et Latina.Vide Ægidium Aureæ Vallis Monachum cap. 98. pag. 201. cap. 111. pag. 229.
Et sachiez, que j'eusse cest livres mis en Latin, pour plus brievement deviser ; mais pour ce que plusieurs entendent miex Roumant que Latin, je l'ay mis en Roumant.Ita passim Poetæ nostrates. MS. :
Car à l'eschole fu quant il fu petis, Tant que il sot et Romans et Latin.
Balduinus de Condato MS. :Car mult sot bien escrire en Latin et Roman.
Poema de Vulpe coronato :Tu as dit la Patenostre Saint Julien à ce matin, Soit en Roumant ou en Latin.
Jacobus Hemricurtius de Bellis Leodiensibus cap. 38 :En Roumanche, ou en droit Latin.
Estoit tres sage Chevalier, et de grande eloquence en Romans et en Tiesche.Etiamnum Belgæ
linguam Romanamvocant Wallonicam : et Brabantiæ et Flandriæ regiones, ubi lingua Wallonica obtinet,
Le Roman pays.
de Langres, seu Lingonensis,
Vide, quæ annotarunt Stephanus Paschasius et Fauchetus lib. 1. de Poetis Francicis cap. 6. et supra Romancia.Nuls homs qui n'a engin divin, Ne puet comprendre le Latin, Dont encore se doit moins fier De tel Latin Romancier.
Solinum autem de naturis rerum non minus Physice ac Philosophice perloquentem quis nesciat a.... Simone de Bolonia.... de Latino in sibi notissimam Romanitatis linguam fida interpretatione translatam, etc.
Si Conversus est vel Monachus, qui non intelligit literas, idem illi Romane exponat Sacerdos, et Conversus Romane confiteatur se peccasse cogitatione, locutione, et opere.
Duo paria palmariarum, quæ ita Romanice nuncupantur, manusque defendunt a colore caldariæ, etc.Eadem fere leguntur apud S. Wilhelm. lib. 1. Constit. Hirsaug. cap. 98.
Romanum verbum, Lingua Francica communis. Statuta Ecclesiæ Nannetens. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 931. num. 3 :
Baptismus cum omni reverentia et honore et cum magna cautela fiat, maxime in distinctione verborum et prolatione, in quibus tota virtus sacramenti consistit, scilicet,In Manuali Henrici Sistaric. Episc. eod. tom. col. 1079. num. 3. legitur :Ego te baptizo, etc. Et in Romano verbo sub hac forma laicos doceant Sacerdotes debere frequenter baptisare pueros.
Et in Romano doceant Sacerdotes laicos baptizare pueros.Statuta Cisterc. ann. 1200. ibidem col. 1295 :
Librum, qui dicitur Cantica Canticorum, translatum in Romanum incendi faciant.Adde Statuta Ecclesiæ Aurel. apud eumd. Marten. tom. 7. Ampl. Collect. col. 1274.
Romane, seu lingua vulgari Francica scriptus, quomodo fabulosas Historias vernacule conscriptas etiamnum
Romansdicimus. Lambertus Ardensis :
Librum, quem ab agnominatione suæ proprietatis Silentium, sive Romanum de Silentio nominavit.
Pro quodam Romano religando et pro historio de Roncevauxxx. s.
:Li uns viole, li autre conte Romans.
Fabliaus et chançon de geste, Romans de lui et de sa beste, Mainte autre conte par la terre : Mais onques n'oistes la guerre, Qui tant fu dure et grant et fin, Entre Renard et Ysangrin.
Nuper autem retulit nobis religiosus vir frater Petrus de Castro-Reginaldi Ordinis Fratrum Prædicatorum, quod in magnum ipsius Ordinis dedecus et contemptum facti sunt Romancii, chronicæ et moteti, in quibus continetur, quod claræ memoriæ dominum et genitorem nostrum Imperatorem Henricum (VII.) frater quidam Bernardus de Montepeluciano Ordinis supradicti, administrando ei sacramentum Eucharistiæ, venenavit, etc.Ibidem pag. 164 :
Ideo rogamus, quantumpossumus, universos, ut..... non credat narrationem ignorantium et Romancii, etc.
Item pluries audivit legi..... de libris fratris Petri Johannis Olivi in Romancio seu vulgari.Sententia arbitralis ann. 1400 :
Quam quidem sententiam... Joannes Rigaldi ibidem coram dictis partibus, alta et intelligibili voce, vulgariter, id est, in Romancio prælegit.Statuta Ecclesiæ Nannet. apud Marten. tom. 4. Anecdot. col. 963. num. 10 :
Item, monemus Curatos et eorum loca tenentes, ut quolibet mense, die Dominica qualibet, post officium Missæ publicent, et in Romancio exponant Constitutionem apostolicam incipientem,Quoniam intelleximus, etc .
Mandamus omnibus et singulis Rectoribus..... ut..... in Romantio exponant, etc.
Romanoseu Latino sumat originem. Frustra enim Bivarius in Notis ad Chronicon Maximi pag. 313. et 332. contendit, Hispanos sic suam linguam appellasse, quod eam ita indigitarint Gothi Ariani, a Religione Romana, quam profitebantur. Jacobus I. Rex Aragon. in Constitutionibus Catalaniæ MSS. :
Statuimus, ne aliquis libros veteris, vel novi Testamenti in Romancio habeat, et si aliquis habeat,...... tradat eos loci Episcopo comburendos, quod nisi fecerit, sive Clericus fuerit, sive Laicus, tanquam suspectus de hæresi..... habeatur.
Rōmānus
adj.
- Roma, of Rome, Roman: populusR.(always in this order; usu. written P. R.): cives, C.: urbs, i. e. Rome, L.: Iuno (opp. Argiva), C.: lingua, Latin, O., Ta.: ludi, i. e. ludi magni, the most ancient in Rome, annually celebrated on the4th of September, C., L.: Romano more, i. e. frankly: minime arte Romanā, L.: et facere et pati fortia Romanum est, L.—As substm., the Roman(sc. imperator), L.: Romani, the Romans, L.—Singcollect., the Romans, L.—As substf., a Roman woman, L.
-
…eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire ; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet ; ipse…
Julius Caesar, Gallic War
-
…respondit ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint ; eius rem populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere…
Julius Caesar, Gallic War
-
…esse Ariovisti quam populi Romani. Bello superatos esse Arvernos et Rutenos a Q. Fabio Maximo, quibus populus Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nobilitatem, omnem senatum, omnem equitatum amisisse. Quibus proeliis calamitatibusque fractos, qui et sua virtute et populi Romani hospitio atque amicitia plurimum ante in Gallia potuissent, coactos esse Sequanis obsides dare nobilissimos civitatis et iure iurando civitatem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et remitti virtutem existimarent ; esse homines feros magnaeque virtutis ; increpitare atque incusare reliquos Belgas, qui se populo Romano dedidissent patriamque virtutem proiecissent ; confirmare sese neque legatos missuros neque ullam condicionem pacis accepturos. Cum per eorum fines…
Julius Caesar, Gallic War
-
…fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi…
Julius Caesar, Gallic War