ad
ad, to, toward
to stretch one’s hands toward the sky
two cohorts arranged for this very purpose
the villa which is near Bauli
ad : (prep. followed by acc.) 1. (In relations of place), to, towards, at, by, near, before, freq., present with, among, 6.481; 2. (Of time), at, just at, about, by, 4.513, et al.; 3. (In other relations), in one’s esteem, with, 12.648; ad ūnum, even to a single one, to the last one, to a man, 5.687; ad ūsque, as far as, 11.262, et al.
ad, prep. with acc. (from the fourth century after Christ written also at; Etrusc. suf. -a; Osc. az; Umbr. and Old Lat. ar, as in Eug. Tab., in S. C. de Bacch., as arveho for adveho; arfuerunt, arfuisse, for adfuerunt, etc.; arbiter for adbiter; so, ar me advenias, Plaut. Truc. 2, 2, 17 (272); cf. Prisc. 559 P.; Vel. Long. 2232 P.; Fabretti, Glos. Ital. col. 5) [cf. Sanscr. adhi; Goth. and Eng. at; Celt. pref. ar, as armor, i.e. ad mare; Rom. a].
- As antith. to ab (as in to ex), in a progressive order of relation, ad denotes, first, the direction toward an object; then the reaching of or attaining to it; and finally, the being at or near it.
- A In space.
- 1 Direction toward, to, toward, and first,
- a Horizontally: fugere ad puppim colles campique videntur, the hills and fields appear to fly toward the ship, Lucr. 4, 390: meridie umbrae cadunt ad septentrionem, ortu vero ad occasum, to or toward the north and west, Plin. 2, 13, and so often of the geog. position of a place in reference to the points of compass, with the verbs jacere, vergere, spectare, etc.: Asia jacet ad meridiem et austrum, Europa ad septentriones et aquiionem, Varr. L. L. 5, § 31 Müll.; and in Plin. very freq.: Creta ad austrum ... ad septentrionem versa, 4, 20: ad Atticam vergente, 4, 21 al.—Also trop.: animus alius ad alia vitia propensior, Cic. Tusc. 4, 37, 81.—
- b In a direction upwards (esp. in the poets, very freq.): manusque sursum ad caelum sustulit, Naev. ap. Non. 116, 30 (B. Pun. p. 13, ed. Vahl.): manus ad caeli templa tendebam lacrimans, Enn. ap. Cic. Div. 1, 20, 40 (Ann. v. 50 ed. Vahl.); cf.: duplices tendens ad sidera palmas, Verg. A. 1, 93: molem ex profundo saxeam ad caelum vomit, Att. ap. Prisc. 1325 P.: clamor ad caelum volvendus, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 104 Müll. (Ann. v. 520 ed. Vahl.) (cf. with this: tollitur in caelum clamor, Enn. ap. Macr. S. 6, 1, or Ann. v. 422): ad caelumque ferat flammai fulgura rursum, of Aetna, Lucr. 1, 725; cf. id. 2, 191; 2, 325: sidera sola micant; ad quae sua bracchia tendens, etc., Ov. M. 7, 188: altitudo pertingit ad caelum, Vulg. Dan. 4, 17.—
- c Also in the direction downwards (for the usu. in): tardiore semper ad terras omnium quae geruntur in caelo effectu cadente quam visu, Plin. 2, 97, 99, § 216.
- 2 The point or goal at which any thing arrives.
- a Without reference to the space traversed in passing, to, toward (the most common use of this prep.): cum stupro redire ad suos popularīs, Naev. ap. Fest. p. 317 Müll. (B. Pun. p. 14 ed. Vahl.): ut ex tam alto dignitatis gradu ad superos videatur potius quam ad inferos pervenisse, Cic. Lael. 3, 12: ad terras decidat aether, Lucan. 2, 58. —Hence,
- α With verbs which designate going, coming, moving, bearing, bringing near, adapting, taking, receiving, calling, exciting, admonishing, etc., when the verb is compounded with ad the prep. is not always repeated, but the constr. with the dat. or acc. employed; cf. Rudd. II. pp. 154, 175 n. (In the ante-class. per., and even in Cic., ad is generally repeated with most verbs, as, ad eos accedit, Cic. Sex. Rosc. 8, 25: ad Sullam adire, id. ib. 25: ad se adferre, id. Verr. 4, 50: reticulum ad narīs sibi admovebat, id. ib. 5, 27: ad laborem adhortantur, id. Red. Sen. 14: T. Vettium ad se arcessit, id. Verr. 5, 114; but the poets of the Aug. per., and the historians, esp. Tac., prefer the dative; also, when the compound verb contains merely the idea of approach, the constr. with ad and the acc. is employed; but when it designates increase, that with the dat. is more usual: accedit ad urbem, he approaches the city; but, accedit provinciae, it is added to the province.）—
- β Ad me, te, se, for domum meam, tuam, suam (in Plaut. and Ter. very freq.): oratus sum venire ad te huc, Plaut. Mil. 5, 1, 12 (1405): spectatores plaudite atque ite ad vos comissatum, id. Stich. fin. (775): eamus ad me, Ter. Eun. 612: ancillas traduce huc ad vos, id. Heaut. 744: transeundumst tibi ad Menedemum, id. 739: intro nos vocat ad sese, tenet intus apud se, Lucil. ap. Charis. p. 86 P.: te oro, ut ad me Vibonem statim venias, Cic. Att. 3, 3; 16, 10 al.—
- γ Ad, with the name of a deity in the gen., is elliptical for ad templum or aedem (cf.: Thespiadas, quae ad aedem Felicitatis sunt, Cic. Verr. 4, 4; id. Phil. 2, 35: in aedem Veneris, Plaut. Poen. 1, 2, 120 (329); in aedem Concordiae, Cic. Cat. 3, 9, 21; 2, 6, 12): ad Dianae, to the temple of, Ter. Ad. 582: ad Opis, Cic. Att. 8, 1, 14: ad Castoris, id. Quint. 17: ad Juturnae, id. Clu. 101: ad Vestae, Hor. S. 1, 9, 35 al.: cf. Rudd. II. p. 41, n. 4, and p. 334.—
- δ With verbs which denote a giving, sending, informing, submitting, etc., it is used for the simple dat. (Rudd. II. p. 175): litteras dare ad aliquem, to send or write one a letter; and: litteras dare alicui, to give a letter to one; hence Cic. never says, like Caesar and Sall., alicui scribere, which strictly means, to write for one (as a receipt, etc.), but always mittere, scribere, perscribere ad aliquem: postea ad pistores dabo, Plaut. As. 3, 3, 119 (709): praecipe quae ad patrem vis nuntiari, id. Capt. 2, 2, 109 (359): in servitutem pauperem ad divitem dare, Ter. Phorm. 653: nam ad me Publ. Valerius scripsit, Cic. Fam. 14, 2, 2: de meis rebus ad Lollium perscripsi, id. ib. 5, 3, 2: velim domum ad te scribas, ut mihi tui libri pateant, id. Att. 4, 14; cf. id. ib. 4, 16: ad primam (sc. epistulam) tibi hoc scribo, in answer to your first, id. ib. 3, 15, 2: ad Q. Fulvium Cons. Hirpini et Lucani dediderunt sese, Liv. 27, 15, 1; cf. id. 28, 22, 5.—Hence the phrase: mittere or scribere librum ad aliquem, to dedicate a book to one (Greek, προσφωνεῖν): has res ad te scriptas, Luci, misimus, Aeli, Lucil. Sat. 1, ap. Auct. Her. 4, 12, 18: quae institueram, ad te mittam, Cic. Q. Fr. 3, 5: ego interea admonitu tuo perfeci sane argutulos libros ad Varronem; and soon after: mihi explices velim, maneasne in sententia, ut mittam ad eum quae scripsi, Cic. Att. 13, 18; cf. ib. 16; Plin. 1, 19.—So in titles of books: M. Tullii Ciceronis ad Marcum Brutum Orator; M. T. Cic. ad Q. Fratrem Dialogi tres de Oratore, etc.—In the titles of odes and epigrams ad aliquem signifies to, addressed to.—
- ε With names of towns after verbs of motion, ad is used in answer to the question Whither? instead of the simple acc.; but commonly with this difference, that ad denotes to the vicinity of, the neighborhood of: miles ad Capuam profectus sum, quintoque anno post ad Tarentum, Cic. de Sen. 4, 10; id. Fam. 3, 81: ad Veios, Liv. 5, 19; 14, 18; cf. Caes. B. G. 1, 7; id. B. C. 3, 40 al.—Ad is regularly used when the proper name has an appellative in apposition to it: ad Cirtam oppidum iter constituunt, Sall. J. 81, 2; so Curt. 3, 1, 22; 4, 9, 9; or when it is joined with usque, Cic. Verr. 2, 1, 34, § 87; id. Deiot, 7, 19.— (When an adjective is added, the simple acc. is used poet., as well as with ad: magnum iter ad doctas proficisci cogor Athenas, Prop. 3, 21, 1; the simple acc., Ov. H. 2, 83: doctas jam nunc eat, inquit, Athenas).—
- ζ With verbs which imply a hostile movement toward, or protection in respect to any thing, against = adversus: nonne ad senem aliquam fabricam fingit? Ter. Heaut. 545: Lernaeas pugnet ad hydras, Prop. 3, 19, 9: neque quo pacto fallam, nec quem dolum ad eum aut machinam commoliar, old poet in Cic. N. D. 3, 29, 73: Belgarum copias ad se venire vidit, Caes. B. G. 2, 5; 7, 70: ipse ad hostem vehitur, Nep. Dat. 4, 5; id. Dion. 5, 4: Romulus ad regem impetus facit (a phrase in which in is commonly found), Liv. 1, 5, 7, and 44, 3, 10: aliquem ad hostem ducere, Tac. A. 2, 52: clipeos ad tela protecti obiciunt, Verg. A. 2, 443: munio me ad haec tempora, Cic. Fam. 9, 18: ad hos omnes casus provisa erant praesidia, Caes. B. G. 7, 65; 7, 41; so with nouns: medicamentum ad aquam intercutem, Cic. Off. 3, 24: remedium ad tertianam, Petr. Sat. 18: munimen ad imbrīs, Verg. G. 2, 352: farina cum melle ad tussim siccam efficasissima est, Plin. 20, 22, 89, § 243: ad muliebre ingenium efficaces preces, Liv. 1, 9; 1, 19 (in these two passages ad may have the force of apud, Hand).—
- η The repetition of ad to denote the direction to a place and to a person present in it is rare: nunc tu abi ad forum ad herum, Plaut. As. 2, 2, 100 (356); cf.: vocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, Liv. 5 47.—(The distinction between ad and in is given by Diom. 409 P., thus: in forum ire est in ipsum forum intrare; ad forum autem ire, in locum foro proximum; ut in tribunal et ad tribunal venire non unum est; quia ad tribunal venit litigator, in tribunal vero praetor aut judex; cf. also Sen. Ep. 73, 14, deus ad homines venit, immo, quod propius est, in homines venit.)—
- b The terminus, with ref. to the space traversed, to, even to, with or without usque, Quint. 10, 7, 16: ingurgitavit usque ad imum gutturem, Naev. ap. Non. 207, 20 (Rib. Com. Rel. p. 30): dictator pervehitur usque ad oppidum, Naev. ap. Varr. L. L. 5, § 153 Müll. (B. Pun. p. 16 ed. Vahl.): via pejor ad usque Baii moenia, Hor. S. 1, 5, 96; 1, 1, 97: rigidum permanat frigus ad ossa, Lucr. 1, 355; 1, 969: cum sudor ad imos Manaret talos, Hor. S. 1, 9, 10: ut quantum posset, agmen ad mare extenderet, Curt. 3, 9, 10: laeva pars ad pectus est nuda, id. 6, 5, 27 al.—Hence the Plinian expression, petere aliquid (usque) ad aliquem, to seek something everywhere, even with one: ut ad Aethiopas usque peteretur, Plin. 36, 6, 9, § 51 (where Jan now reads ab Aethiopia); so, vestīs ad Seras peti, id. 12, 1, 1, 2.—Trop.: si quid poscam, usque ad ravim poscam, Plaut. Aul. 2, 5, 10 (336): deverberāsse usque ad necem, Ter. Phorm. 327; without usque: hic ad incitas redactus, Plaut. Trin. 2, 4, 136 (537); 4, 2, 52 (894); id. Poen. 4, 2, 85 (907); illud ad incitas cum redit atque internecionem, Lucil. ap. Non. 123, 20: virgis ad necem caedi, Cic. Verr. 2, 3, 29, § 70; so Hor. S. 1, 2, 42; Liv. 24, 38, 9; Tac. A. 11, 37; Suet. Ner. 26; id. Dom. 8 al.
- 3 Nearness or proximity in gen. = apud, near to, by, at, close by (in anteclass. per. very freq.; not rare later, esp. in the historians): pendent peniculamenta unum ad quemque pedum, trains are suspended at each foot, Enn. ap. Non. 149, 33 (Ann. v. 363 ed. Vahl.): ut in servitute hic ad suum maneat patrem, Plaut. Capt. prol. 49; cf. id. ib. 2, 3, 98 (458); 3, 5, 41 (699): sol quasi flagitator astat usque ad ostium, stands like a creditor continually at the door, id. Most. 3, 2, 81 (770) (cf. with same force, Att. ap. Non. 522, 25; apud ipsum astas): ad forīs adsistere, Cic. Verr. 1, 66; id. Arch. 24: astiterunt ad januam, Vulg. Act. 10, 17: non adest ad exercitum, Plaut. Am. 1, 3, 6 (504); cf. ib. prol. 133: aderant ad spectaculum istud, Vulg. Luc. 23, 48: has (testas) e fenestris in caput Deiciunt, qui prope ad ostium adspiraverunt, Lucil. ap. Non. 288, 31: et nec opinanti Mors ad caput adstitit, Lucr. 3, 959: quod Romanis ad manum domi supplementum esset, at hand, Liv. 9, 19, 6: haec arma habere ad manum, Quint. 12, 5, 1: dominum esse ad villam, Cic. Sull. 20; so id. Verr. 2, 21: errantem ad flumina, Verg. E. 6, 64; Tib. 1, 10, 38; Plin. 7, 2, § 12; Vitr. 7, 14; 7, 12; and ellipt. (cf. supra, 2. γ): pecunia utinam ad Opis maneret! Cic. Phil. 1, 17.—Even of persons: qui primum pilum ad Caesarem duxerat (for apud), Caes. B. G. 6, 38; so id. ib. 1, 31; 3, 9; 5, 53; 7, 5; id. B. C. 3, 60: ad inferos poenas parricidii luent, among, Cic. Phil. 14, 13: neque segnius ad hostes bellum apparatur, Liv. 7, 7, 4: pugna ad Trebiam, ad Trasimenum, ad Cannas, etc., for which Liv. also uses the gen.: si Trasimeni quam Trebiae, si Cannarum quam Trasimeni pugna nobilior esset, 23, 43, 4.—Sometimes used to form the name of a place, although written separately, e. g. ad Murcim, Varr. L. L. 5, § 154: villa ad Gallinas, a villa on the Flaminian Way, Plin. 15, 30, 40, § 37: ad urbem esse (of generals), to remain outside the city (Rome) until permission was given for a triumph: “Esse ad urbem dicebantur, qui cum potestate provinciali aut nuper e provincia revertissent, aut nondum in provinciam profecti essent ... solebant autem, qui ob res in provincia gestas triumphum peterent, extra urbem exspectare, donec, lege lata, triumphantes urbem introire possent,” Manut. ad Cic. Fam. 3, 8.—So sometimes with names of towns and verbs of rest: pons, qui erat ad Genavam, Caes. B. G. 1, 7: ad Tibur mortem patri minatus est, Cic. Phil. 6, 4, 10: conchas ad Caietam legunt, id. Or. 2, 6: ad forum esse, to be at the market, Plaut. Ps. 4, 7, 136 (1238); id. Most. 3, 2, 158 (847); cf. Ter. Phorm. 598; id. And. 254.—Hence, adverb., ad dextram (sc. manum, partem), ad laevam, ad sinistram, to the right, to the left, or on the right, on the left: ad dextram, Att. Rib. Trag. Rel. p. 225; Plaut. Poen. 3, 4, 1 (711); Ter. Ad. 583; Cic. Univ. 13; Caes. B. C. 1, 69: ad laevam, Enn. Rib. Trag. Rel. p. 51; Att. ib. p. 217: ad sinistram, Ter. Ad. 582, al.: ad dextram ... ad laevam, Liv. 40, 6; and with an ordinal number: cum plebes ad tertium milliarium consedisset, at the third milestone, Cic. Brut. 14, 54, esp. freq. with lapis: sepultus ad quintum lapidem, Nep. Att. 22, 4; so Liv. 3, 69 al.; Tac. H. 3, 18; 4, 60 (with apud, Ann. 1, 45; 3, 45; 15, 60) al.; cf. Rudd. II. p. 287.
- B In time, analogous to the relations given in A.
- 1 Direction toward, i. e. approach to a definite point of time, about, toward: domum reductus ad vesperum, toward evening, Cic. Lael. 3, 12: cum ad hiemem me ex Cilicia recepissem, toward winter, id. Fam. 3, 7.—
- 2 The limit or boundary to which a space of time extends, with and without usque, till, until, to, even to, up to: ego ad illud frugi usque et probus fui, Plaut. Most. 1, 2, 53 (136): philosophia jacuit usque ad hanc aetatem, Cic. Tusc. 1, 3, 5; id. de Sen. 14, 50: quid si hic manebo potius ad meridiem, Plaut. Most. 3, 1, 55 (586); so id. Men. 5, 7, 33 (1022); id. Ps. 1, 5, 116 (530); id. As. 2, 1, 5 (253): ad multam noctem, Cic. de Sen. 14, 47: Sophocles ad summam senectutem tragoedias fecit, id. ib. 22; cf. id. Rep. 1, 1: Alexandream se proficisci velle dixit (Aratus) remque integram ad reditum suum jussit esse, id. Off. 2, 23, 82: bestiae ex se natos amant ad quoddam tempus, id. Lael. 8; so id. de Sen. 6, 19; id. Somn. Sc. 1 al. —And with ab or ab-usque, to desig. the whole period of time passed away: ab hora octava ad vesperum secreto collocuti sumus, Cic. Att. 7, 8: usque ab aurora ad hoc diei, Plaut. Poen. 1, 2, 8 (217).—
- 3 Coincidence with a point of time, at, on, in, by: praesto fuit ad horam destinatam, at the appointed hour, Cic. Tusc. 5, 22: admonuit ut pecuniam ad diem solverent, on the day of payment, id. Att. 16, 16 A: nostra ad diem dictam fient, id. Fam. 16, 10, 4; cf. id. Verr. 2, 2, 5: ad lucem denique arte et graviter dormitare coepisse, at (not toward) daybreak, id. Div. 1, 28, 59; so id. Att. 1, 3, 2; 1, 4, 3; id. Fin. 2, 31, 103; id. Brut. 97, 313: ad id tempus, Caes. B. C. 1, 24; Sall. J. 70, 5; Tac. A. 15, 60; Suet. Aug. 87; Domit. 17, 21 al.
- C The relations of number.
- 1 An approximation to a sum designated, near, near to, almost, about, toward (cf. Gr. ἐπί, πρός with acc. and the Fr. près de, à peu près, presque) = circiter (Hand, Turs. I. p. 102): ad quadraginta eam posse emi minas, Plaut. Ep. 2, 2, 111 (291): nummorum Philippūm ad tria milia, id. Trin. 1, 2, 115 (153); sometimes with quasi added: quasi ad quadraginta minas, as it were about, id. Most. 3, 1, 95 (626); so Ter. Heaut. 145: sane frequentes fuimus omnino ad ducentos, Cic. Q. Fr. 2, 1: cum annos ad quadraginta natus esset, id. Clu. 40, 110: ad hominum milia decem, Caes. B. G. 1, 4: oppida numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, id. ib. 1, 5.—In the histt. and post-Aug. authors ad is added adverbially in this sense (contrary to Gr. usage, by which ἀμφί, περί, and εἰς with numerals retain their power as prepositions): ad binum milium numero utrinque sauciis factis, Sisenn. ap. Non. 80, 4: occisis ad hominum milibus quattuor, Caes. B. G. 2, 33: ad duorum milium numero ceciderunt, id. B. C. 3, 53: ad duo milia et trecenti occisi, Liv. 10, 17, 8; so id. 27, 12, 16; Suet. Caes. 20; cf. Rudd. II. p. 334.—
- 2 The terminus, the limit, to, unto, even to, a designated number (rare): ranam luridam conicere in aquam usque quo ad tertiam partem decoxeris, Varr. R. R. 1, 2, 26; cf. App. Herb. 41: aedem Junonis ad partem dimidiam detegit, even to the half, Liv. 42, 3, 2: miles (viaticum) ad assem perdiderat, to a farthing, to the last farthing, Hor. Ep. 2, 2, 27; Plin. Ep. 1, 15: quid ad denarium solveretur, Cic. Quint. 4.—The phrase omnes ad unum or ad unum omnes, or simply ad unum, means lit. all to one, i. e. all together, all without exception; Gr. οἱ καθʼ ἕνα πάντες (therefore the gender of unum is changed according to that of omnes): praetor omnes extra castra, ut stercus, foras ejecit ad unum, Lucil. ap. Non. 394, 22: de amicitia omnes ad unum idem sentiunt, Cic. Lael. 23: ad unum omnes cum ipso duce occisi sunt, Curt. 4, 1, 22 al.: naves Rhodias afflixit ita, ut ad unam omnes constratae eliderentur, Caes. B. C. 3, 27; onerariae omnes ad unam a nobis sunt exceptae, Cic. Fam. 12, 14 (cf. in Gr. οἱ καθʼ ἕνα; in Hebr., Exod. 14, 28).—Ad unum without omnes: ego eam sententiam dixi, cui sunt assensi ad unum, Cic. Fam. 10, 16: Juppiter omnipotens si nondum exosus ad unum Trojanos, Verg. A. 5, 687.
- D In the manifold relations of one object to another.
- 1 That in respect of or in regard to which a thing avails, happens, or is true or important, with regard to, in respect of, in relation to, as to, to, in.
- a With verbs: ad omnia alia aetate sapimus rectius, in respect to all other things we grow wiser by age, Ter. Ad. 831: numquam ita quisquam bene ad vitam fuat, id. ib. 855: nil ibi libatum de toto corpore (mortui) cernas ad speciem, nil ad pondus, that nothing is lost in form or weight, Lucr. 3, 214; cf. id. 5, 570; Cic. Verr. 2, 1, 21, § 58; id. Mur. 13, 29: illi regi Cyro subest, ad immutandi animi licentiam, crudelissimus ille Phalaris, in that Cyrus, in regard to the liberty of changing his disposition (i. e. not in reality, but inasmuch as he is at liberty to lay aside his good character, and assume that of a tyrant), there is concealed another cruel Phalaris, Cic. Rep. 1, 28: nil est ad nos, is nothing to us, concerns us not, Lucr. 3, 830; 3, 845: nil ad me attinet, Ter. Ad. 134: nihil ad rem pertinet, Cic. Caecin. 58; and in the same sense elliptically: nihil ad Epicurum, id. Fin. 1, 2, 5; id. Pis. 68: Quid ad praetorem? id. Verr. 1, 116 (this usage is not to be confounded with that under 4.).—
- b With adjectives: ad has res perspicax, Ter. Heaut. 370: virum ad cetera egregium, Liv. 37, 7, 15: auxiliaribus ad pugnam non multum Crassus confidebat, Caes. B. G. 3, 25: ejus frater aliquantum ad rem est avidior, Ter. Eun. 131; cf. id. And. 192; id. Heaut. 370: ut sit potior, qui prior ad dandum est, id. Phorm. 532: difficilis (res) ad credendum, Lucr. 2, 1027: ad rationem sollertiamque praestantior, Cic. N. D. 2, 62; so id. Leg. 2, 13, 33; id. Fin. 2, 20, 63; id. Rosc. Am. 30, 85; id. Font. 15; id. Cat. 1, 5, 12; id. de Or. 1, 25, 113; 1, 32, 146; 2, 49, 200; id. Fam. 3, 1, 1; Liv. 9, 16, 13; Tac. A. 12, 54 al.—
- c With nouns: prius quam tuum, ut sese habeat, animum ad nuptias perspexerit, before he knew your feeling in regard to the marriage, Ter. And. 378 (cf. Gr. ὅπως ἔχει τις πρός τι): mentis ad omnia caecitas, Cic. Tusc. 3, 5, 11: magna vis est fortunae in utramque partem vel ad secundas res vel ad adversas, id. Off. 2, 6; so id. Par. 1: ad cetera paene gemelli, Hor. Ep. 1, 10, 3.—So with acc. of gerund instead of the gen. from the same vb.: facultas ad scribendum, instead of scribendi, Cic. Font. 6; facultas ad agendum, id. de Imp. Pomp. 1, 2: cf. Rudd. II. p. 245.—
- d In gramm.: nomina ad aliquid dicta, nouns used in relation to something, i. e. which derive their significance from their relation to another object: quae non possunt intellegi sola, ut pater, mater; jungunt enim sibi et illa propter quae intelleguntur, Charis. 129 P.; cf. Prisc. 580 ib.—
- 2 With words denoting measure, weight, manner, model, rule, etc., both prop. and fig., according to, agreeably to, after (Gr. κατά, πρός): columnas ad perpendiculum exigere, Cic. Mur. 77: taleis ferreis ad certum pondus examinatis, Caes. B. G. 5, 12: facta sunt ad certam formam. Lucr. 2, 379: ad amussim non est numerus, Varr. 2, 1, 26: ad imaginem facere, Vulg. Gen. 1, 26: ad cursus lunae describit annum, Liv. 1, 19: omnia ad diem facta sunt, Caes. B. G. 2, 5: Id ad similitudinem panis efficiebant, id. B. C. 3, 48; Vulg. Gen. 1, 26; id. Jac. 3, 9: ad aequos flexus, at equal angles, Lucr. 4, 323: quasi ad tornum levantur, to or by the lathe, id. 4, 361: turres ad altitudiem valli, Caes. B. G. 5, 42; Liv. 39, 6: ad eandem crassitudinem structi, id. 44, 11: ad speciem cancellorum scenicorum, with the appearance of, like, Varr. R. R. 3, 5, 8: stagnum maris instar, circumseptum aedificiis ad urbium speciem, Suet. Ner. 31: lascivum pecus ludens ad cantum, Liv. Andron. Rib. Trag. Rel. p. 1: canere ad tibiam, Cic. Tusc. 4, 2: canere ad tibicinem, id. ib. 1, 2 (cf.: in numerum ludere, Verg. E. 6, 28; id. G. 4, 175): quod ad Aristophanis lucernam lucubravi, Varr. L. L. 5, § 9 Müll.: carmen castigare ad unguem, to perfection (v. unguis), Hor. A. P. 294: ad unguem factus homo, a perfect gentleman, id. S. 1, 5, 32 (cf. id. ib. 2, 7, 86): ad istorum normam sapientes, Cic. Lael. 5, 18; id. Mur. 3: Cyrus non ad historiae fidem scriptus, sed ad effigiem justi imperii, id. Q. Fr. 1, 1, 8: exercemur in venando ad similitudinem bellicae disciplinae, id. N. D. 2, 64, 161: so, ad simulacrum, Liv. 40, 6: ad Punica ingenia, id. 21, 22: ad L. Crassi eloquentiam, Cic. Var. Fragm. 8: omnia fient ad verum, Juv. 6, 324: quid aut ad naturam aut contra sit, Cic. Fin. 1, 9, 30: ad hunc modum institutus est, id. Tusc. 2, 3; Caes. B. G. 2, 31; 3, 13: ad eundem istunc modum, Ter. Ad. 424: quem ad modum, q. v.: ad istam faciem est morbus, qui me macerat, of that kind, Plaut. Cist. 1, 1, 73 (73); id. Merc. 2, 3, 90 (424); cf. 91: cujus ad arbitrium copia materiai cogitur, Lucr. 2, 281: ad eorum arbitrium et nutum totos se fingunt, to their will and pleasure, Cic. Or. 8, 24; id. Quint. 71: ad P. Lentuli auctoritatem Romā contendit, id. Rab. Post. 21: aliae sunt legati partes, aliae imperatoris: alter omnia agere ad praescriptum, alter libere ad summam rerum consulere debet, Caes. B. C. 3, 51: rebus ad voluntatem nostram fluentibus, Cic. Off. 1, 26: rem ad illorum libidinem judicārunt, id. Font. 36: ad vulgi opinionem, id. Off. 3, 21.—So in later Lat. with instar: ad instar castrorum, Just. 36, 3, 2: scoparum, Ap. Met. 9, 32, 22; speculi, id. ib. 2, 9, 9; ad hoc instar mundi, id. de Mundo, p. 72.—Sometimes, but very rarely, ad is used absol. in this sense (so also very rarely κατά with acc., Xen. Hell. 2, 3; Luc. Dial. Deor. 8): convertier ad nos, as we (are turned), Lucr. 4, 317: ad navīs feratur, like ships, id. 4, 897 Munro. —With noun: ad specus angustiac vallium, like caves, Caes. B. C. 3, 49.—Hence,
- 3 With an object which is the cause or reason, in conformity to which, from which, or for which, any thing is or is done.
- a The moving cause, according to, at, on, in consequence of: cetera pars animae paret et ad numen mentis momenque movetur, Lucr. 3, 144: ad horum preces in Boeotiam duxit, on their entreaty, Liv. 42, 67, 12: ad ea Caesar veniam ipsique et conjugi et fratribus tribuit, in consequence of or upon this, he, etc., Tac. A. 12, 37.—
- b The final cause, or the object, end, or aim, for the attainment of which any thing,
- α is done,
- β is designed, or,
- γ is fitted or adapted (very freq.), to, for, in order to.
- α Seque ad ludos jam inde abhinc exerceant, Pac. ap. Charis. p. 175 P. (Rib. Trag. Rel. p. 80): venimus coctum ad nuptias, in order to cook for the wedding, Plaut. Aul. 3, 2, 15 (429): omnis ad perniciem instructa domus, id. Bacch. 3, 1, 6 (373); cf. Ter. Heaut. 450; Liv. 1, 54: cum fingis falsas causas ad discordiam, in order to produce dissension, Ter. Hec. 693: quantam fenestram ad nequitiam patefeceris, id. Heaut. 481: utrum ille, qui postulat legatum ad tantum bellum, quem velit, idoneus non est, qui impetret, cum ceteri ad expilandos socios diripiendasque provincias, quos voluerunt, legatos eduxerint, Cic. de Imp. Pomp. 19, 57: ego vitam quoad putabo tua interesse, aut ad spem servandam esse, retinebo, for hope, id. Q. Fr. 1, 4; id. Fam. 5, 17: haec juventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant, Sall. C. 13, 4: ad speciem atque ad usurpationem vetustatis, Cic. Agr. 2, 12, 31; Suet. Caes. 67: paucis ad speciem tabernaculis relictis, for appearance, Caes. B. C. 2, 35; so id. ib. 2, 41; id. B. G. 1, 51.—
- β Aut equos alere aut canes ad venandum. Ter. And. 57: ingenio egregie ad miseriam natus sum, id. Heaut. 420; (in the same sense: in rem, Hor. C. 1, 27, 1, and the dat., Ter. Ad. 545): ad cursum equum, ad arandum bovem, ad indagandum canem, Cic. Fin. 2, 13, 40: ad frena leones, Verg. A. 10, 253: delecto ad naves milite, marines, Liv. 22, 19 Weissenb.: servos ad remum, rowers, id. 34, 6; and: servos ad militiam emendos, id. 22, 61, 2: comparāsti ad lecticam homines, Cat. 10, 16: Lygdamus ad cyathos, Prop. 4, 8, 37; cf.: puer ad cyathum statuetur, Hor. C. 1, 29, 8.—
- γ Quae oportet Signa esse ad salutem, omnia huic osse video, everything indicative of prosperity I see in him, Ter. And. 482: haec sunt ad virtutem omnia, id. Heaut. 207: causa ad objurgandum, id. And. 150: argumentum ad scribendum, Cic. Att. 9, 7 (in both examples instead of the gen. of gerund., cf. Rudd. II. p. 245): vinum murteum est ad alvum crudam, Cato R. R. 125: nulla res tantum ad dicendum proficit, quantum scriptio, Cic. Brut. 24: reliquis rebus, quae sunt ad incendia, Caes. B. C. 3, 101 al.—So with the adjectives idoneus, utilis, aptus, instead of the dat.: homines ad hanc rem idoneos, Plaut. Poen. 3, 2, 6 (583): calcei habiles et apti ad pedem, Cic. de Or. 1, 54, 231: orator aptus tamen ad dicendum, id. Tusc. 1, 3, 5: sus est ad vescendum hominibus apta, id. N. D. 2, 64, 160: homo ad nullam rem utilis, id. Off. 3, 6: ad segetes ingeniosus ager, Ov. F. 4, 684.—(Upon the connection of ad with the gerund. v. Zumpt, § 666; Rudd. II. p. 261.)—
- 4 Comparison (since that with which a thing is compared is considered as an object to which the thing compared is brought near for the sake of comparison), to, compared to or with, in comparison with: ad sapientiam hujus ille (Thales) nimius nugator fuit, Plaut. Capt. 2, 2, 25 (275); id. Trin. 3, 2, 100 (726): ne comparandus hic quidem ad illum'st, Ter. Eun. 681; 361: terra ad universi caeli complexum, compared with the whole extent of the heavens, Cic. Tusc. 1, 17, 40: homini non ad cetera Punica ingenia callido, Liv. 22, 22, 15: at nihil ad nostram hanc, nothing in comparison with, Ter. Eun. 361; so Cic. Deiot. 8, 24; and id. de Or. 2, 6, 25.
- E Adverbial phrases with ad.
- 1 Ad omnia, withal, to crown all: ingentem vim peditum equitumque venire: ex India elephantos: ad omnia tantum advehi auri, etc., Liv. 35, 32, 4.—
- 2 Ad hoc and ad haec (in the historians, esp. from the time of Livy, and in authors after the Aug. per.), = praeterea, insuper, moreover, besides, in addition, ἐπί τούτοις: nam quicumque impudicus, adulter, ganeo, etc.: praeterea omnes undique parricidae, etc.: ad hoc, quos manus atque lingua perjurio aut sanguine civili alebat: postremo omnes, quos, etc., Sall. C. 14, 2 and 3: his opinionibus inflato animo, ad hoc vitio quoque ingenii vehemens, Liv. 6, 11, 6; 42, 1, 1; Tac. H. 1, 6; Suet. Aug. 22 al.—
- 3 Ad id quod, beside that (very rare): ad id quod sua sponte satis conlectum animorum erat, indignitate etiam Romani accendebantur, Liv. 3, 62, 1; so 44, 37, 12.—
- 4 Ad tempus.
- a At a definite, fixed time, Cic. Att. 13, 45; Liv. 38, 25, 3.—
- b At a fit, appropriate time, Cic. Verr. 2, 1, 54, § 141; Liv. 1, 7, 13.—
- c For some time, for a short time, Cic. Off. 1, 8, 27; id. Lael. 15, 53; Liv. 21, 25, 14.—
- d According to circumstances, Cic. Planc. 30, 74; id. Cael. 6, 13; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 9.—
- 5 Ad praesens (for the most part only in post-Aug. writers).
- a For the moment, for a short time, Cic. Fam. 12, 8; Plin. 8, 22, 34, 80; Tac. A. 4, 21.—
- b At present, now, Tac. A. 16, 5; id. H. 1, 44.—So, ad praesentiam, Tac. A. 11, 8.—
- 6 Ad locum, on the spot: ut ad locum miles esset paratus, Liv. 27, 27, 2.—
- 7 Ad verbum, word for word, literally, Cic. Fin. 1, 2, 4; id. de Or. 1, 34, 157; id. Ac. 2 (Luc.), 44, 135 al.—
- 8 Ad summam.
- a On the whole, generally, in general, Cic. Fam. 14, 14, 3; id. Att. 14, 1; Suet. Aug. 71.—
- b In a word, in short, Cic. Off. 1, 41, 149; Hor. Ep. 1, 1, 106. —
- 9 Ad extremum, ad ultimum, ad postremum.
- a At the end, finally, at last.
- α Of place, at the extremity, extreme point, top, etc.: missile telum hastili abiegno et cetera tereti, praeterquam ad extremum, unde ferrum exstabat, Liv. 21, 8, 10.—
- β Of time = τέλος δέ, at last, finally: ibi ad postremum cedit miles, Plaut. Aul. 3, 5, 52 (526); so id. Poen. 4, 2, 22 (844); Cic. Off. 3, 23, 89; id. Phil. 13, 20, 45; Caes. B. G. 7, 53; Liv. 30, 15, 4 al.— Hence,
- γ of order, finally, lastly, = denique: inventa componere; tum ornare oratione; post memoria sepire; ad extremum agere cum dignitate, Cic. de Or. 1, 31, 142.—
- b In Liv., to the last degree, quite: improbus homo, sed non ad extremum perditus, 23, 2, 3; cf.: consilii scelerati, sed non ad ultimum dementis, id. 28, 28, 8.—
- 10 Quem ad finem? To what limit? How far? Cic. Cat. 1, 1; id. Verr. 5, 75.—
- 11 Quem ad modum, v. sub h. v.☞
- a Ad (v. ab, ex, in, etc.) is not repeated like some other prepositions with interrog. and relative pronouns, after nouns or demonstrative pronouns: traducis cogitationes meas ad voluptates. Quas? corporis credo, Cic. Tusc. 3, 17, 37 (ubi v. Kühner).—
- b Ad is sometimes placed after its substantive: quam ad, Ter. Phorm. 523: senatus, quos ad soleret, referendum censuit, Cic. N. D. 2, 4: ripam ad Araxis, Tac. A. 12, 51; or between subst. and adj.: augendam ad invidiam, id. ib. 12, 8.—
- c The compound adque for et ad (like exque, eque, and, poet., aque) is denied by Moser, Cic. Rep. 2, 15, p. 248, and he reads instead of ad humanitatem adque mansuetudinem of the MSS., hum. atque mans. But adque, in acc. with later usage, is restored by Hand in Ap. Met. 10, p. 247 (not found), adque haec omnia oboediebam for atque; and in Plaut. Capt. 2, 3, 9 (369), utroque vorsum rectum'st ingenium meum, ad se adque illum, is now read, ad te atque ad illum (Fleck., Brix).
- II In composition.
- A Form. According to the usual orthography, the d of the ad remains unchanged before vowels, and before b, d, h, m, v: adbibo, adduco, adhibeo, admoveo, advenio; it is assimilated to c, f, g, l, n, p, r, s, t: accipio, affigo, aggero, allabor, annumero, appello, arripio, assumo, attineo; before g and s it sometimes disappears: agnosco, aspicio, asto: and before qu it passes into c: acquiro, acquiesco.—But later philologists, supported by old inscriptions and good MSS., have mostly adopted the following forms: ad before j, h, b, d, f, m, n, q, v; ac before c, sometimes, but less well, before q; ag and also ad before g; a before gn, sp, sc, st; ad and also al before l; ad rather than an before n; ap and sometimes ad before p; ad and also ar before r; ad and also as before s; at and sometimes ad before t. In this work the old orthography has commonly been retained for the sake of convenient reference, but the better form in any case is indicated.—
- B Signif. In English up often denotes approach, and in many instances will give the force of ad as a prefix both in its local and in its figurative sense.
- 1 Local.
- a To, toward: affero, accurro, accipio (to one's self).—
- b At, by: astare, adesse.—
- c On, upon, against: accumbo, attero.—
- d Up (cf. de- = down, as in deicio, decĭdo): attollo, ascendo, adsurgo.—
- 2 Fig.
- a To: adjudico, adsentior.—
- b At or on: admiror, adludo.—
- c Denoting conformity to, or comparison with: affiguro, adaequo.—
- d Denoting addition, increase (cf. ab, de, and ex as prefixes to denote privation): addoceo, adposco.—
- e Hence, denoting intensity: adamo, adimpleo, aduro, and perhaps agnosco.—
- f Denoting the coming to an act or state, and hence commencement: addubito, addormio, adquiesco, adlubesco, advesperascit. See more upon this word in Hand, Turs. I. pp. 74-134.
1. ad = at, w.s.
2. ad (altlat. ar, w.s., urspr. wohl at [vgl. at -avus ], gotisch at), Praep. m. Acc., bezeichnet zunächst die im Werden begriffene Annäherung, d.h. Richtung in der Bewegung u. Ausdehnung zu oder nach einem Ziele, dann aber auch die vollendete Annäherung, d.h. Richtung in der Ruhe = Nähe bei einem Punkte, deutsch zu, nach, an (Ggstz. in m. Akk.; vgl. Sen. ep. 73, 16: deus ad homines venit : immo, quod est propius, in homines), I) im Raume: A) eig.: 1) zur Bezeichnung der Richtung in der Bewegung und Ausdehnung: a) in der Bewegung, zu, nach, an, nach od. an... hin, nach od. auf... zu, auf... los, accedere ad aedes has, Plaut., ad flammam, Ter., ad Aquinum, Cic.: proficisci ad eum fundum, ad Capuam, Cic.: proficisci ad Syphacem, auf den S. losmarschieren, Liv.: venire ad Cn. Pompei castra, Cic.: venire ad alqm, zu jmd., Cic., auf jmd. los, Caes.: concurrere ad curiam, Cic.: reverti ad alqm, Caes.: transcurrere ad forum, Ter. – ire visere ad alqm, zu jmd., Ter.: ire ad hostem, auf den F. los, Liv. – spectare, despicere ad alqm, Plaut.: u. spectare ad orientem solem, liegen nach usw. (v. Örtl.), Caes.: u. ebenso vergere ad septentriones, Caes., ad Atticam, Plin. – ducere cohortem ad eam partem munitionis, quae etc., Caes.: ducere legiones ad hostem, auf den F. los, gegen den F., Liv. – mittere legatos ad alqm, Caes.: mittere librum ad alqm, an jmd. schicken, ihm widmen, Cic.: dah. ellipt. libri ad Rhodios (sc. missi), an die Rh., Nep., und auf Büchertiteln, M. Tulli Ciceronis ad M. Brutum orator u. dgl. – tendere manus ad caelum, Caes.: convertere simulacrum Iovis ad orientem, Cic.: vertier (verti) ad lapidem, Lucr. – beim Genet. v. Götternamen mit Auslassung von aedem, zB. ad Dianae (sc. aedem) venire, Ter. – in der Umgangsspr., bei Pers., bes. beim pron. pers., zur Bezeichnung der Wohnung, ad me, ad te, ad se, ad vos, zu mir usw. = in mein Haus (chez moi), Komik., Cic. u.a. – b) in der Ausdehnung, bis zu, bis nach, bis an, bis auf, ab angulo castrorum ad flumen, Caes. – a Salonis ad Oricum, Caes. – m. usque, dona usque ad Numantiam misit ex Asia, Cic.: ab imis unguibus usque ad verticem summum, Cic.
2) zur Bezeichnung der Annäherung, Richtung in der Ruhe = a) bei, an, vor, sedere ad latus eius, Cic.: iacēre ad pedes alcis, Cic.: u. iacēre od. esse ad meridiem, gegen M. (v. Örtl.), Varr. LL. u. Liv.: habere hortos ad Tiberim, Cic.: villa, quae est ad Baulos, Cic. : u. istos libros legit ad Misenum, bei M. = auf dem Landgute bei M., Cic.: pugna ad Trebiam, Liv.: ad Nolam proelium, Cic.: victoria ad Cannas, Liv. – adesse ad portam, Cic.: esse ad dextram, Cic., ad laevam, Plaut.: esse ad manum (s. 1. manus.), Cic.: manere ad regem, Liv., ad exercitum, Caes.: segnius bel lum ad hostes apparatur, Liv.: tantum esse nomen eius exercitus etiam ad ultimas Germanorum nationes, Caes.: ut esset ad posteros miraculi eius monumentum, Liv.: iactantia gloriaque ad posteros, Tac. – bes., esse ad urbem, v. röm. Magistratspers., die mit Gefolge u. Militärbefehl reisen u. an einem Orte ihr Standquartier aufschlagen, Cic.: u. esse od. remanere ad urbem, esse ad portas, v. Feldherrn, der mit dem Oberbefehle vor Rom weilt, aber als solcher in die Stadt zu kommen nicht berechtigt ist, Cic. – esse ad alqm, bei jmd. (im Hause als Besuchender) sein, Cic.: ebenso cenare ad alqm, Gell. – u. oft ad alqm = bei, vor jmd., zur Bezeichnung der Pers., unter deren Leitung, Teilnahme usw. etwas vorgeht (s. Brix Plaut. capt. prol. 49), excusationem quaerere ad Brutum, Cic.: ad iudicem agere, Cic.: ad tibicinem hostias immolare, unter Begleitung eines Flötenspielers, Cic. – ebenso ad alqd, bei, zu etw., zur Bezeichnung des Ggstnds., unter dessen Einflusse etwas vorgeht (s. Fritzsche zu Hor. sat. 2, 8, 32), ad vinum, beim W., ad lumina, beim L., Cic.: ad tibiam, zur Flöte, unter Flötenbegleitung, Cic.: ad lychnuchum ligneolum, Cic.: ad lunam, Verg. u. Hor.: ad lunae lumina, Ov. – b) an = auf, in (s. Brix Plaut. mil. 930. Halm Cic. Rosc. Am. 44), ad forum, Ter.: ad villam, Cic.: ad portum, Plaut.: ad aedem Felicitatis, Cic.: ad orientem, im O., Liv. epit.: ad omnia deorum templa, Cic.: u. so ellipt., ad Castoris (sc. aedem), Cic. – u. zur Bezeichnung v. Örtl., ad capita bubula, zu den O., Suet.: ad gallinas, Plin.
B) übtr.: 1) von der Richtung in der Bewegung, Ausdehnung: a) von der Richtung in der Bewegung: α) übh., nach den Verben, die ein Bewegen, Antreiben usw. zu etw. anzeigen, wie movere, commovere, mutare, ducere, inducere, impellere, hortari, adhortari, admonere, invitare u.a. (w.s.). – β) zur Angabe des Strebens und der Neigung, bei den Substst. cupiditas, aviditas, alacritas u.a. (w.s.). – bei den Adjj. avidus, propensus, intentus, acer u.a. (w.s.). – bei Verben, wie provincia summā contentione ad officia certans, Planc. bei Cic. – γ) zur Angabe der Bestimmung, des Endzwecks, der Absicht, zu, für, bei Substst. (bes. ad mit folg. Gerund. od. Gerundiv.), jedoch fast immer durch ein Verbum gestützt (s. Spengel Ter. Andr. 138), mentis ad omnia caecitas, Cic.: ad auxilium copia, Ter.: ad narrandum benignitas, Plaut.: adiutorem esse ad iniuriam, Cic.: ne irato facultas ad dicendum data esse videatur, Cic.: occasionem ad rem gerendam fore, Cic.: argumentum ad scribendum alci deest, Cic. – bei Adjj., wie natus, factus, doctus, aptus, idoneus, utilis u.a. (w.s.). – nach Verben, wie adiuvare, conferre, facere, conficere, esse (dienen), pertinere u.a. (w.s.). – ebenso nach den Verben deposcere, decernere, deligere u.a. (w.s.). – oft ad id, dazu, deshalb, zu dem Zwecke, ad id fabrefacta navigia, Liv.: duae cohortes ad id ipsum (eigens dazu) instructae intus, Liv.: qui ad id missi erant, Liv. (vgl. Fabri zu Liv. 24, 48, 7 u. Hand Tursell. 1, 126). – u. quid ad rem? was macht das? Cic.: quid ad me? was geht mich das an? Cic. – dah. αα) bei Mitteln, bes. Heilmitteln, zu, für, gegen, quae sint animadversa a medicis... radicum genera ad morsus bestiarum, ad oculorum morbos etc., Cic.: remedium ad tertianam, Petr. – u. auch hier nach Verben, wie esse (sein = dienen), valere, posse, proficere u.a. (w.s.). – ββ) zur Angabe des Geschäfts, zu dem jmd. od. etw. bestimmt od. verwendet wird, zu, alere canes ad venandum, Jagdhunde, Ter.: servos ad remum dare, Liv.: argentum ad vescendum factum, silbernes Tafelgeschirr, Liv. – δ) zur Angabe der Beziehung einer Sache auf eine andere, αα) in bezug, in Hinsicht (im Hinblick) od. Rücksicht auf etw., hinsichtlich, in betreff einer Sache, gegen etw. (s. Schömann Cic. de nat. deor. 2, 155. Schneider Caes. b.G. 5, 1. § 2 u. 3. Fabri Liv. 21, 57, 6. Fritzsche Hor. sat. 2, 2, 108. Heräus Tac. hist. 2, 97, 7. Nägelsb. Stil. § 122, 2), bei Substst., maxima praemia vel ad gratiam vel ad opes vel ad dignitatem, Cic. – nomina ad aliquid (ὀνόματα πρός τι), relative, Quint. – bei Adjj. (s. Wagner Ter. heaut. 370. Meißner Cic. Tusc. 2, 15. Holstein Cic. de fin. 2, 63. Müller Liv. 1, 4, 8. Fabri Liv. 21, 25, 6. Benecke Iustin. 25, 4, 3), insignes ad laudem viri, Cic.: impiger ad labores belli, Cic.: tutus ad ictus, Liv.: modestus ad omnia alia, Ter.: vir ad cetera egregius, Liv.: ad verborum linguaeque certamina rudes, Liv. – bei Verben, non comparandus hic ad illum est, Ter. – elliptisch, non ad Q. Maximi sapientiam, neque ad illius superioris Africani in re gerunda celeritatem, Cic. – ββ) im Verhältnis zu, im Vergleich mit od. zu, gegen, entsprechend (s. Brix Plaut. trin. 873. Halm u. Richter Cic. Verr. 5, 25. Madvig Cic. de fin. 3, 52. Meißner Cic. Tusc. 1, 40. Benecke Cic. Cat. 1, 12. Müller Liv. 1, 8, 4. Fabri Liv. 22, 22, 15), terram ad universi caeli complexum quasi puncti instar obtinere, Cic.: scuta ad amplitudinem corporum parum lata, Liv.: quid ad primum consulatum secundus? Liv.: ellipt. (s. Sorof Cic. de or. 2, 25), at nihil ad nostram hanc, Ter.: quem cognovimus virum bonum et non illitteratum, sed nihil ad Persium, Cic. – u. bei Gegenüberstellung zweier Verhältnisse, quomodo od. sicut od. ut... sic od. ita ad, wie... so zu, quomodo est filius ad patrem, sic est filia ad matrem, Varr. LL. 10. § 41: est ad unum victoriatum denarius, sicut ad alterum victoriatum alter denarius, ibid.: ut unum ad duo, sic decem ad viginti, ibid. § 45: ut unum ad decem, ita decem ad centum, Quint. 5, 11, 34. – b) von der Ausdehnung und Steigerung, bis zu, bis auf, α) übh.: pulli usque ad cinerem ambusti, Plin.: usque ad mortem multare alqm, Ter.: virgis ad necem caedi, Cic. – ad extremum, ad ultimum, »bis aufs äußerste, äußerst = im höchsten Grade«, homo non ad extremum perditus, Liv.: consilium non ad ultimum demens, Liv. – u. ad ultimum, »aufs äußerste = wenn es zum Äußersten kommt«, Curt. – ad summam, »aufs ganze = im ganzen, überhaupt«, Cic. u.a. – β) bei Maßbestimmungen: decoquere ad tertiam partem, Varr.: scrobem ad medium complere, Liv.: ad plenum, Hor. – γ) bei Zahl- u. Geldbestimmungen: αα) zur Angabe des Eintreffens auf eine gewisse Zahl usw., bis zu, bis auf, eadem ad decem homines servabitur portio, Curt. : ad assem perdere, Hor.: ad nummum convenit, Cic.: ad unum (unam) omnes, alle bis auf einen, d.i. bis auf den letzten, Cic.: u. so bl. ad unum, Cic.: ad impuberes, bis auf die Nichtmannbaren, mit Einschluß der N., Caes. – ββ) zur Angabe der Annäherung an eine bestimmte Zahl bis zu, an die, nahe an, nummum Philippeum ad tria milia, Plaut.: quasi talenta ad quindecim, Ter.: (fuimus) omnino ad ducentos, Cic.: cum annos ad L natus esset, Cic. – dah. auch adv. (s. Fabri zu Liv. 22, 41, 2), occisis ad hominum milibus quattuor, Caes.: ad mille ducenti eo proelio ceciderunt, Liv.
2) vom Nebeneinanderstellen u. Nahekommen von Ggstndn.: a) zur Angabe der annähernden Ähnlichkeit (s. Brix Plaut. trin. 873), nach, ut emerem ancillam ad istam faciem, Plaut.: et idem alterum (quaero) ad istanc capitis albitudinem, einen Graukopf etwa wie du, Plaut. – b) zur Angabe dessen, was zu od. bei etw. noch hinzutritt, zu, bei, neben, außer, ad cetera hanc quoque plagam infligere, Cic.: quod ad ius civile pontificium appetatis, Cic.: hoc unum ad pristinam fortunam defuit, Caes. – nisi quid vis od. vultis ad haec, Cic. – dah. ad hoc, ad haec, »zudem, überdies«, Sall. u. Liv.: ad id quod, »außerdem, daß«, usw., Liv.: ad omnia, ad cetera, Liv. (vgl. Hand Tursell. 1, 125). – c) zur Angabe der äußern Veranlassung, auf, bei, auf... hin, infolge, auf Veranlassung, aus, vor (s. Müller Liv. 1, 39, 2. Fabri Liv. 21, 41, 3), respondere, breviter disserere ad alqd, Cic.: ad famam belli novas legiones scribere, Liv.: ad ducis casum perculsa magis, quam irritata est multitudo, Liv. – oder zur Angabe des innern Beweggrundes, auf... hin, aus, vor (s. Müller Liv. 1, 7, 7. Weißenb. Liv. 42, 20, 1), quae (urbes) ad spem diuturnitatis conderentur, Cic.: seu ad metum virium seu ad spem veniae cum dedissent sese, Liv.: in suspensa civitate ad exspectationem novi belli, Liv. – d) zur Angabe der Richtschnur, nach der etw. geschieht, gemäß, nach (Ggstz. contra; s. Drak. Liv. 7, 2, 10. Schuch Apic. 5. § 186), ad perpendiculum, ad lineam, Cic.: ad istorum normam, Cic.: ad voluntatem loqui omnia, Cic.: agere ad praescriptum, Caes.: ad edictum convenire, Liv.: ad manum cantare, ad hunc modum, auf diese W., Cic.: ad tempus, der Zeit gemäß, nach Umständen, Cic. (vgl. unten no. II, 1, b u. no. II, 1, a): ad verbum, wörtlich (zB. ediscere), Cic. (vgl. verbum no. I, b, γ): ad litteras, buchstäblich, Quint. 9, 1, 25.
II) in der Zeit: 1) zur Angabe der Ausdehnung bis zu einem Zeitpunkt: a) mit Rücksicht auf die dazwischen verfließende Zeit, bis zu, bis an, bis auf, bis gegen, ab consulatu eius usque ad extremum tempus, Nep.: ab initio rerum Rom. usque ad P. Mucium pont. max., Cic.: ab hora octava ad vesperum, Cic.: ab condita urbe ad liberatam, Cic. – usque ad hanc aetatem, Cic.: ad summam senectutem, Cic.: ad vesperum, ad multam noctem, Cic.: ad id tempus, ad hoc tempus, bis jetzt, bisher, Caes. u.a.: so auch ad id locorum, Sall. u. Liv.: u. so bl. ad id, ad hoc, Liv. (s. Fabri Liv. 21, 52, 6): ad eum finem, dum etc., Cic.: quem ad finem? wie lange? Cic. – b) mit Rücksicht auf die Währung der Zeit, auf, für, ad exiguum tempus, Cic.: ad breve tempus, Plin.: ad paucos dies, Cic.: ad quoddam tempus, auf einige Zeit, Cic.: ad annos DC, Cic.: ad tempus, auf Zeit (nicht auf die Dauer), Cic.: ad praesens, Cic. 2) zur Angabe des Eintretens auf od. nach einem Zeitpunkt: a) zu, auf, an, nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus, Cic.: te Laodiceae fore ad meum adventum, bei m.A., Cic.: ad aestatem, Liv.: ad lucem, zum Morgen, am Morgen, Cic.: ad meridiem, Plaut.: ad vesperum, Cic.: ad diem dictam, Cic.: ad diem, Cic.: ad (an) eum diem, Tac.: ad praedictum tempus, Liv.: ad tempus, zur gehörigen Zeit, Cic. – ad extremum, Cic. u. Liv., ad ultimum, Liv., ad postremum, Liv., zuletzt (s. Müller Liv. 1, 33, 5). – b) nach, über, binnen (s. Lachm. Lucr. 2, 44. p. 79), ad annum tribunum pl. fore, Cic.: utrum illuc nunc veniam, an ad annos decem, Cic.: ad punctum temporis, binnen od. in einem Augenblick, Cic.: ad Kalendas Graecas, s. Calendae. – ➳ ad seinem Pronom. od. Subst. nachgesetzt, quem ad, Plaut. Bacch. 176: quam ad, Ter. Phorm. 524: quos ad, Cic. de nat. deor. 2, 10: ripam ad Araxis, Tac. ann. 12, 51. – od. zwischen Adjekt. u. Subst., augendam ad invidiam, Tac. ann. 12, 8.
In der Zusammensetzung bezeichnet ad ebenfalls eine Annäherung, heran, herzu, herbei, dabei, zB. accedere, adstare (astare). – dah. auch ein Streben, eine Neigung, s. ad-amo, ac-crēdo u.a. – eine Vermehrung, hinzu, zB. adicere, assumere.
➳ Die Schreibung at (gegen Quint. 1, 7, 5. Prob. inst. (IV) 145, 8 sq. Caper (VII) 95, 14. Vel. Long. (VII) 69, 23. Scaur. de orth. (VII) 154, 15), zB. Corp. inscr. Lat. 1, 1252; 2, 4514; 3, 536 u. 3.; in Handschriften, s. Ribbeck, Prolegg. Verg. p. 396. Wagner Orthogr. Verg. p. 426.
2) zur Bezeichnung der Annäherung, Richtung in der Ruhe = a) bei, an, vor, sedere ad latus eius, Cic.: iacēre ad pedes alcis, Cic.: u. iacēre od. esse ad meridiem, gegen M. (v. Örtl.), Varr. LL. u. Liv.: habere hortos ad Tiberim, Cic.: villa, quae est ad Baulos, Cic. : u. istos libros legit ad Misenum, bei M. = auf dem Landgute bei M., Cic.: pugna ad Trebiam, Liv.: ad Nolam proelium, Cic.: victoria ad Cannas, Liv. – adesse ad portam, Cic.: esse ad dextram, Cic., ad laevam, Plaut.: esse ad manum (s. 1. manus.), Cic.: manere ad regem, Liv., ad exercitum, Caes.: segnius bel lum ad hostes apparatur, Liv.: tantum esse nomen eius exercitus etiam ad ultimas Germanorum nationes, Caes.: ut esset ad posteros miraculi eius monumentum, Liv.: iactantia gloriaque ad posteros, Tac. – bes., esse ad urbem, v. röm. Magistratspers., die mit Gefolge u. Militärbefehl reisen u. an einem Orte ihr Standquartier aufschlagen, Cic.: u. esse od. remanere ad urbem, esse ad portas, v. Feldherrn, der mit dem Oberbefehle vor Rom weilt, aber als solcher in die Stadt zu kommen nicht berechtigt ist, Cic. – esse ad alqm, bei jmd. (im Hause als Besuchender) sein, Cic.: ebenso cenare ad alqm, Gell. – u. oft ad alqm = bei, vor jmd., zur Bezeichnung der Pers., unter deren Leitung, Teilnahme usw. etwas vorgeht (s. Brix Plaut. capt. prol. 49), excusationem quaerere ad Brutum, Cic.: ad iudicem agere, Cic.: ad tibicinem hostias immolare, unter Begleitung eines Flötenspielers, Cic. – ebenso ad alqd, bei, zu etw., zur Bezeichnung des Ggstnds., unter dessen Einflusse etwas vorgeht (s. Fritzsche zu Hor. sat. 2, 8, 32), ad vinum, beim W., ad lumina, beim L., Cic.: ad tibiam, zur Flöte, unter Flötenbegleitung, Cic.: ad lychnuchum ligneolum, Cic.: ad lunam, Verg. u. Hor.: ad lunae lumina, Ov. – b) an = auf, in (s. Brix Plaut. mil. 930. Halm Cic. Rosc. Am. 44), ad forum, Ter.: ad villam, Cic.: ad portum, Plaut.: ad aedem Felicitatis, Cic.: ad orientem, im O., Liv. epit.: ad omnia deorum templa, Cic.: u. so ellipt., ad Castoris (sc. aedem), Cic. – u. zur Bezeichnung v. Örtl., ad capita bubula, zu den O., Suet.: ad gallinas, Plin.
B) übtr.: 1) von der Richtung in der Bewegung, Ausdehnung: a) von der Richtung in der Bewegung: α) übh., nach den Verben, die ein Bewegen, Antreiben usw. zu etw. anzeigen, wie movere, commovere, mutare, ducere, inducere, impellere, hortari, adhortari, admonere, invitare u.a. (w.s.). – β) zur Angabe des Strebens und der Neigung, bei den Substst. cupiditas, aviditas, alacritas u.a. (w.s.). – bei den Adjj. avidus, propensus, intentus, acer u.a. (w.s.). – bei Verben, wie provincia summā contentione ad officia certans, Planc. bei Cic. – γ) zur Angabe der Bestimmung, des Endzwecks, der Absicht, zu, für, bei Substst. (bes. ad mit folg. Gerund. od. Gerundiv.), jedoch fast immer durch ein Verbum gestützt (s. Spengel Ter. Andr. 138), mentis ad omnia caecitas, Cic.: ad auxilium copia, Ter.: ad narrandum benignitas, Plaut.: adiutorem esse ad iniuriam, Cic.: ne irato facultas ad dicendum data esse videatur, Cic.: occasionem ad rem gerendam fore, Cic.: argumentum ad scribendum alci deest, Cic. – bei Adjj., wie natus, factus, doctus, aptus, idoneus, utilis u.a. (w.s.). – nach Verben, wie adiuvare, conferre, facere, conficere, esse (dienen), pertinere u.a. (w.s.). – ebenso nach den Verben deposcere, decernere, deligere u.a. (w.s.). – oft ad id, dazu, deshalb, zu dem Zwecke, ad id fabrefacta navigia, Liv.: duae cohortes ad id ipsum (eigens dazu) instructae intus, Liv.: qui ad id missi erant, Liv. (vgl. Fabri zu Liv. 24, 48, 7 u. Hand Tursell. 1, 126). – u. quid ad rem? was macht das? Cic.: quid ad me? was geht mich das an? Cic. – dah. αα) bei Mitteln, bes. Heilmitteln, zu, für, gegen, quae sint animadversa a medicis... radicum genera ad morsus bestiarum, ad oculorum morbos etc., Cic.: remedium ad tertianam, Petr. – u. auch hier nach Verben, wie esse (sein = dienen), valere, posse, proficere u.a. (w.s.). – ββ) zur Angabe des Geschäfts, zu dem jmd. od. etw. bestimmt od. verwendet wird, zu, alere canes ad venandum, Jagdhunde, Ter.: servos ad remum dare, Liv.: argentum ad vescendum factum, silbernes Tafelgeschirr, Liv. – δ) zur Angabe der Beziehung einer Sache auf eine andere, αα) in bezug, in Hinsicht (im Hinblick) od. Rücksicht auf etw., hinsichtlich, in betreff einer Sache, gegen etw. (s. Schömann Cic. de nat. deor. 2, 155. Schneider Caes. b.G. 5, 1. § 2 u. 3. Fabri Liv. 21, 57, 6. Fritzsche Hor. sat. 2, 2, 108. Heräus Tac. hist. 2, 97, 7. Nägelsb. Stil. § 122, 2), bei Substst., maxima praemia vel ad gratiam vel ad opes vel ad dignitatem, Cic. – nomina ad aliquid (ὀνόματα πρός τι), relative, Quint. – bei Adjj. (s. Wagner Ter. heaut. 370. Meißner Cic. Tusc. 2, 15. Holstein Cic. de fin. 2, 63. Müller Liv. 1, 4, 8. Fabri Liv. 21, 25, 6. Benecke Iustin. 25, 4, 3), insignes ad laudem viri, Cic.: impiger ad labores belli, Cic.: tutus ad ictus, Liv.: modestus ad omnia alia, Ter.: vir ad cetera egregius, Liv.: ad verborum linguaeque certamina rudes, Liv. – bei Verben, non comparandus hic ad illum est, Ter. – elliptisch, non ad Q. Maximi sapientiam, neque ad illius superioris Africani in re gerunda celeritatem, Cic. – ββ) im Verhältnis zu, im Vergleich mit od. zu, gegen, entsprechend (s. Brix Plaut. trin. 873. Halm u. Richter Cic. Verr. 5, 25. Madvig Cic. de fin. 3, 52. Meißner Cic. Tusc. 1, 40. Benecke Cic. Cat. 1, 12. Müller Liv. 1, 8, 4. Fabri Liv. 22, 22, 15), terram ad universi caeli complexum quasi puncti instar obtinere, Cic.: scuta ad amplitudinem corporum parum lata, Liv.: quid ad primum consulatum secundus? Liv.: ellipt. (s. Sorof Cic. de or. 2, 25), at nihil ad nostram hanc, Ter.: quem cognovimus virum bonum et non illitteratum, sed nihil ad Persium, Cic. – u. bei Gegenüberstellung zweier Verhältnisse, quomodo od. sicut od. ut... sic od. ita ad, wie... so zu, quomodo est filius ad patrem, sic est filia ad matrem, Varr. LL. 10. § 41: est ad unum victoriatum denarius, sicut ad alterum victoriatum alter denarius, ibid.: ut unum ad duo, sic decem ad viginti, ibid. § 45: ut unum ad decem, ita decem ad centum, Quint. 5, 11, 34. – b) von der Ausdehnung und Steigerung, bis zu, bis auf, α) übh.: pulli usque ad cinerem ambusti, Plin.: usque ad mortem multare alqm, Ter.: virgis ad necem caedi, Cic. – ad extremum, ad ultimum, »bis aufs äußerste, äußerst = im höchsten Grade«, homo non ad extremum perditus, Liv.: consilium non ad ultimum demens, Liv. – u. ad ultimum, »aufs äußerste = wenn es zum Äußersten kommt«, Curt. – ad summam, »aufs ganze = im ganzen, überhaupt«, Cic. u.a. – β) bei Maßbestimmungen: decoquere ad tertiam partem, Varr.: scrobem ad medium complere, Liv.: ad plenum, Hor. – γ) bei Zahl- u. Geldbestimmungen: αα) zur Angabe des Eintreffens auf eine gewisse Zahl usw., bis zu, bis auf, eadem ad decem homines servabitur portio, Curt. : ad assem perdere, Hor.: ad nummum convenit, Cic.: ad unum (unam) omnes, alle bis auf einen, d.i. bis auf den letzten, Cic.: u. so bl. ad unum, Cic.: ad impuberes, bis auf die Nichtmannbaren, mit Einschluß der N., Caes. – ββ) zur Angabe der Annäherung an eine bestimmte Zahl bis zu, an die, nahe an, nummum Philippeum ad tria milia, Plaut.: quasi talenta ad quindecim, Ter.: (fuimus) omnino ad ducentos, Cic.: cum annos ad L natus esset, Cic. – dah. auch adv. (s. Fabri zu Liv. 22, 41, 2), occisis ad hominum milibus quattuor, Caes.: ad mille ducenti eo proelio ceciderunt, Liv.
2) vom Nebeneinanderstellen u. Nahekommen von Ggstndn.: a) zur Angabe der annähernden Ähnlichkeit (s. Brix Plaut. trin. 873), nach, ut emerem ancillam ad istam faciem, Plaut.: et idem alterum (quaero) ad istanc capitis albitudinem, einen Graukopf etwa wie du, Plaut. – b) zur Angabe dessen, was zu od. bei etw. noch hinzutritt, zu, bei, neben, außer, ad cetera hanc quoque plagam infligere, Cic.: quod ad ius civile pontificium appetatis, Cic.: hoc unum ad pristinam fortunam defuit, Caes. – nisi quid vis od. vultis ad haec, Cic. – dah. ad hoc, ad haec, »zudem, überdies«, Sall. u. Liv.: ad id quod, »außerdem, daß«, usw., Liv.: ad omnia, ad cetera, Liv. (vgl. Hand Tursell. 1, 125). – c) zur Angabe der äußern Veranlassung, auf, bei, auf... hin, infolge, auf Veranlassung, aus, vor (s. Müller Liv. 1, 39, 2. Fabri Liv. 21, 41, 3), respondere, breviter disserere ad alqd, Cic.: ad famam belli novas legiones scribere, Liv.: ad ducis casum perculsa magis, quam irritata est multitudo, Liv. – oder zur Angabe des innern Beweggrundes, auf... hin, aus, vor (s. Müller Liv. 1, 7, 7. Weißenb. Liv. 42, 20, 1), quae (urbes) ad spem diuturnitatis conderentur, Cic.: seu ad metum virium seu ad spem veniae cum dedissent sese, Liv.: in suspensa civitate ad exspectationem novi belli, Liv. – d) zur Angabe der Richtschnur, nach der etw. geschieht, gemäß, nach (Ggstz. contra; s. Drak. Liv. 7, 2, 10. Schuch Apic. 5. § 186), ad perpendiculum, ad lineam, Cic.: ad istorum normam, Cic.: ad voluntatem loqui omnia, Cic.: agere ad praescriptum, Caes.: ad edictum convenire, Liv.: ad manum cantare, ad hunc modum, auf diese W., Cic.: ad tempus, der Zeit gemäß, nach Umständen, Cic. (vgl. unten no. II, 1, b u. no. II, 1, a): ad verbum, wörtlich (zB. ediscere), Cic. (vgl. verbum no. I, b, γ): ad litteras, buchstäblich, Quint. 9, 1, 25.
II) in der Zeit: 1) zur Angabe der Ausdehnung bis zu einem Zeitpunkt: a) mit Rücksicht auf die dazwischen verfließende Zeit, bis zu, bis an, bis auf, bis gegen, ab consulatu eius usque ad extremum tempus, Nep.: ab initio rerum Rom. usque ad P. Mucium pont. max., Cic.: ab hora octava ad vesperum, Cic.: ab condita urbe ad liberatam, Cic. – usque ad hanc aetatem, Cic.: ad summam senectutem, Cic.: ad vesperum, ad multam noctem, Cic.: ad id tempus, ad hoc tempus, bis jetzt, bisher, Caes. u.a.: so auch ad id locorum, Sall. u. Liv.: u. so bl. ad id, ad hoc, Liv. (s. Fabri Liv. 21, 52, 6): ad eum finem, dum etc., Cic.: quem ad finem? wie lange? Cic. – b) mit Rücksicht auf die Währung der Zeit, auf, für, ad exiguum tempus, Cic.: ad breve tempus, Plin.: ad paucos dies, Cic.: ad quoddam tempus, auf einige Zeit, Cic.: ad annos DC, Cic.: ad tempus, auf Zeit (nicht auf die Dauer), Cic.: ad praesens, Cic. 2) zur Angabe des Eintretens auf od. nach einem Zeitpunkt: a) zu, auf, an, nos hic te ad mensem Ianuarium exspectamus, Cic.: te Laodiceae fore ad meum adventum, bei m.A., Cic.: ad aestatem, Liv.: ad lucem, zum Morgen, am Morgen, Cic.: ad meridiem, Plaut.: ad vesperum, Cic.: ad diem dictam, Cic.: ad diem, Cic.: ad (an) eum diem, Tac.: ad praedictum tempus, Liv.: ad tempus, zur gehörigen Zeit, Cic. – ad extremum, Cic. u. Liv., ad ultimum, Liv., ad postremum, Liv., zuletzt (s. Müller Liv. 1, 33, 5). – b) nach, über, binnen (s. Lachm. Lucr. 2, 44. p. 79), ad annum tribunum pl. fore, Cic.: utrum illuc nunc veniam, an ad annos decem, Cic.: ad punctum temporis, binnen od. in einem Augenblick, Cic.: ad Kalendas Graecas, s. Calendae. – ➳ ad seinem Pronom. od. Subst. nachgesetzt, quem ad, Plaut. Bacch. 176: quam ad, Ter. Phorm. 524: quos ad, Cic. de nat. deor. 2, 10: ripam ad Araxis, Tac. ann. 12, 51. – od. zwischen Adjekt. u. Subst., augendam ad invidiam, Tac. ann. 12, 8.
In der Zusammensetzung bezeichnet ad ebenfalls eine Annäherung, heran, herzu, herbei, dabei, zB. accedere, adstare (astare). – dah. auch ein Streben, eine Neigung, s. ad-amo, ac-crēdo u.a. – eine Vermehrung, hinzu, zB. adicere, assumere.
➳ Die Schreibung at (gegen Quint. 1, 7, 5. Prob. inst. (IV) 145, 8 sq. Caper (VII) 95, 14. Vel. Long. (VII) 69, 23. Scaur. de orth. (VII) 154, 15), zB. Corp. inscr. Lat. 1, 1252; 2, 4514; 3, 536 u. 3.; in Handschriften, s. Ribbeck, Prolegg. Verg. p. 396. Wagner Orthogr. Verg. p. 426.
sacellum / ‥ diruit ad fundum
ad sedes venit basterna relictas
versis capitibus ‥ deorsum ad terram
eum ‥ duxerunt ad locum
ad suam domum repedabat
sive ad superiora se semper intendat [angelica natura ]
repatriantes ad propria reversi sunt
acclamatum est ‥: ‘ad arma, ad arma!’
ideo summonitor [sc. eat ] ad prisonam
nulli mercenarii ‥ portent ‥ mercandizas suas de ostio ad ostium, loco ad locum seu domo ad domum
totum ipsius tenorem de verbo ad verbum transscripsi
equitaverunt ‥ primo ad Coventriam, ‥ deinde ad Dunstaple, deinde ad S. Albanum
in introitu ad cellarium
ad et in ‥ Domum Capitularem ‥ accessimus
inclinacio ferri ad deorsum
[abbas W., ob. 1396 ] turbariam ‥ usque ad prope novum hospicium transferri ‥ fecerat
tunc navis venit ad circa placeam
ad dominum tota conversus mente
ad famulum Christi scripsit
in epistula ad regem missa
dum sincere ‥ humanus animus ad Deum perveniet
vertit se ad Alnod
non reddunt censum ad Godric
nos inde ad vos capiemus sicut ad inimicos nostros
nihil vobis faciam; ite ad justiciarium
ad fidem catholicam conversus est
ne forte properet paradisi ad gaudia
ciet ad pugnam mentes discordia fratrum
cum ad mortem duceretur
multi ‥ ad crucis obsequium sunt allecti
rupes ‥ quam ‥ totam ad facilem motum duxisti
quicumque alium plegiaverit de stando ad rectum, ‥ si non habuerit eum ad rectum, ‥ incidet in misericordiam
ad missam audivit pulsare
vicecomes non venit ‥; et ideo ad judicium
ut alterentur homines ad sanitatem
adjudicati sunt ad juisam
filios suos ‥ permiserunt ordinari ad primam tonsuram
ponere filium suum ad studium(
persequciones ‥ que nos quasi ad interitum opprimunt
nullo ad hoc cogente
Waltero ‥ electo ad episcopatum de Lincolnia
litteras de presentacione ad decanatum
si Stephanus ‥ presentavit ei [sc. episcopo ] Willelmum ‥ ad ecclesiam de P. ‥ et ipse ‥ ipsum admisit ad ecclesiam predictam
clericum ‥ ad competens beneficium promovere
coronator ‥ usque festum SS. Innocencium ‥; quo die substituit loco suo ad coronam Johannem H.
[episcopus ] ad semigraciam regis recipitur
quod possit ad dimidias communas ‥ admitti
discipulos ‥ ad sacerdotalem usque gradum ‥ provexit
quatinus dictum I. ad omnes sacros ordines quos nondum est assecutus ‥ canonice ordinare velitis
manus Eadulf electi ad episcopum
revocant episcopum ‥ ad protectorem
eligatis tres viros ‥ et nos unum ex illis tribus ‥ vobis dabimus ad vicecomitem
quod ‥ †convincerat [l. convicerat ] ‥ Martinum ad villanum suum
disrationavit eum ‥ ad nativum suum
cognoscit se ad villanum
si probatus fuerit ad nativum
nullus est ad summum pontificem eligendus ‥
archiepiscopus preficiet quem voluerit ad custodem [collegii ]
in locum qui vocatur Ad Lapidem
in villam regiam quae vocatur Adgefrin [] Yeavering
non habens scutum ad manum
resederunt circa me, unus ad caput, et unus ad pedes
ad hoc manerium erant ‥ ii liberi homines
si ‥ in convivio sedere videatur ad calculum
per libertatem sedendi ad scaccarium
mortuum boscum ad terram jacentem
execucio judicii fiet ‥ ad placeam et pillorium ‥ episcopi
sedit ad mensam cum episcopo
dum sedebat ad prandium
omnes alii ‥ remanebunt ad domum
nomina alder-mannorum qui fuerunt ad hanc curiam(
abuctat ad unum capud super mesuagium
non babuit denarios ad manus ‥ unde dictos sumptus ‥ facere potuit
justiciarius decetero non concedat tuicionem pacis felonibus ad silvam existentibus
tempore quo juratores fuerunt ad barram coram justiciariis
personis ‥ valentibus ‥ expendere c li. ad universitatem
si [(ille tres acre ] essent assartate, bestie amitterent procursus suos ad transversum foreste
ubi ipse ad largum fuit et potuit se reddidisse vicecomiti
tenemento quod R. ‥ inhabitat adoppositum ecclesie
ad oppositum est Francho dicens ‥
ita tamen quod crisma [et ] oleum ‥ infra capellam regiam ad intra remaneant et non distribuantur ad extra
volumus sic vos regere quod nec retrocedet religio ad infra nec sollicitudo ad extra
nulle omnino confirmationes ad intus et extra dentur
ad manum tractus, cum ad palatium pervenisset
duos homines ad pedes ambulantes
calefiant ad ignem
quod remanet desiccatur ad solem
[S. Germanus ] jussit sculpi in pariete ad visum suum: ‘V Kal. Maii’
ad nostram non se offerunt visionem
prout in pluribus monasteriis monialium ‥ hodie vidimus ad oculum
ita quod sint apud London’ ad regem
sint ad nos cum equis et armis
perveniens Londonias, primo ad S. Paulum orans
fuerunt ad mortem illam et fugerunt
fuerunt ad occisionem illam
cum esset captus ad bellum de Rosslyn
debet falcare bis in anno ‥ ad cibum suum proprium
sarclabit ‥ per unum diem ad cibum domini
esse debet ‥ ad panem et aquam in quartis et sextis feriis
habebit palefridum suum ad fenum, forraginem et avenam
quamdiu animalia fuerint ad herbam
in prebenda nichil, quia equi prius ponebantur ad herbam
pro quolibet equo per diem et noctem per x dies quibus fuerunt ad herbam ob. quad. et per xiiij dies quibus fuerunt ad fenum j d.
tres dies operis ad fenum que valent j d. ob.
operantibus ad molendinum
quamdiu fuerit ad fidem et servicium
non fuit ad fidelitatem nostram
Walensium ‥, qui non sunt ad fidem nec pacem regis
bene et fideliter ‥ se habuit ad fidem nostram
felo domini regis fuit et non ad pacem
cum Hybernicis ad guerram ‥ existentibus
ad hanc diem curatio ‥ celebrari non desinit
a tempore matutinae laudis ad diem usque
usque ad impletum tempus quod ipsi inter se constituerant
a festivitate S. Michaelis usque ad festum S. Andree
ad festum S. Johannis fuit dimidius annus
cum [heres ] ad etatem pervenerit
invadiavit ‥ quandam partem dotis sue ‥ ad terminum x annorum
de tempore ad tempus
continuavit ‥ convocacionem ‥ usque ad et in crastinum
cum ad tempus abscessissem a te
ad breve tempus
ne ‥ status ecclesiae ‥ vel ad horam pastore destitutus vacillare inciperet
dederunt xx naves regi una vice in anno ad xv dies
excommunicati non debent dare vadium ad remanens(
[bedelli ] vel ab officio perpetuo vel ad tempus ammoveantur
inhibicionem ‥ ne quid de ‥ venacione caperetur ‥ ad triennium
percipiet per annum ad totam vitam suam x s.(
conveniant semper ad quatuor ebdomadas(
petiit eam [curiam ] ad horam et terminum
ad diem illum venit abbas et petiit terram suam per plevinam ad horam
capiat diem ‥ ad quem eis inde plenarie possit satisfacere
ad quatuor anni terminos, viz. ad festum S. Michaelis ‥, ad Nativitatem Domini ‥, ad Pascha, ‥ ad nativitatem S. Johannis Baptiste
ad gulam Augusti
ad xiij annos elapsos
ad omne quasi verbum juras et membra Christi nominas irreverenter
venit ad extremum princeps
ad ultimum ‥ agonizarunt
una vice ‥, una vice similiter ‥, et ad ultimum audivit
ut nec ad modicum liceat nobis respirare
cum molendina ‥ reparacione ‥ adpresens indigeant
quinta die post festum nativitatis B. Virginis, qua die ad tardius camerario ‥ debetis ‥ vos offerre
ad hoc relinquitur indeterminatum
die quo hoc malum ad sero factum fuit
ista ordinatio Christi ‥ bene obligat ad semper, sed non pro semper
nescius ad mane que sibi sero foret
ad aretro ‥ recusaverunt
ad nihili te computabo
amerc[i ]atus fuit ad x m.
utlagaria nulla est et adjudicata ad nullam
ecclesia ‥ estimatur ad ij m.
manerium ‥ extenditur ad c ‥ solidos
de ‥ cl li. ad quas dampnificatus fuit
[damna ] taxantur ad xx m.
assident damnum ‥ abbatis ‥ ad dim. m.(
dabunt ‥ uxori mee ad carius bluet
nisi vinum illud adeo bonum sit quod aliquis velit pro eo dare circa ij m. ad altius
extendi faciatis manerium ‥ ad plus quod poterit extendi
amercietur ad dim. m. et non ad plus
qualitercunque scutagium currat, sive ad plus sive ad minus
ad melius quam poterit illam vendat
vir et uxor ad paria judicentur
rependere vices non sufficimus ad condignum
omnes ‥ fures, sacrilegos, perjuros, ‥ adhec quicunque contra patriam conspirassent, ‥ relegavit exsilio
hiis adicimus ut ‥ ad hec precipimus ut ‥ ad hec prohibemus ne ‥
quod ad dc marcas summa inveniretur
obtulit ei ‥ episcopatum ampliare fundis ad equivalenciam archiepiscopatus predicti
asportavit de ‥ utensilibus ad valentiam iij m.
omnes terras suas ‥ ad valentiam v milia marcarum
candele ad sufficienciam debent exhiberi
ponent [averia ] ad certum numerum, ita quod illum numerum nullus excedat
ad septem milia hominum Jerosolimam petentes ‥ obsessi sunt
Romani ad tres centum millia insurgunt
pro factura murorum ‥ ad iiij ulnas et dim. in altitudine
per decidenciam mensure, que minor est ‥ nova ferlota ‥ ad quantitatem unius bolle de celdra
princeps ‥ ipsam ‥ ad lx millia li. redditus annui ‥ dotabit(
subversionem ipsius ‥ modis omnibus ad posse procurarent
solitarii ‥ manent ad xv leucas de Bertona
cum nimio exercitu virorum armatorum ad ultra numerum ‥ c millium
sic mea turgescunt ad plenum viscera musto
id quod ‥ non ad integrum promulgaveras
cleyas ad †proprius [? l. propius ] quod poterit versus G. ‥ cariari faciat
de dicta pecunia vobis ‥ satisfaciemus ad plenum
si quis ‥ clericos duos ad minus ‥ habuerit(
admittantur [scolares ] pro mora v annorum ad majus
ultra xxx dies ad magis
habeat tres clericos ad magis hujusmodi condicionis
nudato capite, zona sua abjecta seu pro tempore adminus dimissa(
iij vel iiij ad omne majus
ad omne minus ante solutionem instantis termini
quaternis diebus in hebdomada ad minimum legat
moraturi ‥ in partibus transmarinis ad custamentum eorum
servientes non recipiatis ‥ ad sumptus vestros
navem ‥ salvaverunt ad magnos labores
cum conductor non teneatur domum ‥ conservare ad expensas suas
vivat in prisona nostra ‥ ad custagium ipsius R.
c solidatas ‥ panis, viz. iiij panes ad denarium
per ‥ suum [Edwardi II ] tempus magna fames fuit in Anglia, ita ut aliquo tempore j quarterium frumenti ad xl s. venderetur
in xv multonibus, pecia ad x d.
dant de consuetudine ‥ xvii s. ad pisces et viii s. ad sal
inde exeunt lx d. ad victum monachorum
habere faciat Galfrido ‥ xv m. ‥ ad unum agnum
lego ‥ filio meo xx s. ad libros
debet ad stipendium prepositi ‥ iiij d.
carpentariis ‥ ad potum, vj d.
subsacriste ad lumen in nocte Natalis Domini, vj d.
precipimus quod navis illa cum ‥ marinellis sint [sic ] ad denarios nostros
fuit ‥ socius magistri A. ‥ et ad robas suas
illi soli de familia intelligantur existere qui ‥ erunt ad victum et vestitum dominorum
valet lx sol. et tamen est ad firmam pro iiii li.
Herbertus tenet ad firmam de rege Ringetone
non fuit positum ad firmam et ideo ignoratur quantum tunc valuit
ii bovatae terrae ad geldum
qui ad expeditionem regis [(AS: ] v hidas teneretto cynges utware
ad utwaram regis
in terra warlanda sunt xj bovate ad opus et xv ad malam
abbas permisit eos [virgatarios ] esse ad gabulum
recepit eosdem ad periculum suum proprium
in octabis S. Petri ad Vincula
venatorem ‥ ligaverunt ad quandam quercum
ad pilam ludendo
ad caudas equorum tractus usque ad furcas latronum
juro ad ‥ Evangelia per me corporaliter tacta
episcopatus ‥ ad Danihelem ‥ pertinet
dabo ‥ unam ‥ villulam cum at [sic ] eandem sedem recte pertinet
sunt ibi xxx et ij mansure et unum molendinum que tenent clerici S. Gregorii ad eorum ecclesiam(
clericis ‥ ad hoc negotium contingentibus
dotem meam que ad me contingebat
predicte ville sunt guyldabiles cum hundredo ad regem
pagani non tenentur ad instituciones ecclesiasticas
fundavit ‥ mentem ‥ / durior ut ferro foret ad tormenta
taliter ad turmas infit cum voce procaci
dicebant ad illos: “‥ quid hic sedetis? ”
adversum nos ad Deum suum clamant
per sic quod intercederet pro eis ad dominum Robertum
cum dicimus “dixit ad Johannem”, hic ‘ad’ acuitur
orent ad Dominum
vir ‥ tanti honoris ad terre principes quod quasi patrem venerarentur
ob devocionem et dileccionem quas habuit ad beatum ‥ Thomam
dileccio ad ipsum
communicacio heretici ad fidelem
substantiam singulorum arbitrati sunt intuendam, quantitatem ad aliquid, qualitatem ‥
‘ad aliquid’ dicitur secundum plures modos
evum ‥ erit ad eviterna sicut locus indivisibilis ad puncta
habita consideracione ‥ ad convenienciam illius
ad diversitatem corporum sequitur diversitas voluntatum
repugnanciam habere ad ordinem sacerdotalem
actus exterior utendi re temporali ‥ est indifferens ad actum licitum et illicitum
danegeldum, id est duos solidos ad hidam
in contribucione facta ‥ pro iij d. ad libram
aequali ‥ ad angelos
per ipsam ad angelos aequalitatem
veritas est adequacio rei ad intellectum(
propter similitudinem ad principatum regalem
non invento simili ad Adam
ij materasses debiles, j blod[ium ] ad album
reddit cxl li. ad ignem et ad pensam
reddit l li. ad arsuram et pensum
valuit xv li. ad numerum, modo xv li. ad pensum
denarios novem ad pensam(
x peisas caseorum ad pensum Wiltone
ut firmam maneriorum non solum ad scalam sed ad pensum solverent
accenso ad ejus [mulieris ] mensuram cereo
ad novum standardum regis eadem vetus moneta dicebatur de totidem esse pejor(
lapides faciunt ‥ ictus qui judicari non possunt ad plagam
ad admonitionem apostolicae sedis ‥ didicerunt
si detur ad omnia verbi/condimenta fides
emollitur ille ‥ ad gemituosa consilia circumflentium
ad pravam suggestionem quorundam
facete satis et ad hominem magis quam ad orationem ‥ respondit
ad sumonitionem et mandatum ‥ majoris
ad magnam ‥ supplicationem ‥ fidelium
ad incitamentum Hugonis
fuit institutus in ecclesia ‥ ad presentacionem prioris
veniant ‥ ad preceptum prepositi
quidquid vis ad votum adest
votis meis ad velle satisfeci(
potat ad affectum qui presto videt sibi lectum
ad libitum suum et voluntatem
proprio sacerdoti vel alteri ad ejus licentiam
liceret ‥ regi ‥ unam turrim erigere ad placitum munitissimam
cibis et potibus ‥ quos ‥ invitans ad placitum suum poterit amovere
sunt omnia bona sua ‥ ad voluntatem domini
quod de terra materiali ad literam adintellexit(
ad resignacionem ‥ abbatis ‥ regium adhibuimus assensum
ad illum se aggreavit et assentivit
Henricus ‥ ad hoc non consenciit
in clvj acris bladi sarclandis ad tascham, ‥ viz. iij acre j d.
ad estimacionem v milia virorum cesi sunt
ad omnes acciones nostras ‥ implacitandum ad communem legem
clamat tenere mesuagium ‥ ad communem legem
sulcos obliquat adinstar aratri
hominem ad imaginem et similitudinem suam[cf. ] ‥ constituitGen. i 26
puer ‥ baptizatus ad nomen comitis Flandrie Philippus appellatus est
ad imitationem ‥ apostolorum
v hidas ‥ habuit ad eundem modum
ad modum imaginis ornamentis decorata
circulum ‥ intersecantem priorem circulum ad angulos rectos
quod nullus extraneus vendat pannos in civitate ad decisionem
quod nullus alius ‥ emat vel vendat ‥ merchandisas ‥ ad retalliam
parati sumus monstrare ad verum ‥ attestaciones
licet ad cassum, in brevi reconsiliatus exstitit
compareat coram baronibus ‥ ad cicius quod fieri possit
mandamus quod ad prudentius quod poteritis vos ‥ subtrahatis
id ‥ ad cautius et diligentius quod poteritis ‥ perquiratis
non intellexerunt ad purum seu plenum
si ferri vulnus minus ad mortem regis sufficeret
hec [terra ] deratiocinata est ad opus regis
domos ‥ ad usum proprium habeant
mesuagium ‥ habendum ‥ Thome ‥ ad opus tamen et usum mei ‥ durante vita naturali mei
ad majorem securitatem hujus rei ‥ juraverunt ‥
ut sententias ‥ relaxarent ad cautelam
jussit ea [monilia ] feretro indelebiliter ad memoriam sui ‥ affirmari
ad augmentum ciste communis
ad honorem ‥ ecclesie ‥ et majorem †decentium [(l. decentiam ] ministrantium ‥ ordinabat
ut essent adjuvantes ‥ visitatori ‥ ad finem quod ‥ libere posset officium ‥ exercere
ad effectum quod possit admitti
summe ‥ deposite ad custodiam
cum quesissent ad quid eam ‥ vexaret
requisitus ad quid esset ibi
est acolitus in ‥ mantello serico ad hoc parato
talliagium ‥ assessum super Judaismum per Thomam ‥ adhoc assignatum
ad hoc quod pro catholicis habeantur, tenentur errorem suum ‥ revocare
dum venire debebat ad capere, ‥ ova simul et obolum perdidit
abbas ‥ atturnavit W. ‥ ad esse senescallum suum
presentat fratrem R. B. ad esse baillivum eorum
summonitus fuit ‥ ad esse [? l. adesse ] in crastino S. Martini
invenit plegios ad esse coram justiciariis
attachementum sufficiens ad partes ligare
satellites ad impugnandam ‥ aciem conspirati
misit praefectum suum ad adducendum eum
silva magna ad venandum
pueros ad confirmandos [sic ] offerens
pro carretta locata ad conducendum obsides
duos magistros ‥ ad ipsas galias nostras regendas ad eundum in servicium nostrum
omnes aque in quibus capiuntur salmones ponuntur in defenso ad capiendum salmones
quem rex assignavit ad eligendum iiij masones ad d petras pro ingeniis regis faciendum
quos duos filios Knutus rex ‥ misit in partibus transmarinis ad †educandos [? l. educandum ]
ipsos ‥ ad veniendum in Angliam ‥ inducatis
ipsos ad hoc faciendum ‥ coegerunt et compulserunt
si ‥ rogati fuerint ad publicandas dictas literas
eis stricte mandatur ad publicandum ‥ dictas literas
tenet manerium ‥ per serjanciam ad inveniendum ‥ unum garcionem(
pro informacione juvenum ad cantandum
ad effectum ad standum ipsorum regimini
insultum fecit ea intencione ad ipsum J. ‥ interficiendum
dedit ‥ filio suo ‥ xl fururas ‥ ad milites suos
pro iiij frokis ad iiij novicios
non minor sapiencia ‥ requiritur ad principantem in spiritualibus ‥ quam ad regem
est dominicum quod quis habet ad mensam suam et proprie, sicut suntbordlandes Anglice
collectanei ‥ duo ad suffragia sanctorum, ‥ quartus ‥ ad S. Michaelem, quintus qui est ad exequias defunctorum
habet ‥ viij mansiones ad hospicia
[(] ad semen 4 seams of wheat bought
[ibi ] est nemus ad sepes, pastura ad pecuniam
hi villani arant et seminant de proprio semine quater xx acras ‥ ad avenas
debet arare dim. acram ad frumentum(
faciant habere ‥ monialibus ‥ pannum ad ‥ camisias
in ij paribus rotarum ad carectas ‥ emptis
invenient ‥ xxix kariagia cum karectis suis, sc. medietatem ad fenum et medietatem ad bladum
de croppis meremii prostrati ad cindulas venditis
justiciariis ‥ itineraturis ad placita foreste
ad gladios ‥ et alia arma ‥ sint jurati
non est juratus ad assisam domini regis
domino R. ad [] organa, vj s. viij d. for playing
reddebat ‥ vj canes ad ursum
in expensis ‥ vj canum ad porcos
unum rete ad salmonem
pro una capa ad pluviam
de molendino ad bladum
v balistas ‥ de quibus duo baliste sunt ad duos pedes et tres ad unum pedem
coram justiciariis nostris ad placita foreste
generalem servientem hominum nostrorum ad arma
non habent equos ad arma
equus ad molendinum
molendinum ad equos
habuit ‥ circiter duo millia sagittariorum ad equos
serjancius ad legem
item j par bacinorum operatorum ad imagines et flores deauratorum
quandam turrim ‥ ad duas stagias fieri ‥ faciatis
reddendo michi annuatim nova calcaria ad aurum(
pannum sericum ad aurum
balistas ad cornu
pultes ad legumina(
in expensis bursarii ‥ pro habendo ‘ad quod dampnum’
pro uno brevi ‘ad terminum [qui preteriit ]’
Dominicis, sc. Ad te levavi, Circumdederunt, Invocavit, Letare
ad, (2) prép. qui régit lʼacc.
I [sens local]
A [idée générale de mouvement, de direction, au pr. et au fig.] ¶ 1 vers, à : legatos ad aliquem mittere, envoyer des ambassadeurs à qqn || avec les noms de lieu, ad exprime lʼidée dʼapproche ou bien lʼidée dʼarrivée ; lʼidée dʼentrée dans le lieu est exprimée par in : ad urbem proficisci Cæs. C. 1, 32, 1, partir pour la ville [Rome] ; ad urbem venire Cic. Verr. 2, 2, 167, venir à la ville || avec les noms de villes et de petites îles, ad exprime la direction ou lʼarrivée dans les environs : ad Genavam pervertit Cæs. G. 1, 7, 1, il arriva près de Genève ; ad Mutinam proficisci Cic. Phil. 12, 8, partir pour Modène ; dux classium fuit ad Ilium Cic. Div. 1, 87, il [Calchas] dirigea les flottes vers Ilion || [en lang. milit.] vers, contre : ad hostes contendere Cæs. G. 5, 9, 1, marcher contre les ennemis ; ad castra pergere Cæs. G. 3, 18, 8, se porter contre le camp || ad vim atque arma confugere Cic. Verr. 2, 1, 78, chercher un refuge dans (recourir à) la force et les armes ; ad insolitum genus dicendi labi Cic. Sest. 119, se laisser glisser vers un genre de discours insolite ; [avec ellipse du v.] nunc ad ea quæ scripsisti Cic. Att. 3, 8, 2, venons-en maintenant à ce que tu mʼas écrit ¶ 2 [idée dʼattacher, lier] : ad terram naves deligare Cæs. G. 4, 29, 2, attacher des vaisseaux au rivage || [idée dʼajouter, annexer]: complecti vis amplissimos viros ad tuum scelus Cic. Pis. 75, tu veux envelopper dans ton crime les hommes les plus considérables ; ad cetera volnera Cic. Vat. 20, outre les autres blessures, cf. Clu. 30 ; Liv. 7, 16, 2 ; ad naves viginti quinque Liv. 23, 38, 7, en plus des 25 navires, cf. 24, 45, 3 ; 25, 3, 7, etc. ; ad hæc, en outre : Varro R. 3, 5, 11 ; Liv. 6, 20, 7, etc. ; ou ad hoc Sall. C. 14, 3 ; 17, 4, etc. ; ad id Liv. 3, 62, 1, etc. ¶ 3 [idée de diriger, incliner] : ad centuriones ora convertunt Cæs. G. 6, 39, 2, ils tournent leurs visages vers les centurions ; omnium mentibus ad pugnam intentis Cæs. G. 3, 26, 2, lʼattention de tous étant portée sur le combat ; ad ægrotandum proclivitas Cic. Tusc. 4, 28, tendance (disposition) à la maladie ; paulatim angustiore ad infimum fastigio Cæs. G. 7, 73, 5, la pente allant en se resserrant peu à peu vers le bas [en entonnoir] || ad omne periculum opponitur (consulatus) Cic. Mur. 87, (le consulat) sʼexpose à tous les dangers ; ergo hæc ad populum Cic. Att. 6, 6, 4, donc voilà pour le peuple || [idée de protection, de défense contre] : ad meos impetus opponitur... Cic. Verr. 2, 5, 2, à mes assauts on oppose ¶ 4 [idée dʼadresser par écrit, par la parole, etc.] : ad aliquem omnia in dies singulos persequi Cic. Att. 15, 26, 1, envoyer à qqn une relation quotidienne de tous les événements ; sibi a Lentulo ad Catilinam datas esse (litteras) Cic. Cat. 3, 12, que Lentulus lui avait remis une lettre à lʼadresse de Catilina ; epistula C. Verris ad Neronem Cic. Verr. 2, 1, 83, lettre de C. Verrès à Néron || [verbe non exprimé] : tu modo quam sæpissime ad me aliquid Cic. Att. 4, 6, 4, pourvu que tu mʼenvoies le plus souvent possible quelques lignes ; velim scribas ad me primum placeatne tibi aliquid ad illum Cic. Att. 13, 16, 2, je voudrais que tu mʼécrives dʼabord, si tu es dʼavis que je lui dédie qq. ouvrage ¶ 5 [indication de distance, de limite] à, jusquʼà : ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet Cæs. G. 1, 6, 3, de cette ville un pont sʼétend jusque chez les Helvètes ; usque ad ultimas terras Cic. Verr. 2, 4, 64, jusquʼaux confins de la terre || [au fig.] ad vivum Cic. Læl. 18, jusquʼau vif ; ad plenum Virg. G. 2, 244, jusquʼau plein ; pecunia ad sanum modum habendi parata Sen. Ben. 1, 11, 5, lʼargent acquis jusquʼà un raisonnable degré de possession ; non ad perfectum nec ad plenum Sen. Ep. 71, 18, non pas jusquʼà la perfection ni à la plénitude ; si ea mercatus esses ad eam summam quam volueram Cic. Fam. 7, 23, 1, si tu avais fait lʼachat en te limitant à la somme que je voulais || ad numerum obsides mittere Cæs. G. 5, 20, 4, envoyer des otages jusquʼau nombre fixé ; in eorum locum et ad eorum numerum Cic. Verr. 2, 5, 73, à leur place et en pareil nombre ; equitatus omnis, ad numerum quattuor milium Cæs. G. 1, 15, 1, toute la cavalerie, à lʼeffectif de 4 000 hommes ; ad certum pondus examinare Cæs. G. 5, 12, 4, peser jusquʼà un poids déterminé ; fossas ad eandem magnitudinem perficere Cæs. C. 1, 42, 1, creuser des fossés à la même profondeur || ad verbum unum contracta brevitas Cic. de Or. 3, 157, brièveté ramassée en un mot unique ; numerum ad trecentorum summam explevit Liv. 2, 1, 10, il compléta le nombre jusquʼà un total de 300 || usque ad novem Cic. Ac. 2, 94, jusquʼà neuf ; omnes ad unum Cic. Læl. 86, tous jusquʼau dernier, tous sans exception ; omnibus navibus ad unam incolumibus Cæs. C. 3, 6, 3, tous les navires sans exception étant indemnes.
B [sans idée de mouvement] ¶ 1 près de, chez : fuit ad me sane diu Cic. Att. 10, 4, 8, il resta chez moi très longtemps ; in servitute ad suum patrem manere Pl. Capt. 49, rester comme esclave chez son propre père, cf. Ter. Haut. 979 ; Varro R. 1, 17, 3 ; Cato Agr. 7, 2 ; Liv. 24, 48, 9 ; Sen. Ep. 108, 4 || ad recuperatores dicere Cic. Verr. 2, 3, 68, parler devant les récupérateurs ; ad judicem Cic. Br. 289, devant le juge ; ad populum agere Cic. Phil. 12, 17, plaider devant le peuple || ad exercitum manere Cæs. G. 5, 53, 3, rester à lʼarmée, cf. 7, 5, 3 ; ad Cæsarem primum pilum ducere Cæs. G. 6, 38, 1, être centurion primipile dans lʼarmée de César || ad pedes, près des pieds, aux pieds : Cic. Div. 1, 46 ; Sen. Ben. 3, 27, 1, etc. || ad omnes nationes sanctum nomen Cæs. G. 3, 9, 3, titre sacré auprès de toutes les nations, cf. G. 4, 16, 7 ; 7, 5, 3 ; Liv. 21, 60, 4, etc. ¶ 2 [proximité dʼun lieu] près de : ad urbem esse Cic. Verr. 2, 2, 21, être près de la ville [Rome] ; ad oppidum constitit Cæs. C. 1, 16, 4, il sʼarrêta près de la ville ; pons qui erat ad Genavam Cæs. G. 1, 7, 2, le pont qui était près de Genève || [en parlant de batailles] : ad Nolam Cic. Br. 12, bataille de Nola ; ad Tenedum Cic. Mur. 33, de Ténédos ; ad Magetobrigam Cæs. G. 1, 31, 12, à Magetobriga, ad Cannas Liv. 23, 11, 7, etc. || à, dans [emploi rare] : ad villam ali Cic. Amer. 44, se nourrir dans la maison de campagne ; quæ ad ædem Felicitatis sunt Cic. Verr. 2, 4, 4, [statues] qui sont dans le temple du Bonheur || [avec ellipse de ædem ] : ad Castoris Cic. Quinct. 17, près du temple de Castor ; senatus ad Apollinis fuit Cic. Q. 2, 3, 3, le sénat tint séance au temple dʼApollon || du côté de, vers : pugnatur acriter ad novissimum agmen Cæs. C. 1, 80, 5, le combat est acharné du côté de lʼarrière-garde, cf. C. 1, 63, 3 ; 2, 42, 5 ; castris ad eam partem oppidi positis Cæs. G. 7, 17, 1, le camp ayant été établi de ce côté de la ville ; equestribus prœliis ad aquam factis Cæs. G. 5, 50, 1, des engagements de cavalerie ayant eu lieu près du ruisseau ; ad lævam, ad dextram Cic. Tim. 48, vers la gauche, vers la droite (à g., à dr.) ; ad pulvinaria Cic. Cat. 3, 23, [près des coussins] à tous les temples ; ad solarium Cic. Quinct. 59, aux alentours du cadran solaire ; ad speculum barbam vellere Sen. Nat. 1, 17, 2, sʼépiler devant un miroir ; ad ignem coquere Cato Agr. 81, cuire au feu, sur le feu ¶ 3 [adaptation, accompagnement] : cantare ad chordarum sonum Nep. Epam. 2, 1, chanter aux sons dʼun instrument à cordes ; ad tibicinem Cic. Agr. 2, 93 ; Tusc. 1, 3, etc., avec accompagnement du joueur de flûte || ad lucernam Sen. Ira 3, 18, 4, à la lueur dʼune lampe, cf. Cic. Q. 3, 7, 2 ; ad faces Sen. Brev. 20, 5, à la lueur des torches ; ad lunam Virg. En. 4, 513, à la lumière de la lune ; ad clepsydram Cic. de Or. 3, 138, sous le contrôle de la clepsydre [avec un temps mesuré] ¶ 4 [adhérence] : ad radices linguæ hærens Cic. Nat. 2, 135, fixé à la base de la langue ; ad saxa inhærens Cic. Nat. 2, 100, attaché aux rochers ¶ 5 [participation à], [au lieu de scribendo adesse Cic. Fam. 8, 8, 5, etc. ] ad scribendum esse, être à (participer à) la rédaction dʼun sénatus-consulte : Cic. Att. 1, 19, 9 ; Fam. 12, 29, 2.
II [sens temporel] : ¶ 1 jusquʼà : ad summam senectutem Cic. Br. 179, jusquʼà la plus grande vieillesse ; usque ad hanc diem Cic. Verr. 2, 4, 130 ; ad hanc diem Cic. Cat. 3, 17, jusquʼau jourdʼhui ; ad hoc tempus Cic. Verr. 2, 3, 216, jusquʼau moment présent ; ad multam noctem Cæs. G. 1, 26, 3, jusquʼà un moment avancé de la nuit ; ad nostram memoriam Nep. Them. 10, 3, jusquʼà notre époque ; ad reditum nostrum Cic. Att. 8, 2, 3, jusquʼà notre retour ; veteres illi usque ad Socratem Cic. de Or. 3, 72, ces anciens jusquʼà Socrate ¶ 2 [approximation] vers : ad vesperam Cic. Cat. 2, 6, sur le soir ; ad lucem Cic. Div. 1, 99, vers le point du jour ; ad extremam orationem Cæs. G. 7, 53, 1, sur la fin du discours ; ad exitum defensionis tuæ Cic. Verr. 2, 5, 32, (sur) à la fin de ta défense ; ad adventum imperatorum Nep. Att. 10, 2, à lʼarrivée des triumvirs, cf. Cic. Att. 2, 17, 3 ; 13, 15, 2 ¶ 3 [précision] à : ad diem Cæs. G. 2, 5, 1, au jour fixé, cf. 7, 77, 10 ; Cic. Off. 3, 45 ; ad idus Cæs. G. 1, 7, 6, aux ides ; ad tempus, à temps, au moment opportun Cic. Verr. 2, 1, 141 ; Cæs. G. 4, 23, 5 [mais Cic. Fin. 5, 1 et Att. 16, 2, 2, au moment fixé] ; ad extremum Cic. Or. 174 ; de Or. 1, 142, enfin ¶ 4 [durée limitée, sens voisin de jusquʼà] pour : brevis est et ad tempus Cic. Off. 1, 27, [passion qui] est courte et pour un temps ; bestiæ ex se natos amant ad quoddam tempus Cic. Læl. 27, les bêtes aiment leur progéniture pour un temps limité ; ad tempus lectus Liv. 28, 24, 5, élu provisoirement, cf. 21, 25, 14 ¶ 5 [avenir] dans : ad annum Cic. Att. 5, 2, 1, [il sera tribun de la plèbe] dans un an, lʼannée prochaine, cf. de Or. 3, 92 ; ad decem milia annorum Cic. Tusc. 1, 90, dans 10 000 ans.
III [rapports variés] : ¶ 1 pour, en vue de [avec les verbes qui signifient exhorter à, pousser à, préparer à, disposer pour ; se servir pour ; travailler à ; envoyer pour, etc. ; avec les adjectifs et, dʼune manière générale, les expressions qui marquent le but ; très souvent ad est suivi du gérondif ou de lʼadj. verbal] : ad celeritatem onerandi paulo facit humiliores (naves) Cæs. G. 5, 1, 2, en vue de la promptitude du chargement, il fait faire les vaisseaux un peu plus bas ; ad omnes casus Cæs. G. 4, 31, 2, etc., (en vue de) pour toutes les éventualités ; naves factæ ad quamvis vim perferendam Cæs. G. 3, 13, 3, navires faits pour supporter nʼimporte quelle violence ; tu omnia ad pacem ; ego omnia ad libertatem Cic. ad Br. 5, 1, [ellipse du v.] toi, cʼétait tout pour la paix ; moi, tout pour la liberté ; non ad eam rem, sed ut Cic. Tull. 49, ce nʼest pas dans cette intention, cʼest pour que ; ad hoc, ut subj. Liv. 28, 39, 7 ; 45, 39, 8, en vue de, pour que ¶ 2 [marquant le résultat, lʼaboutissement] : ex agresti vita exculti ad humanitatem Cic. Leg. 2, 36, façonnés et amenés dʼune vie sauvage à la civilisation ; efferavit ea cædes Thebanos ad execrabile odium Romanorum Liv. 33, 29, 1, ce meurtre déchaîna les Thébains et leur inspira une haine implacable contre les Romains ; mutatis repente ad misericordiam animis Liv. 24, 26, 14, la fureur populaire sʼétant changée soudain en compassion || ad necem Cic. Tusc. 2, 34, [frapper] jusquʼà ce que mort sʼensuive ; ad insaniam aliquid concupiscere Cic. Verr. 2, 2, 87, désirer qqch. jusquʼà être fou ; nihil intolerabile ad demittendum animum, nimis lætabile ad ecferendum Cic. Tusc. 4, 37, rien qui soit intolérable, au point dʼabattre lʼâme, qui cause trop de joie, au point de la transporter ¶ 3 relativement à : genus prædandi ad magnitudinem quæstus immensum Cic. Verr. 2, 5, 22, genre de pillage sans limite quant à la grandeur des profits ; ad cetera egregius Liv. 37, 7, 15, remarquable sous tous les autres rapports || quid id ad rem ? Cic. Quinct. 79, quel rapport cela a-t-il avec lʼaffaire ? quid ad prætorem ? Cic. Verr. 2, 1, 116, en quoi cela intéresse-t-il le préteur ? quid egerit, nihil ad causam Cic. Sest. 71, ce quʼil a accompli ? cela ne regarde pas le procès ; ad ea quæ scribis... Cic. Att. 11, 21, 1, quant à ce que tu écris... ¶ 4 suivant, conformément à, dʼaprès : ad meam rationem usumque non æstimo Cic. Verr. 2, 4, 13, à consulter mes principes et mon usage personnel, je ne formule pas dʼévaluation ; versare suam naturam ad tempus Cic. Cæl. 13, modifier son caractère suivant les circonstances ; hanc ad legem Cic. de Or. 3, 190, dʼaprès ces principes ; ad naturam Cic. Fin. 1, 30, conformément à la nature ; ad nutum alicujus Cic. Verr. 1, 1, 13, selon la volonté de qqn ; ad perpendiculum Cic. Verr. 2, 1, 133, suivant la perpendiculaire ; ad istorum normam sapiens Cic. Læl. 18, sage suivant leur (équerre) règle ¶ 5 en comparaison de : terram ad universi cæli complexum quasi puncti instar obtinere Cic. Tusc. 1, 40, que la terre occupe pour ainsi dire lʼéquivalent dʼun point en comparaison de lʼétendue quʼembrasse le ciel ; sed nihil ad Persium Cic. de Or. 2, 25, mais ce nʼest rien au prix de Persius, cf. Leg. 1, 6 ¶ 6 comme suite à, par suite de : ad clamorem convenerunt Cæs. G. 4, 37, 2, aux cris poussés, ils se rassemblèrent ; ad infirmitatem laterum contentionem omnem remiserat Cic. Br. 202, en raison de la faiblesse de ses poumons, il avait renoncé à tout effort violent ; ad quorum stridorem odoremque et aspectum territi equi Liv. 30, 18, 7, au bruit, à lʼodeur et à lʼaspect de ces animaux, les chevaux effrayés ; obstupuerant ad magnitudinem pristinæ ejus fortunæ Liv. 39, 50, 2, ils restaient béants devant la grandeur de son ancienne fortune ; ad quorum discessum respiravit Mago Liv. 28, 30, 2, à leur départ Magon respira || ad auditas voces Ov. M. 5, 509, entendant ces paroles ; ad hæc visa auditaque Liv. 2, 23, 7, à cette vue, à ces paroles ; ad crescentem tumultum Liv. 2, 45, 12, devant le tumulte croissant ¶ 7 [direction vers, réponse à] : cum ad singula acclamaretur Liv. 34, 37, 3, comme à chaque point énoncé des cris de protestation sʼélevaient, cf. 24, 14, 9 ; est ridiculum ad ea quæ habemus nihil dicere Cic. Arch. 8, cʼest une plaisanterie que de ne rien répliquer à des faits dont nous avons la constatation ; ad tuam epistolam, redditæ sunt meæ litteræ Cic. Att. 9, 9, 3, en réponse à ta missive on tʼa remis ma lettre || [sans verbe] : longum est ad omnia Cic. Nat. 1, 19, il serait trop long de faire réponse à tout ; ad ista alias Cic. Nat. 2, 1, à une autre fois la réponse à cela ; hæc fere ad litteras Cic. Fam. 12, 30, 7, voilà dʼune manière générale ma réponse à la lettre ; nisi quid ad hæc forte vultis Cic. Læl. 32, à moins que vous ne vouliez par hasard faire qq. objection ¶ 8 [idée dʼapprocher, dʼappliquer contre], [dʼoù sens instrumental]: cornu ad saxa limato Plin. 8, 71, la corne étant limée aux rochers ; ad cribrum Plin. 16, 54 ; ad circinum Vitr. Arch. 10, 4, 1 ; ad tornum Lucr. 4, 361 ; ad cotem Plin. 24, 89, au crible, au compas, au tour, à la pierre à aiguiser [comp. au figuré ad normam ] ; mucronem ad buccam probare Petr. 70, 3, éprouver une pointe sur la joue || ad digiti sonum vocare aliquem Tib. 1, 2, 32, appeler qqn au bruit des doigts ; [enfin, dans la l. vulg.] : ad pectinem capillum flectere Spart. Hadr. 2, 6, 1, arranger au peigne sa chevelure ; ad fundas lapides jacere Veg. Mil. 2, 15, jeter des pierres à la fronde ; ad spongiam... detergere Veg. Mul. 4, 6, 2, essuyer à lʼéponge ¶ 9 [approximation] vers, environ [devant un nom de nombre] : ad hominum milia decem Cæs. G. 1, 4, 2, environ 10 000 hommes || [emploi adverbial] : occisis ad hominum milibus quattuor Cæs. G. 2, 33, 5, 4 000 hommes environ ayant été tués.
➳ placé après le relatif : quem ad Pl. Bacch. 176 ; quam ad Ter. Phorm. 524 ; quos ad Cic. Nat. 2, 10 || après le subst. : ripam ad Araxis Tac. Ann. 12, 51 || entre le qualific. et le subst. : augendam ad invidiam Tac. Ann. 12, 8 || la forme ar se trouvait assez souvent en composition à lʼépoque archaïque : arveho Cato Agr. 135, 7 ; arfuisse S. C. Bacch. CIL 1, 581, 21 ; etc.
- 1. (v. plaats) (a) (ter aanduiding v.d. richting op de vraag: waarnaartoe?) naar, naar . . . toe, tot, tot aan; ➤ venire ad alqm; venire ad castra; tendere manus ad caelum; ad omnes partes naar alle kanten; spectare ad orientem solem uitzien op; convertere simulacrum Iovis ad orientem; — (bij namen v. steden) in de buurt van, bij of naar de omgeving van: proficisci ad Capuam; — m. namen v. goden in de gen., met weglating v. aedem of templum: ad Dianae (naar de tempel v. Diana) venire; (b) (om aan te geven hoever iets zich uitstrekt op de vraag: tot waar?) tot, tot aan; ➤ ab angulo castrorum ad flumen; — ook in verbinding m. usque: ab imis unguibus usque ad verticem summum; (c) (op de vraag: waar?) (dicht) bij, aan; ➤ habere hortos ad Tiberim; proelium ad Nolam committere; (d) (bij personen) ad alqm = voor, bij iem. (ter aanduiding v.d. persoon onder wiens leiding, in wiens aanwezigheid enz. iets gebeurt); ➤ ad iudicem agere; ad tibicinem hostias immolare onder begeleiding van een fluitspeler; (e) (metaf.) ad alqd (als begeleiding) bij iets; ➤ ad vinum bij de wijn; ad tibiam bij de fluit, begeleid door een fluit; ad lunam; ad lunae lumina; (f) in; ➤ senatus habetur ad aedem Bellonae in de tempel v. Bellona;
- 2. (v. tijd) (a) (ter aanduiding v.h. eindtijdstip) tot, tot aan (ook in verbinding met usque); ➤ ab hora septima ad vesperum pugnatum est; ad multam noctem tot diep in de nacht; ad nostram memoriam tot in onze tijd; a consulatu eius usque ad extremum tempus; a condita urbe ad liberatam vanaf de stichting v.d. stad tot aan het begin v.d. republiek; usque ad hanc aetatem; ad summam senectutem; (b) (ter aanduiding van tijd[sverloop]) tot, op; ➤ ad tempus op het juiste moment; ad horam destinatam; ad decem milia annorum over tienduizend jaar, na afloop v. tienduizend jaar; (c) (om een tijdstip bij benadering aan te geven) tegen, omstreeks; ➤ ad extremam orationem tegen het eind v.d. redevoering; ad meridiem tegen de middag; ad mediam noctem; (d) (ter aanduiding van tijdsduur) voor, gedurende; ➤ ad nonnullos dies voor (gedurende) een paar dagen;
- 3. (om aantal, geldhoeveelheid of maat aan te geven) (a) tot (aan), tot op; ➤ ad unum omnes allemaal zonder uitzondering; ad partem dimidiam tot de helft; obsides ad numerum miserunt voltallig; ad nummum convenit tot op de laatste cent; (b) tegen, ongeveer; ➤ equitatus ad numerum quattuor milium; fuimus omnino ad ducentos; ad mille ducenti eo proelio ceciderunt;
- 4. (a) (om een doel aan te geven, vaak in verbinding m. gerundium of gerundivum) tot, voor, om; ➤ ad id ipsum factum speciaal daarvoor; facultas ad dicendum data; occasionem ad rem gerendam dare; (b) (in reactie) op; ➤ ad haec respondere; ad clamorem concurrere; ad famam belli legiones conscribere; (c) overeenkomstig, naar; ➤ ad praescriptum agere; ad naturam overeenkomstig de natuur; ad voluntatem naar believen; (d) in verhouding tot, in vergelijking met; ➤ scuta ad amplitudinem corporum parum lata; (e) met betrekking tot; ➤ quid id ad me (vul aan: pertinet) wat heb ik daarmee te maken?; hoc nihil ad me gaat me niet aan; impiger ad labores belli; vir ad cetera egregius; (f) (bij middelen, ihb. geneesmiddelen) voor, tegen; ➤ radicum genera ad morsus bestiarum; ad oculorum morbos; (g) (om een hoge graad aan te geven) tot (aan) (vaak in verbinding m. usque); ➤ ad extremum, ad ultimum uiterst, hoogst; homo non ad extremum perditus; consilium non ad ultimum demens; (h) (toevoegend) daarbij, daarnaast; ➤ ad haec accedit quod; ad id (hoc, haec, cetera) bovendien, daarenboven; II. prefix (meestal geassimileerd met de volg. consonant: acc-, app- enz.):
- 1. naartoe-, naderbij-, dichterbij- [adduco, accedo, apporto];
- 2. toe-, bij- [adiungo];
- 3. er, erbij [assum].
ad . praep. acc.
到。向。近。 — tibiam canere 唱以陪笛子。Ivit — eum 至彼前。 — summum 至多。— hoc 再者。Ad decem annos 過十年。Fuimus ad ducentos 我等共二百人。Ad me fuit 彼在我家。 — verbum 一句一句。Ad manum servus 寫字的。— unum omnes 衆合意。 — Jovis 在熱惟廟。— judicem dicere 當官講。— perpendiculum 正 直者。— nummum 一錢不缺。— haec 至此景况。於此。— vocem ejus 聽彼言。— tempus 按時。Ad vinum disertus 飲酒而不失智。— unguem 毫亦不差。— januam 在門前。 — manum trahens eum 手引其。
Suggest a Translation
See an image
到。向。近。 — tibiam canere 唱以陪笛子。Ivit — eum 至彼前。 — summum 至多。— hoc 再者。Ad decem annos 過十年。Fuimus ad ducentos 我等共二百人。Ad me fuit 彼在我家。 — verbum 一句一句。Ad manum servus 寫字的。— unum omnes 衆合意。 — Jovis 在熱惟廟。— judicem dicere 當官講。— perpendiculum 正 直者。— nummum 一錢不缺。— haec 至此景况。於此。— vocem ejus 聽彼言。— tempus 按時。Ad vinum disertus 飲酒而不失智。— unguem 毫亦不差。— januam 在門前。 — manum trahens eum 手引其。
Suggest a Translation
See an image
ire ac pergeredicimus
ad quædam loca: cujusmodi exempla passim proferunt Itineraria vetera Antonini et Hierosolymitanum, et Peutingeri Tabulæ. Ita apud Ammianum lib. 27. Mediolani locus occurrit,
Ad Innocentesappellatus. Græcos etiam recentiores ita locutos docuimus in Descript. S. Sophiæ n. 18. Sed et Dafnense Palatium ad Antiochiam
In quodam monte qui dicitur ad sanctum Leonem. Pontesin Pictonibus castrum
ad Pontesvocari scribit Anonymus in Miraculis S. Eutropii Episcopi Santonensis n. 22. Vide Theosterictum in Vita S. Nicetæ Hegumeni n. 28.
BrusselTract. de usu feud. tom. 2. pag.
Pro lx. servientibus Ad equos, et pro C. servientibus Ad pedem, et pro quatuor balistariis Ad Equum.Quod diceremus,
Sergent à cheval, Sergent à pied.
Dixit illis, Ad cameram meam servire debetis.
In, verbi gratia apud Spartianum in Pio :
Profectus est Ad Campaniam.Sequioris sæculi idiotismus est. Vide Casaubonum ad eumdem in Hadriano.
ad praep.with acc.
- cf. Eng. at.—Of approach (opp. to ab, as into ex).
- II. In space, to, toward: retorquet oculos ad urbem: una pars vergit ad septentriones, Cs.: tendens ad sidera palmas, V.—Fig.: ad alia vitia propensior, more inclined to. —Esp., ad dextram, sinistram, or laevam, to or on the right or left: ito ad dextram, T.: alqd ad dextram conspicere, Cs.: non rectā regione ... sed ad laevam, L.—Designating the goal, to, toward: ad ripam convenire, Cs.: vocari ad cenam, H.: ad se adferre: reticulum ad narīs sibi admovebat (cf. accedit ad urbem, he approaches the city; and, accedit provinciae, it is added to the province).— Ad me, te, se, for domum meam, tuam, suam (in T.freq.): eamus ad me, T.— With gen., ellipt.: ad Dianae, to the temple of, T.: ad Castoris currere. — Used for dat: litteras dare ad aliquem, to write one a letter(cf. litteras dare alicui, to give a letter to one): domum ad te scribere: ad primam (epistulam) scribere, to answer.—Hence, librum ad aliquem mittere, scribere, to dedicate a book to one. —In titles, ad aliquem signifies to, addressed to.— With names of towns, ad answers to Whither? for the simple acc., i. e. to the vicinity of, to the neighborhood of: ad Aquinum accedere, approach: ut cum suis copiis iret ad Mutinam. — Of hostile movement or protection, against(cf. adversus): veniri ad se existimantes, Cs.: ipse ad hostem vehitur, N.: Romulus ad regem impetum facit (cf. in), L.: clipeos ad tela protecti obiciunt, V.: ad hos casūs provisa praesidia, Cs.—In war, of manner of fighting: ad pedes pugna venerat, was fought out on foot, L.: equitem ad pedes deducere, L.: pugna ad gladios venerat, L.— Emphatic of distance, to, even to, all the way to: a Salonis ad Oricum portūs ... occupavit, Cs.: usque a Dianis ad Sinopum navigare. — Fig.: deverberasse usque ad necem, T.: virgis ad necem caedi.—Of nearness or proximity in gen. (cf. apud), near to, by, at, close by: ad forīs adsistere: Ianum ad infimum Argiletum fecit, L.: quod Romanis ad manum domi supplementum esset, at hand, L.: errantem ad flumina, V.; and ellipt.: pecunia utinam ad Opis maneret! — Of persons: qui primum pilum ad Caesarem duxerat, Cs.: ad me fuit, at my house: ad inferos poenas parricidi luent, among.—So, fig.: ad omnīs nationes sanctum, in the judgment of, Cs.: ut esset ad posteros monumentum, etc., L.: ad urbem esse (of a general outside of the walls): ad urbem cum imperio remanere, Cs.—With names of towns and verbs of rest: pons, qui erat ad Genavam, Cs.; and with an ordinal number and lapis: sepultus ad quintum lapidem, N.—
- IIII. In time, about, toward: domum reductus ad vesperum, toward evening.—Till, until, to, even to, up to: usque ad hanc aetatem: ad multam noctem: amant ad quoddam tempus, until: quem ad finem?how long: ad quartam (sc. horam), H.— Hence, ad id (sc. tempus), till then: ad id dubios servare animos, L.— At, on, in, by: ad horam destinatam, at the appointed hour: frumentum ad diem dare. —
- IIIIII. In number or amount, near, near to, almost, about, toward(cf. circiter): talenta ad quindecim coëgi, T.: annos ad quadraginta natus.—Adverb.: occisis ad hominum milibus quattuor, Cs.: ad duo milia et trecenti occisi, L.—Of a limit, to, unto, even to(rare): (viaticum) ad assem perdere, to the last farthing, H.: ad denarium solvere. —Esp., ad unum, to a single one, without exception: omnes ad unum idem sentiunt: exosus ad unum Troianos, V.—
- IV.IV.In other relations, with regard to, in respect of, in relation to, as to, to, in: ad honorem antecellere: nihil ad rem pertinet.—Ellipt.: rectene an secus, nihil ad nos: Quid ad praetorem? quid ad rem? i. e. what difference does it make?H.: quibus (auxiliaribus) ad pugnam confidebat, Cs.: ad speciem ornatus, ad sensum acerbus: mentis ad omnia caecitas: ad cetera paene gemelli, H.: facultas ad dicendum.—With words denoting measure, weight, manner, model, rule, etc., according to, agreeably to, after: taleis ad certum pondus examinatis, Cs.: ad cursūs lunae describit annum, L.: canere ad tibiam: carmen castigare ad unguem, to perfection(see unguis), H.: ad istorum normam sapientes: ad specus angustiae vallium (i. e. ad specuum similitudinem angustae valles), Cs.— With the cause or reason, according to, at, on, in consequence of, for, in order to: ad horum proces in Boeotiam duxit, on their entreaty, L.: dictis ad fallendum instructis, L.: causae ad discordiam, to produce dissension, T.: ad facinora incendere, S.: ad speciem tabernaculis relictis, for appearance, Cs.: ad id, for this use, as a means to that end, L.: ad id ipsum, for that my purpose, L.: delecto milite ad navīs, marines, L.: puer ad cyathum statuetur, H.: biiugi ad frena leones, yoked in pairs with bits, V.: res quae sunt ad incendia, Cs.: ad communem salutem utilius.—In comparison, to, compared with, in comparison with: terra ad universi caeli complexum: nihil ad tuum equitatum, Caesar.—
- V.V.In adverbial phrases, ad omnia, withal, to crown all: ad omnia tantum advehi auri, etc., L.—Ad hoc and ad haec, moreover, besides, in addition: ad hoc, quos ... postremo omnes, quos, etc., S.— Ad id quod, beside that(rare): ad id quod ... indignitate etiam Romani accendebantur, L.— Ad tempus, at a definite, fixed time, C., L.; at a fit, appropriate time, L.; for some time, for a short time, L.; according to circumstances. — Ad praesens, for the moment, for a short time.—Ad locum, on the spot: ut ad locum miles esset paratus, L.—Ad verbum, word for word, literally. — Ad summam, on the whole, generally, in general; in a word, in short, C., H.—Ad extremum, ad ultimum, ad postremum, at the end, finally, at last; of place, at the extremity, at the top, at the end: ad extremum (teli) unde ferrum exstabat, L.; of time, at last, finally: ad extremum incipit philosophari; of order, finally, lastly; to the last degree, quite, L.— Quem ad finem? to what limit? how far? how long?Note .—a.Ad rarely follows its acc: quam ad, T.: quos ad, C.: ripam ad Araxis, Ta.—b.In composition, ad- stands before vowels, b, d, f, h, iconsonant, m, n, q, v, and mostly before l, r, s; acbefore c; but very often ad- before cl-, cr-, and cu-; ag- or ad- before g; ap- or ad- before p; atbefore t; but a- or ad- before gn, sp, sc, st.
-
…; posse ; conlocare confiderent Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Hi novissimos adorti et multa milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla…
Julius Caesar, Gallic War
-
…contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate…
Julius Caesar, Gallic War
-
…quantum loci acies instructa occupare poterat, atque ex utraque parte lateris deiectus habebat et in fronte leniter fastigatus paulatim ad planitiem redibat, ab utroque latere eius collis transversam fossam obduxit circiter passuum CCCC et ad extremas fossas castella constituit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…non magno ab ea intervallo septima constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt ; quorum pars ; ab ; aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, Atuatucos XVIIII milia ; Condrusos, Eburones, Caerosos, Paemanos, qui uno nomine Germani appellantur, arbitrari ad XL milia. Caesar Remos cohortatus liberaliterque oratione prosecutus omnem senatum ad se convenire principumque liberos obsides ad se adduci…
Julius Caesar, Gallic War
-
…reconditum, quo ex senatus consulto confestim te interfectum esse, Catilina, convenit. vivis, et vivis non ad deponendam, sed ad confirmandam audaciam. cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei…
Cicero, in Catilinam
-
…bonum quemquam neque videbis ad huius vitae studium meditati illi sunt qui feruntur labores tui, iacere humi non solum ad obsidendum stuprum verum etiam ad facinus obeundum, vigilare non solum insidiantem somno maritorum verum etiam bonis otiosorum. habes…
Cicero, in Catilinam
-
…senatus consulto confestim te interfectum esse, Catilina, convenit. vivis, et vivis non ad deponendam, sed ad confirmandam audaciam. cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis non dissolutum…
Cicero, in Catilinam