civis
civis, a citizen
- I In gen.
- a (Very freq. in all periods and kinds of composition.) Enn. Ann. 174 Vahl.; Plaut. Am. 1, 1, 220 (372): optati cives, populares, incolae, accolae, advenae omnes, Date viam, etc., id. Aul. 3, 1, 1 (406): quod civis cum civi agat, Cic. Verr. 2, 2, 13, § 32: cives cum civibus de virtute certabant, Sall. C. 9, 2 al.—
- b In fem.: Attica, Plaut. Poen. 1, 2, 159 (368): civis femina, id. Pers. 4, 3, 6 (475); Ter. And. 221; 833: civis virgo, id. Eun. 858; id. Ad. 725: Romana, Cic. Balb. 24, 55; 13, 30; Nep. Them. 1, 2 al.: civis Romanus, Enn. ap. Censor. p. 2725 P. (Ann. v. 174 Vahl.); Cic. Verr. 2, 5, 57, § 147; 2, 4, 61, § 136. —Concerning the political rights of the civis Romanus (opposed to peregrinus or hostis), v. Zimmern, Rechtsgesch. 2, § 123 sq.; Dict. of Antiq. p. 260 sqq.—
- II Esp., a fellow-citizen (for which, in late Lat., concivis): Lunaï portum cognoscite cives, Enn. ap. Pers. 6, 9 (Ann. v. 16 Vahl.); Hor. Ep. 1, 1, 53; Ov. M. 13, 234.—So particularly, civis meus, tuus, etc., my, thy fellow-citizen, Cato ap. Fest. p. 234; Plaut. Trin. 1, 2, 63 (101); Cic. Cat. 1, 7, 17; id. Mil. 34, 93; id. Div. 2, 2, 6; id. Fin. 1, 4, 10.—In fem.: defende cives tuas, senex, Plaut. Rud. 3, 4, 37 (742).—
- B A subject: imperare corpori, ut rex civibus suis, Cic. Rep. 3, 25, 37.—
- III Figuratively: civis totius mundi, a citizen of the world, Cic. Leg. 1, 23, 61.
[servos ] participes faciens Romanis civibus
quis emit illos [pisces ]? ~es [AS: ]ceasterwara
~es,burhwara
Godwinus ‥ quosdam ‥ ~es Lundonienses convenit
sciatis me concessisse ~ibus meis Lundon’ tenendum Middlesexe ad firmam(
~es Londonie ubicunque locorum pre omnibus aliis ~ibus ‥ spectabiles et noti habentur. habitatores aliarum urbium ~es, hujus parones dicuntur
defendit totum ‥ tanquam liber ~is domini regis
ut liber ~is Lincolnie
cum a silvis ad agros, ab agris ad villas ~iumque convictus humani generis ordo processerit
petunt judicium de nova carta burgensium [Norhamtone ], que nullius debet esse valoris adversus cartas ~ium [Londoniarum ]
de W. de A., quia emit et vendit tanquam concives nec est de libertate, iiij s. condonatur, quia †~es [l. ~is ] est
quos gerit in gremio fecunda Britannia cives
pugnabant contra invicem qui hostem evaserant ~es [Britanniae ]
Saxones Germanie cum veniunt in regno suscipi debent et protegi ‥ sicut proprii ~es regni hujus(
angelica supernorum ~ium celsitudo
aeterni regni jam ~is effectus
sub numero certo claudit sapientia cives / angelicos
dudum Apollinis templum, quod postea celestis claviger ‥ Deo ‥ cum supernorum ~ium multitudine dedicavit
➳ abl. ordin. cive ; mais on trouve aussi civi : Pl. Pers. 475 ; Cic. Fam. 1, 9, 16 ; Att. 7, 3, 4 ; Sest. 29, etc. || nom. arch. ceivis S. C. Bacch. CIL 1, 581, 7, etc.; gén. ceivis, dat. ceivi ; nom. acc. pl. ceiveis.
- 1. burger(es); ➤ se pro cive Romano ferre zich voordoen als, zich uitgeven voor; se pro cive gerere zich gedragen als;
- 2. medeburger(es), landgeno(o)t(e).
Civitas. Mabill. tom. 3. Analect. pag. 138. in Testam. Bertichramni Episc. Cenoman. :
In Civem ipsam, ubi prædictus Pontifex fuit occisus, esse noscuntur.f.
Civempro
civitatemper abbreviationem scriptum est.
- 2 CI-, a citizen(opp. peregrinus): Romanus: bonus et fortis: impii: cives cum civibus de virtute certabant, S.: Attica, T.: Romana: O cives, cives!my fellow-citizens, H.: trepidos civīs exhortor, O.: omnes cives tui: imperare corpori, ut rex civibus suis, subjects. — Fig.: civis totius mundi, a citizen of the world.
-
…urbis salutem omniumque vestrum in urbe a Catilina relicti sunt, quamquam sunt hostes, tamen, quia nati sunt cives, monitos etiam atque etiam volo. mea lenitas adhuc si cui solutior visa est, hoc exspectavit ut id…
Cicero, in Catilinam
-
…est Manlius cui nunc Catilina succedit. hi sunt homines ex eis coloniis quas Sulla constituit ; quas ego universas civium esse optimorum et fortissimorum virorum sentio, sed tamen ei sunt coloni qui se ; in ; insperatis…
Cicero, in Catilinam
-
…. an leges quae de civium Romanorum supplicio rogatae sunt at numquam in hac urbe qui a re publica defecerunt civium iura tenuerunt. an invidiam posteritatis times praeclaram vero populo Romano refers gratiam qui te, hominem per te cognitum…
Cicero, in Catilinam
-
…Catilinam morte multari, unius usuram horae gladiatori isti ad vivendum non dedissem. etenim si summi viri et clarissimi cives Saturnini et Gracchorum et Flacci et superiorum complurium sanguine non modo se non contaminarunt sed etiam honestarunt, certe verendum…
Cicero, in Catilinam
-
…facere voluissent neque, id quod stultissimum est, certare cum usuris fructibus praediorum, et locupletioribus his et melioribus civibus uteremur. sed hosce homines minime puto pertimescendos, quod aut deduci de sententia possunt aut, si permanebunt ,…
Cicero, in Catilinam
-
…illa carere diutius possis quam venerari ad caedem proficiscens solebas, a cuius altaribus saepe istam impiam dexteram ad necem civium transtulisti ibis tandem aliquando quo te iam pridem tua ista cupiditas effrenata ac furiosa rapiebat ; neque enim tibi haec…
Cicero, in Catilinam
-
…esse coniunctam. nunc iam aperte rem publicam universam petis, templa deorum immortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam totam ad exitium et vastitatem vocas. qua re, quoniam id quod est primum, et quod…
Cicero, in Catilinam
-
…complurium sanguine non modo se non contaminarunt sed etiam honestarunt, certe verendum mihi non erat ne quid hoc parricida civium interfecto invidiae mihi in posteritatem redundaret. quod si ea mihi maxime impenderet, tamen hoc animo fui semper ut…
Cicero, in Catilinam
-
…servire meae laudi et gloriae mavis, egredere cum importuna sceleratorum manu, confer te ad Manlium, concita perditos civis, secerne te a bonis, infer patriae bellum, exsulta impio latrocinio, ut a me non eiectus ad…
Cicero, in Catilinam
-
…maiorum tam mature ad summum imperium per omnis honorum gradus extulit, si propter invidiam aut alicuius periculi metum salutem civium tuorum neglegis. sed si quis est invidiae metus, non est vehementius severitatis ac fortitudinis invidia quam inertiae ac…
Cicero, in Catilinam
CIVIS[CIVITAS]
A citizen. See civitas.