dominus
dominus, a master, possessor, ruler, lord, proprietor, owner
it is clear that the servant belongs to a poor master
- I Prop.: quam dispari Dominare domino! Poëta ap. Cic. Off. 1, 39, 139: nec domo dominus, sed domino domus honestanda est, etc., Cic. ib. 39, 139; cf. id. Fin. 1, 18, 58: (vilicus) consideret, quae dominus imperaverit, fiant, etc., Cato R. R. 5, 3 sq.; so opp. servus, Plaut. Am. 2, 2, 227 (859); id. Mil. 3, 1, 149 (744); Ter. Ad. 894; id. Eun. 486; Varr. R. R. 1, 2, 17; id. ap. Non. 355, 19; Cic. Deiot. 11, 30; Sall. J. 31, 11 et saep.; opp. familia, Ter. Ad. 89; opp. ancilla, Cic. de Or. 2, 68, 276; and (with herus) Plaut. Capt. 2, 3, 3 (363); cf. id. Ps. 4, 7, 90 (1192) sq.; Cic. N. D. 2, 63 et saep.—Also of the master's son, the young master, Plaut. Capt. prol. 18: siet in iis agris, qui non saepe dominos mutant ... de domino bono colono melius emetur, Cato R. R. 1, 4; cf. Cic. Att. 12, 19; id. de Sen. 16, 56; Hor. Ep. 2, 2, 174; so, rerum suarum, Cic. Tusc. 3, 5, 11: auctionum, id. Quint. 5, 19: insularum, Suet. Caes. 41: equi, id. ib. 61 et saep.—
- II In gen., a master, lord, ruler, commander, chief, proprietor, owner (in republican Rome of public men, usually with the accessory notion, unlawful, despotic): hujus principis populi et omnium gentium domini atque victoris, Cic. Planc. 4 fin.; id. Off. 3, 21, 83; cf.: quippe qui (sc. populi) domini sint legum, judiciorum, belli, pacis, foederum, capitis, uniuscujusque, pecuniae, id. Rep. 1, 32: di domini omnium rerum ac moderatores, id. Leg. 2, 7; cf. id. Fin. 4, 5; id. Univ. 7: videsne, ut de rege (sc. Tarquinio) dominus exstiterit? hic est enim dominus populi, quem Graeci tyrannum vocant, etc., id. Rep. 2, 26; cf. id. 1, 45; Verg. A. 4, 214.— Trop.: liberatos se per eum dicunt gravissimis dominis, terrore sempiterno ac nocturno metu, Cic. Tusc. 1, 21; of the judge: qui rei dominus futurus est, id. de Or. 2, 17, 72; poët. of the possessor of an art, Ov. M. 1, 524; 13, 138.—
- b Poet., sometimes as an adj.: dominae manus, Ov. Am. 2, 5, 30: arae, Stat. Th. 5, 578: praebere caput domina venale sub hasta, the auction spear, Juv. 3, 33.—
- B In partic.
- 1 With or without convivii or epuli, the master of a feast, the entertainer, host, Cic. Vatin. 13; Lucil., Varr., and Sall. ap. Non. 281, 21 sq.; Varr. ap. Gell. 13, 11, 5; Liv. 23, 8 al.—
- 2 The master of a play or of public games; the employer of players or gladiators: quae mihi atque vobis res vortat bene Gregique huic et dominis atque conductoribus, Plaut. As. prol. 3; Cic. Att. 2, 19, 3.—
- 3 In the period of the empire (Augustus and Tiberius declined it, Suet. Aug. 53; Tib. 27), a title of the emperors, Suet. Dom. 13; Mart. 5, 8; 10, 72; Phaedr. 2, 5, 14; Inscr. Orell. 1109; 1146 al.—
- 4 A term of endearment in addressing a lover, Ov. Am. 3, 7, 11.—
- 5 In respectful greeting, like our Sir, Sen. Ep. 3; Mart. 6, 88; Suet. Claud. 21.—
- 6 A master or assignee of a forfeited estate, Cic. Quint. 15, 50.—
- 7 Of Christ, the Lord (eccl. Lat.): Augusti Caesaris temporibus natus est Dominus Christus, Oros. 6, 17 fin.; Vulg. Johan. 13, 13 et saep.
susceptus a ~is domus, resedit et ipse ad convivium
sint hilares famuli domino relegente jocosa
servos tonsuratos, qui fugerunt ~is suis(
non est tam aspera hiems ut audeam latere domi pro timore ~i mei [AS: ]hlafordes mines
si servus operetur die Dominica per preceptum ~i sui [(AS: ], sit liber et ~us emendet xxx s. ad witamhis hlafordes
si ~us suus [sc. nativi ], volens eum ad libertatem perduci a villenagio suo quo ei tenetur obnoxius, et a se et heredibus suis quietum clamaverit, vel si eum ad liberandum alicui donaverit vel vendiderit
si verus ~us opposuerit exceptionem servitutis servo sub potestate constituto, sufficit si probet illum esse servum suum per parentes vel per assisam
in plena curia confitetur se nativum ~i; et est reseisitus terra sua et ponit omnino se in misericordiam ~i
ita posset papa ‥ privare ‥ reges ‥ regnis suis et facere eos aratores, immo servos rusticorum suorum, et imponere eis quecumque opera servilia que potest aliquis ~us imponere servis suis
si ~us meus comes Andegavie et ego voluerimus(
confirmavi ei [Milesenti ] quicquid ~us et vir suus Hugo emerit
habuit ipsa iij ~os
[regina ] diligebat quendam juvenem, ‥ cujus amorem amori sui ~i preferens operam ‥ dederat ut suum conjugem ‥ discrimini traderet
aut advocatus errat presente ~o aut absente
attornati sui dixerunt in plena curia quod ~us eorum mortuus fuit
procuratorium ‥ est potestas seu mandatum quod datur procuratori a ~o suo
navis proprietas ‥ quam ~us ejus ‥ dicit se ‥ emisse
quod omnes ~os et magistros navium tam de villa predicta [Suthampton’ ] quam de membris ejusdem ‥ injungatis quod ‥ naves suas ‥ ad eosdem portus ‥ reduci faciant
nasus cum fuerit subtilis, ejus ~us est valde iracundus
nummus est dominus et princeps omnium
tanta insania in ~os debacchatus est ut duos imperatores legitimos ‥ pelleret
(greve nomen est potestatis; Latinorum lingua nichil expressius sonat quam ~prefectura’, quoniam hoc vocabulum adeo multipliciter distenditur quod de scira, de wapentagiis ‥, de hundretis, de burgis, de villis etiamgreve vocetur, in quo idem sonare videtur et significare quod ‘~us’
W. rex Anglorum et Normannorum ~us
Johannes ~us Hybernie, comes Moretonii(
carta nostra, quam ‥ fecimus dum essemus tantum ~us Hybernie
post-quam pax ~i regis tunc ducis Normannie et ~i Anglie fuit jurata
Johannes Dei gratia rex Anglie, ~us Hybernie, dux Normannie et Aquitannie
A. de Valencia, comes Pembrochie, ~us Weysefordie et Monciniaci(
de illo anulo dico quem a ~o Venetorum habui
adeo plene et libere sicut aliqui ~orum marchiancium in dominiis et marcheis suis Wallie habent et utuntur(
primum naturali ~o suo regi armillam auream(
concedente Hugone de G., qui ~us feodi erat
quietus erit erga regem, non erga ~um cujus homo fuerit
ad ducem Normannorum accessit, satellitiumque suum ei, utpote naturali ~o, fideliter obtulit
illi Deus est fidus qui suo ~o [(AS: ] recte est fidushis hlaforde
hic [Lotharius II, ob. 1138 ] legem feudorum primus instituit, sanciens ut nullus feudum ‥ audeat ‥ alienare sine permissione majoris ~i ad quem feudum spectare dignoscitur
si heres [(franci tenentis ] fuerit infra etatem, ~us feodi recipiat homagium suum et habeat in custodia illum quamdiu debuerit; alii ~i, si plures fuerint, homagium ejus recipiant, et ipse faciat eis quod facere debuerit
si ~us ejus, qui vulgo ligius dicitur, hoc est, cui soli ratione dominii sic tenetur ut contra ipsum nihil alii debeat, rege dumtaxat excepto, vocaverit ipsum
veni ad fidem et servicium ~i mei H. regis Anglie ‥ et homagium ei feci de jure meo quod de eo tenere debeo; et ‥ juravi quod fideliter decetero ei serviam contra omnes homines, salvo ~is meis feodalibus servicio suo eis debito
de terris et feodis ubi ~i capitales mediati et inmediati sunt laici(
superiorem ~um(v.
prelati, comites, nobiles et communitates regni Scocie quos ad pacem nostram regiam suscepimus ‥ homagia et fidelitates nobis tanquam immediato et proprio ~o ejusdem regni ‥ fecerunt(
directo ~o
certi articuli limitati per regem, super quibus ~i et communes regni in eodem parliamento procedere debeant
statuunt quod ‥ omnes ~i jurarent se totis viribus statuta hujus parliamenti observare ‥ et quod omnes heredes et successores ~orum tam spiritualium quam temporalium prestabunt idem juramentum omnibus futuris temporibus, quando eis liberabuntur hereditates et possessiones in faciendo homagia et fidelitates suas
filii ‥ ~orum qui in parliamento regio sedem habent, cum quibus ex gracia speciali ingrediendi [in librariam ] facultatem universitas ordinavit
pro ~is de consilio regis(
de mandato ~orum de consilio
super quo consulendi sunt ~i de consilio
ordinamus ‥ ~os nostri consilii et sessionis
occurrerunt sibi plures ~i et valentes cum suis retinenciis
j par lintheaminum, unum novum boni panni et subtilis texture pro ~is recipiendis
ne quis presbiter ‥, filiis ~orum ac viris in aliqua dignitate ecclesiastica constitutis vel aliter notabiliter beneficiatis dumtaxat exceptis, capucium ‥ cum corneto ‥ gerat
istud manerium habet ‥ consuetudinem in silva regis de Wochinges; hoc est quod ~us ville hujus potest habere in ipsa silva cxx porcos sine pasnagio
has terras tenuerunt v teini ‥; nec poterant recedere a ~o manerii
ille eat landesrico [(AS: ], id est terre ~o, ad ordalium vel reddat [landrican ei ] duplum
in cujuscumque terra fur cum furto invenitur, ~us terre [(OF: ] et uxor furis habebunt medietatem omnium bonorum furisli seinur de la terre
tempore Willelmi Painel, qui fuit ~us, ‥ fuit Berton posita ad firmam
ipsi principales ~i sunt de Burtona
Simon ‥ levavit quandam sepem super terram ~i
qui tenent ad voluntatem ~i istius manerii
scire facias omnibus ‥ ~is libertatum quod ipsi in libertatibus suis ‥ eandem assisam cervisie custodiri faciant(
baronibus et aliis terrarum ~is
si ‥ pertingat ut aliquis ex heredibus ejus ‥ Ferhnham vendere mavellet, tune primum nostrae aecclesiae ~o innotescatur
[monasteria ] spiritales ~os, id est episcopos ‥, propria voluntate ‥ habuerunt
ea conditione ut ‥ suus heres veram amicitiam habeat cum ~o aecclesiae
non similia ‥ in ecclesia Dei perpetrata, exceptis his que in ~o Cantuariensi leguntur impleta
inquisitio inter ~um Cantuariensem et dominum regem
commissus fuit magistro J‥., officiali ~i Londoniensis
taxatio ‥ per ~um Norwicensem facta
ne omnino non audiar, omnes meas sententias ~us quidam invenit, non ego
ut legis doctores appellarentur ~i, indigne ferentes appellari doctores vel magistri
hoc modo procedit dictum ~orum de Rota in conclusione lxiij
~us legum, A.a man of lawe
de pecuniis per illum [scribam universitatis ] collectis ~us scholarum sibi et ceteris servientibus academie pro stipendiis satisfaciet
o, mi ~e [AS: ]eala, leof hlaford
at vereor rursus dicere: “domne, jube”
domne, sedeto prior
lector ‥ benedictionem, tanquam licentiam legendi, petit dicens: “jube, dompne, benedicere” ‥ sed nota quod hic dicit “dompne”, non “~e”, ‥ quoniam ad hominem loquitur, qui semiplenus et inperfectus est dominus respectu Domini, et ideo utitur sincopato vocabulo, quod observant monachi dicentes “domnus abbas”, non “dominus abbas”
~e [ME: ], hoc peccatum commisi sic et hoc modosire
~o gloriosissimo ‥ Geruntio regi
domnus rex(v.
concordia ‥ facta ‥ in curia ~i regis(
illic residet capitalis ~i regis justitia
Henricus Lupus de Groningen, mercator de terra ~i imperatoris
misit ~us rex Anglie militare presidium ad ~um imperatorem juvandum contra rebelles suos in partes Ytalicas
in expensis factis circa vina ~i regis
~us rex Francie(v. 7b infra)
mirabatur quod ~us rex Anglie habuit ibidem tantam potenciam ex quo ~us princeps Wallie ‥ tam magnum exercitum habuit in Vasconia
~us imperator Romanorum(v.
in curia ~i comitis Willelmi [(de Derbeia ]
transfretarunt nuncii regis Anglie ad parliamentum Francie ‥, viz. ~i comites Sabaudie, Lincolnie et Pembroke‥. et misit dominus rex Francie ad partes Flandrie ‥ ~os comites de Artoys, Bononie, et S. Pauli
~us H. de Sandale, Anglie thesaurarius, et ~us I. de Warle garderobe regis custos
~o comiti Orcadie
decretum sive arbitrium illustris principis ~i Humfridi Glowcestrie Ducis
dixit se esse cum ~o Henrico de Drayton’, milite
~us Radulphus de Sandwyco, miles, custos Londoniarum
nobilis et potens ~us Patricius ~us le Grahame, miles
miles quidam honorandus, ~us Ricardus Tunstall
praeceperat Theodoro ‥ domnus apostolicus
Noðhelm praeco a domno Eugenio papa
Albericus Ostiensis episcopus predicti domni pape in Angliam et Scottiam legatus
a ~o papa munere consecrationis suscepto
sciatis quod domnus apostolicus Rome ‥ precepit decimas omnium rerum que renovantur in singulis annis ‥ persolvi ‥ sancte ecclesie
ex parte Pandulphi subdiaconi ac ~i pape familiaris
~o reverendissimo [Leutherio episcopo ]
fratribus ‥ qui in antefato ergasterio Deo, aeclesiae, domno praelato ‥ obtemperare voluerit
venationis sepem ~i episcopi ultronei ad edificandum repperiantur suaque, quandocumque ~o episcopo libuerit, venabula destinent venatum
loquela ‥ inter cives Lond’ et ~um G. Wintoniensem episcopum
dompni Ricardi ‥ predecessoris nostri [sc. episcopi ]
reverendissimo ‥ patri et ~o ~o ‥ Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo
cum exhennio misso ~o archiepiscopo Ebor’
hic mutet dompnus metropolitanus vocem suam
a reverendissimo in Christo patre ac ~o ~o Johanne Longland episcopo Lincolniensi
abbatizans erat apud Sanctum [Eadmundum ] domnus Baldewinus
super quae [tapetia ] prosternantur primum domnus abbas et induti
incipiat ~us abbas ‘te Deum laudamus’
non secus agentem novimus domnum priorem Wigorniensem
dompnus abbas ei fugam obicit et vidue raptum
tacui, domnum abbatem ‥ nec volens condempnare, nec volens excusare
accessit ‥ ad ~um R. de H. priorem ecclesie Dunelm’
dompnum J. abbatem de Cuper
episcopus [Hugo, ob. 1195 ] ‥ venientes ad se monachos honorifice semper excipiebat et ~os vocabat, quo eorum dilectionem non mediocriter obtinebat
sic cupit in vino dampnus adesse Deo
non dompni set et hii domini nomen sibi querunt
lego dompno J. Wotton monacho cognato meo xl s.
lettera composita per dompnum Hugonem, monachum S. Albani, magistrum nostrum
in solucione facta ~is suppriori, terrario, bursario, senescallo, capellano, cancellario, confessori ~i prioris, presentori et granatori, offic[ialibus ] ~i prioris, cuilibet eorum x s.
deliveravi dampno Johanni Crambroke ij s.
eam [insulam ] custodie et dispensationi domni Malisii presbiteri et heremite committimus
~us Andreas, rector de Kevelston’
illi duo [(fratres ] et ~us presbyter ville et duo de legalioribus parochianis elemosinam ‥ colligant
colligatur pecunia ‥ presente presbytero parochie et archipresbytero
cognito ~o anni adequatione tabularum de Tolleto, scimus quod futurum est in rebus
caput et pes sex linearum sequencium declarant naturam signorum et de die ac nocte ~os triplicitatum
oportet te scire extrahere ~um anni, mensis, et hore et scire potestates eorum
~us hore est planeta †que [? l. qui ] accidit in illa hora diei secundum denominacionem diei et successionem planetarum, ut Sol in prima hora diei Dominice, Venus in secunda hora ‥
~us Aschone ex complexione est Mercurii et est ceruleus parvus sed cauda ejus longa‥. vidimus nuper ~um Aschone ante bellum quo comes de Monte Forte ‥ occubuit anno gratie 1264
paenitentiae tabulam ‥ exquirite ut avertatur furor ~i a vobis
qui Dominum lucis tenebroso corde negabant
agio et alto ~o Deo Saboth
Patricii ‥ veneratione ‥, qui ‥ ibidem [apud Glastoniam ] in ~o quievisse perhibetur
congratulabuntur tibi in ~o quod illesus evasisti
episcopus [Wint’ ] ‥ migravit ad ~um
sextum nomen [Dei ] est Adonai, id est ~us, quia ejus dominationi subicitur totus mundus
cum sit angelus ~i Exercituum in scala Jacob
~o concedente
remedium adhibuit ~us ulcionum
creatorem ‥, qui est rex et ~us [ME: ] celi et terreking and keiser
est justus Dominus; hic justicias adamavit(
attendite verba ~i ad apostolos et turbas
etc.(v.
credula si Domino pandant praecordia Christo
etc.(v.
in matrem ~i salvatoris
~us ac salvator noster ‥ quosdam voluit esse perfectos [cf. ]Matth. v 48
a Dominica passionis ~i
etc.(v.
ad festa Nativitatis ~i et Pasche
- 1. heer (des huizes); (Plaut.) zoon des huizes, jonge meester [rerum suarum]; — plur. heer des huizes en zijn vrouw;
- 2. bezitter, eigenaar [navis; insularum; dites domini grootgrondbezitters];
- 3. heerser, gebieder, machthebber [terrarum; gentium; vitae necisque over leven en dood]; ➤ v. rechters: rei ~;
- 4. organisator (v. publ. spelen);
- 5. gastheer [convivii];
- 6. opdrachtgever bij de bouw v.e. huis, bouwheer;
- 7. (Ov.) echtgenoot; geliefde; ➤ -o erat anxia rapto;
- 8. (poët.; postklass.) heer (als titel v.d. keizer);
- 9. (eccl.) God; Christus;
- 10. (Mel.) leenheer; II. adj. a, um (poët.) van de meester, eigenaar [manus; torus].
Deus,
Domenedio, Galli nostri
Damedieudixerunt, id est,
Dominus Deus. Vide Philonem de Nominum mutat. pag. 7. 1. Edit. Sulpitius Severus lib. 1. Hist :
Mundus a Domino constitutus est, etc.Ruffinus in Symbolo de Christo :
Et dicuntur alii Domini, concessa tamen non ingenita potestate dicuntur. Hic vero solus est unicus filius, et solus unicus Dominus, sicut et Apostolus ait : Et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia.Isidorus lib. 2. Different. :
Inter Deum et Dominum ita quidam diffinierunt, ut in Dei appellatione Patrem, in Domini Filium intelligant. Sacra Scriptura utrumque et Deum et Dominum affirmat : tamen hæc vocabula invicem discernuntur. Primum enim nomen naturæ est, pertinens ad amorem : Secundum potestatis, congruens ad timorem. Denique ex Dei vocabulo edisce, quid diligas ; ex Domini appellatione cognosce, quid metuas ?Vide in hanc Sententiam S. Fulgentium lib. 10. contra Fabianum Fragm. 10. apud Chiffletium,
et cum spiritu tuo. Vide Capitul. Caroli M. lib. 5. cap. 93.
Dominus Johannes, apud
Dominus Dionysius, in Placitis aliquot Clodovei III. apud Mabillonium tom. 4. SS. Ord. Bened. pag. 617. 618.
Dominus Germanus, ibid. pag. 620. Charta Caroli M. pro Ecclesia Parisiensi in M. Pastorali lib. 19. Ch. 56 :
S. Germani et sancti Marcelli..... vel cæterorum Dominorum, quorum pignora in ipsa plebe, vel ipsa Ecclesia Parisiaca, adunata requiescunt.Hinc S. Martinus,
Domnus Martinusappellatur in præfatione Concilii I. Turon. et can. 13. in Concilio Turon. IV. can. 18. Autissiod. can. 5. apud Odonem Cluniac. lib. de Translat. Corporis S. Martini, Fortunatum in Præfat. lib. 3. Gregor. Turon. lib. 5. Hist. cap. 14. lib. 10. cap. 30. in Gestis Consulum Andeg. cap. 10. n. 3. etc.
Dominus Vincentius, in Concilio Cabilon. 1.
Dominus Petrus Apostolus, in Synodo Rom. sub Symmacho, et in Concilio Turon. II. can. 23.
Dominus Gregorius M.in Concilio Suession.
Dominus Paulus, apud Gregorium Turon. lib. 9. Histor. Franc. cap. 41.
Domini Apostoli, apud Ennodium lib. 9. Epist. 26.
Domina Opportuna, apud Adhelelmum Episc. Sagiensem in ejus Miraculis cap. 2.
Domini Sancti, in Charta Caroli M. tom. 2. Analector. Mabillonii pag. 401. observat Josephus Scaliger in Notis ad Fragmenta veterum Scriptorum post libros de Emendat. temp. pag. 36. Chaldæos Christianos præcipuorum Sanctorum, ut Apostolorum, nominibus, vocem
Mar, quæ
Dominumsonat, præponere, ut
Mar Marcos,
Mar Phetros, Dominus Marcus, Dominus Petrus. Vide Dominædius.
Domino Mizenatis Ecclesiæ, apud eumdem lib. 4. Epist. 27. Haymo Homil. Domin. 16. post. trinitatem ex S. Augustino :
Nisi forte hoc evenerit, sicut S. Augustinus dicit, ut ille, qui filius est, per misericordiam Dei sublimetur ad Episcopalem dignitatem, et efficiatur Episcopus, et tunc poterit esse Patri et filius et Dominus propter honorem dignitatis.Vide
Dominus Senonensis Michael archiepiscopus, in Ch. ann. 1198. ex Chartul. Campan. Cod. reg. 5993. A. fol. 181. r°.
Dominus Noviomensis, in Ch. ann. 1221. ex Chartul. Barbell.
Domini, sic et aliquando
Principesappellati sunt
per jocum, inquit Valesius in Notitia Gall. pag. 613. col. 1.
quod potentia et auctoritate sua male uterentur more Principum sæcularium. Hac notione Adrevaldus in Vita Aigulfi Abbatis Lirinensis scribit, Arcadium monachum Lirinens.
ad Mummolum se contulisse Vicetiæ(Valesius emendat
Vintiæ)
civitatis Principem, suasisseque ei,
ut ad Monasterium iret,
quasi multas pecunias ibi reperturus. Vita S. Leodegarii cap. 8 :
Erant in hoc mendacium primi et quasi Rectores palatii, Desideratus cognomine Dido, qui quondam Cabilloni habuit Principatum, necnon et ejus collega Bobo(Mabillon. qui urbem Valentiam habuerat in dominium. Nec enim digni sunt ut urbium nominentur Episcopi, qui magis terrenis desideriis inhiabant, et cœlestia non curabant.Albo,)
Specialem tamen populi Principibus, id est, Episcopis... sollicitudinem mandat.Vide in Episcopus et infra in
Princeps.
Concedo eisdem(Pisanis) locum unum ad fabricandum sibi in eo ecclesiam, si tamen Dominus et magister Christianitatis patriarcha hoc ipsis concesserit.
Et hoc facientes secundum Dominum et secundum nos omnes.Et in Gallico Reliquiarum Indice :
Tel croix est au logis de Monsieur.
Dominiinterdum dicti Canonici addito nomine Ecclesiæ, cujus sunt Canonici. Testament. Guillelmi Montispessulani ann. 1211. tom. 9. Spicil. Acher. pag. 156 :
Monasterio Grandis-Sylvæ dimittoc. lib. inter opus et mensam Dominorum Ecclesiæ Magalonæ dimittomm. sol. in honore emendo, de cujus fructibus fiat annuatim anniversarium in festo S. Michaelis pro anima mea et parentum meorum.
Dominorum; ita etiam in ecclesiarum German. tabulariis Canonici haud raro nude Domini dicuntur. Chart. Ottonis Episc. Mindens. ann. 1270. ap. Würdtwein. Subsid. Diplom. tom. 10. pag. 32 :
Dabunt 15. solidos Dominis et vicariis, qui divinis interfuerint.Chart. Conradi Decani ann. 1382. ibid. pag. 35 :
12. solidi dabuntur pro consolatione Dominis nostris et vicariis, qui presentes fuerint.
Archembaldus dudum de terra memorata Capitalis Dominus auctoramentum suum super S. Martino donavit.Tabularium Majoris Monasterii Ch. 175 :
Auctorizaverunt etiam hoc in Capitulo Capitales Domini ejusdem terræ, scilicet Fulco Comes Vindocinensis, etc.Tabularium Vindocinense ch. 345 :
Annuit donum Gauterius Granarius, de cujus erat fisco, et dimissa calumnia ante Hamelium Montis aurei Dominum, qui Caput erat fisci maximum.
Salvo jure et redditu omnium Capitalium Dominorum.
Hoc Radulfus, qui Capitalis Dominus erat, gratanter annuit.Vide pag. 491. 496. 576. 594. 601. 604. 625. 770. Regiam Majest. lib. 1. cap. 25. § 1. 2. cap. 27. § 3. lib. 2. cap. 44. 66. lib. 4. cap. 5. 7. Statuta Roberti I. Scotiæ Regis cap. 6. § 2. etc. In Consuetud. Normanniæ art. 166 :
S'appelle le Chef Seigneur celui seulement, qui possede par foy et par hommage, et qui à cause dudit fief tombe en garde.
Chefseigneurvidendus
Laurieread Raguellum tom. 1. pag. 237. Anglis
Capitalis Dominuserat, Cui quis, plures habens dominos
ligeanciamfecerat, ut est in Regiam Majest. lib. 2. cap. 44. Glanvilla lib. 9. cap. 1 :
Potest autem quis plura homagia diversis dominis facere de feodis diversorum dominorum ;sed unum eorum oportet esse precipuum et cum ligeancia factum, illi scilicet domino faciendum, e quo tenet suum capitale tenementum is, qui homagium facere debet, .... Si quis ergo plura homagia pro diversis feodis suis fecerit diversis dominis, qui se invicem infestent, si Capitalis Dominus ejus ei præceperit, quod secum in propria persona eat contra alium dominum suum, oportet eum ejus præcepto in hoc obtemperare, etc.
de Laurieretom. 1. Ordinat. Reg. pag. 305 :
Quod si persone innobiles acquisierint in feodis vel in retrofeodis nostris extra terras predictorum Baronum nostrorum, et ita sit quod inter nos et personam que alienavit res ipsas, non sint tres vel plures Intermedii Domini, precipimus quod si teneant ad servitium minus competens, vel aliter appareat feodi facta deterior conditio, cogantur tales possessores rem feodalem ponere extra manum, nisi maluerint prestare nobis estimationem fructuum duorum annorum rerum taliter acquisitarum.Philippus VI. decernit
estimationem fructuum trium annorum, in suis Litteris anni 1328. apud eumdem
quatuor annorumin suo Edicto ejusdem anni Gallice exarato, ibid. pag. 24 :
Item. Et pour les choses et possessions, que personnes non nobles ont acquises depuis trante ans en ça, et en nos fiez et arrierefiez sans assentement de nous ou de nos devanciers ; et ainsint soit que entre nous et la personne qui aliene icelles choses, soint trois Seigneurs Entremoiens ou plus, ils payeront pour finance l'estimation de quatre ans.
Seigneur paramont, Anglis JC. Dominus Domini vassalli inferioris.
Dessus Seigneur,
Avant Seigneur, apud Bellomanerium cap. 62.
Seigneur par dessus, in Statutis S. Ludovici contra Blasphem.
Seigneur Suzerain, in Consuet. Andeg. art. 204.
feodalis, cui census debetur, Gall.
Quod quicunque emerit alienam rem immobilem, solvat, facta investitura, trezenum tantum domino tenente(f. et Dominus census revenditamtenentiveltenuræ ;)(f. retinere possit pro eodem precio ad opus sui, sed non alterius.rem venditam ;)
capitalisdominus. Charta præpositi S. Gauger. Camerac. ex Tabul. ejusd. eccl. :
Ut autem presbyter sui beneficii tranquillitate perenni gaudeat, prædictus miles ad suam donationem roborandam sui Domini corporalis E. et parium suorum et A. uxoris suæ assensum adhibuit.
Nous considérans que nostre amé et feal Girart de Ventadour... en nous recongnoissant son souverain et Droiturier Seigneur, etc.
Principalis. Regiam Majestatem lib. 2. cap. 74. § 11. Skenæus ad cap. 69. ejusdem libri :
Mei Domini Capitalis Dominus, dicitur Major Dominus :idem etiam appellatur
Et quia prædictus Guillelmus de fratre meo Matthæo prædicta tenebat in feudum, et frater meus Matthæus de me : Ego tanquam Retrodominus omnia ista laudavi.Tabular. Maurigniacense ch. 39 :
Huic donationi præbuit assensum Guillelmus de Vaucelais ejusdem feodi Retrodominus.
Monseigneur.
Suetrius Hermes hic situs est, cui tertia conjunx aram constituit digno meritove marito, cum quo concordiam tam multosque per annos vixit et tenere casu sbta(subtracta) marito est, de cujus fama multi cum laude locuntur, quod fuerit cultor Domini rerum et amator.
Ego Amata cum manu Domni mei Winihardi pro remedio prioris mei senioris Linkonis et pro nostrarum remedio animarum.... ea ratione ut has res, quas dum adhuc præfatus meus Dominus Linko viveret, cum mea hereditate concambiavi.... Signum ipsius Amatæ et advocati et Domini sui Winiharti, qui hanc donationem patraverunt.
Dominus enim meus in servitio Dei et Regis est.Mox
virum suumvocat. Vide Baro, Senior et Domina 4.
Domini, Præcipui e nobilitate. Annales Colmar. part. 1. ann. 1284 :
Eodem die Curiam habuit Rex Rudolfus in Basilea cum gloria Dominorum.Idem Chron. part. 2. ann. 1277 :
Post hæc Rex Bohemorum congregavit occulte decem millia Dominorum, volens occulte Regem comprehendere Romanorum.
Quando erimus circa finem Tractus, sacrista pulsabit unam parvam campanam pro congregando Dominos ad audiendum Passionem, quia ipsa non debet legi nisi in magna Missa.An Baillivius ceterique justitiæ Officiales hujus Abbatiæ, qui statis diebus officio divino solent interesse ; an præcipui quidam Monachi, ut infra Domini Ordinis ?
Secoussead Lit. ann. 1372. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 581 :
Per regem, ad relationem Domini.Ubi supra legitur :
Referente nobis dilecto ac fideli Cancellario nostro.
Dominoscompellat in Charta ann. 1228. ex Chartul. Campan. fol. 328. r° :
Hæc omnia superius scripta laudaverunt Aalaidis uxor mea et Dominus Robertus filius meus, Dominus Henricus filius meus, Guillelmus, Ansericus et Johannes clerici filii mei.Nisi fortassis ut seculares a clericis distinguat ; quo sensu vox
Dominusan alicubi occurrat, non memini. Vide Siriaticus.
Cum quis ita loco alterius positus in curiaSubditos suos feodales domini vulgo procuratores constituebant.de placito illo respondet... nunquid potest Dominus suus eum pro beneplacito inde removere, ita quod alium faciat procuratorem.... Obtinet autem, quod Dominus talem procuratorem possit a qualibet parte litis amovere, etc.
Assasinorum: de quibus supra. Jacobus de Vitriaco Hist. Orient. l. 3. Marten. tom. 3. Anecd. col. 281 :
Omnes alii Principes eorum, alii subditi sunt et obediunt : hunc Sarraceni appellant Dominum Cultellorum.
EzechielCorb. fol. 88. r° :
Et sera tenu ledit fournier de délivrer pain pour les Seigneurs de l'église est assavoir le grand prieur, l'official, l'enfermier, le prévost de l'église, le pourveur et le cellerier de le cuisine, toutefoys qu'il leur plaira à en mander en leur chambre.Vide infra Domini Ordinis.
Statuimus etiam ne Dominus festi cum processione vel cantu ad ecclesiam adducatur, vel ad domum suam ab ecclesia reducatur.
generalesin Senatu Parisiensi, vulgo
Laudabilis est etiam consuetudo..... licentiandos omnes in qualibet facultate superiori pridie Signetorum ad supremam Parlamenti curiam omnesque Senatorum cameras accedere... deinde ad curias Dominorum Generalium, Requestarum, Cameræ compotorum, etc.
Capitaneus, Præfectus civitatis. Regimina Paduæ ad ann. 1329 :
Intravit dominus Canis cum tota sua Baronia et honore magno in dicta civitate, et dismontavit in Episcopatu, et electus fuit per Magnates et populares civitatis Travixii Dominus Generalis.
Magister, appellatus Azo JC. ut est in Chron. MS. Alberici. Glossæ Lat. Græc. :
Messire Jehan Taupin Seigneur en loix, clerc et conseiller de la chambre des Enquestes, etc.Alia ann. 1324. in Reg. 62. Chartoph. reg. ch. 294 :
Jehan Broart Sires de Loys, clerc et conseiller du roy nostre sire, etc.MS. part. 1 :
Vide Miles Literatus.Et fiert Salhadin qui fu Sires des lois Arcevesque de Gadres.
Pro purgandis maleficiis statutum est, ut duo sint equi, noctis tempore urbem custodiant et malefactores capiant : unus vero de citra canale, et alter de ultra canale constituatur, qui Domini de nocte appellati sunt.
Maîtres de l'œuvre, Dignitas in collegiis canonicorum
Ordinavit capitulum quod Domini ordinis per industriores pictores, quos reperire poterunt, faciant, etc.Vide Operarius.
in ordine, Præcipui post Abbatem Superiores in Monasteriis Cluniac. ut Subprior, Decanus. Bulla Nicolai IV. PP. in Constitut. Cluniac. MSS :
Nec aliquis diffinita seu acta per Diffinitores Capituli generalis possit vel audeat immutare, nisi in casu magnæ necessitatis et evidentis utilitatis, in quo potestas Abbati intelligitur relinquenda : de consilio et assensu peritorum et discretorum duorum et illis qui Domini Ordinis appellantur.Actum capitularem pro conjunctione Prioratus de Bischiis ann. 1329. in Archivo B. Mariæ de Charitate, subscribunt
Gerardus Subprior,
Guillelmus secundus,
Ludovicus tertius,
Theobaldus quartus,
Domini in ordine. Vide Domni Ordinis.
Domini ordinis ibunt ad consilium capituli, et dum erunt in consilio capituli, subcamerarius apportabit sotulares suos supra duo tripedia in capitulo. Quando Domini ordinis voluerint, pulsabunt capitulum, et nos veniemus.Infra,
Domininude appellantur non semel. Comput. pitentiar. ejusd. monast. ann. 1374 :
Au terme S. Remy pour l'anniversaire maistre Jehan Dye, baillié aux Seigneurs de l'ordre xxxij. solz.Vide supra Domini Ecclesiæ.
Maître. Necrolog. priorat. Nostræ Dominæ de insula Trecens. ex Cod. reg. 9612. T :
Anniversarium nobilis ac discreti viri dom. Joannis de Domo-Comitis militis utriusque militiæ, quondam baillivi Trecensis, postmodum Domini pellamenti(leg. parlamenti.)
Scivi meliorem esse judicum causam, quæ rerum Dominis reservatur.Cassianus de Mortificat. in fin. :
Ipsi quoque rerum præsentium Domini.Cyprianus in Vita S. Cæsarii Arelat. :
Cives aliquot alloquitur, ipsosque rerum Dominos per internuntios appellat.Desiderius Episcop. Cadurcensis in Epist. ad Chlodulfum :
Ipsi Domini rerum, quibus vice nostri Redemptoris servire videmur.Aimoinus de Vita S. Abbon. Floriac. cap. 8 :
Ad Dominos rerum inclitos scilicet Franciæ Reges, Hugonem ac ejus filium Robertum... apologeticum scripsit.Idem lib. 3. Hist. Franc. cap. 71 :
Nempe pro similibus ausis, a Dominis rerum, Regibus scilicet Francorum, sæpe attonsus.Vide lib. 2. cap. 17. Privilegium Corbeiense ann. 846. editum a Sirmondo, etc. Sic passim Sidon. in Paneg. Majoriani, Senator lib. 1. Epist. 4. lib. 12. Epist. 6. 7. 11. et 13. Greg. M. PP. lib. 1. Epist. 6. 16. lib. 2. Ind. 11. Epist. 6. lib. 7. Epist. 130. Witikindus lib. 1. et. 2. Vide Juretum ad Symmach. lib. 1. Epist. 8.
Imperatores rerum atque Principes, apud Petrum Diacon. lib. 4. Chron. Casin. cap. 111.
Domini terrarum, apud Alypium Antiochen. in Descript. orbis cap. 17. § 6.
Domini terrarumapud Arnulph. Lexov. pag. 32.
Smithin Notitia 7. Eccles. Asiæ pag. 130. et Sponium tom. 3. Itiner. pag. 116.
Terræ marisque Dominus, in Epistol. Africanorum Episcop. ad Constantem Imp. in Concilio Lateran. sub Martino I. PP. Act. 2. S. Hieronym. Ep. 9 :
Contubernalis et Condiscipulus Augustorum, quorum mensæ ministrat orbis, terræ ac maria serviunt, etc.in Concilio CP. sub Menna Act. 5.Ὁ τῆς ὅλης μετὰ Θεὸν οἰκουμένης δεσπότης ,
Dominum totius orbissese appellitasse Constantium, auctor est Ammianus lib. 15. init. Imperatores et Reges
Dominos, unice vocitatos cuivis notum.
Etenim quis non videt et populos et principes omnes ab imperatore qui Mundi Dominus est, recipere temporalia ?
Tabellioniscilicet et
Tabulario, accensetur in Nov. 44. ad quam Glossæ :
Tabellio erat minor, Tabularius major, et Magister stationis major utroque.Vide ibi Gothofred.
Tenuræ. Vide supra Dominus Census.
Dum celebratur Officium in choro, nemo sæcularium illuc intromittatur præter Proregem, Gubernatorem, vel Auditores regios... Dominos Titulares aut horum filios, Prætorem ordinarium hujus urbis.
Vinier. Constitutiones D. Valentini Prioris ejusdem Monasterii ann. 1416 :
Dominus vini stet et sedeat hora prandii juxta fenestram per quam ministratur vinum in refectorio.
Laudabilis est etiam consuetudo... licentiandos omnes... accedere... ad Dominos urbis.
Seigneur utile et profitable. Charta ann. 1336. in Chartul. eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5188. fol. 102. v°. :
Dominus utilis dictæ villæEt fol. 103. r°. :(de Martilleio) consuevit percipere.... quemdam redditum, qui wlgaliter appellatur les Tierces.
Debet major prædictæ villæ Domino utili dictæ villæ imperpetuum omni anno in crastino festi Nativitatis Domini unum porcum.
Præcipimus universis et singulis firmiter observari, quod non faciant aliquem Dominum per homagium corporis et servitutis, quamdiu in dicta villa voluerint commorari.
- 2 DOM-, a master, possessor, ruler, lord, proprietor, owner: aedium, T.: servos, Quoi dominus curaest, T.: nec imperante domino: fugitivi ab dominis: Contemptae rei, H.: bonus adsiduusque, householder.—A master, lord, ruler, commander, chief, proprietor, owner, despot, tyrant: condicio omnium gentium domini: summi domini numen: populi, quem Graeci tyrannum vocant: dominum Aenean in regna recepit, V.— Fig.: gravissimi domini, terror ac metus: rei futurus, who must decide: nec prosunt domino artes, O.: Urget non lenis, i. e. passion, H.: vitae necisque, arbiter, L.—The master of a feast, entertainer, host, C.: dominorum invitatio, L.—The master of a public show, C.—A title of the emperor, master, Ph.
-
…partim ferventibus artus mollit aquis, partim subiecto torruit igni. Quod simul inposuit mensis, ego vindice flamma in domino dignos everti tecta penates. Territus ipse fugit, nactusque silentia ruris exululat frustraque loqui conatur ab ipso conligit os…
Ovid, Metamorphoses
-
…per orbem dicor, et herbarum subiecta potentia nobis ei mihi, quod nullis amor est sanabilis herbis nec prosunt domino, quae prosunt omnibus, artes. Plura locuturum timido Peneia cursu fugit cumque ipso verba inperfecta reliquit, tum…
Ovid, Metamorphoses
-
…illos quos videmus iam intelleges aliam causam esse hastae Caesaris, aliam confidentiae et temeritatis tuae. non enim te dominus modo illis sedibus sed quivis amicus, vicinus, hospes, procurator arcebit. at quam multos dies in ea…
Cicero, Philippicae
-
…rursus videbatur, cum in locum anulum inverterat. Itaque hac opportunitate anuli usus reginae stuprum intulit eaque adiutrice regem dominum interemit, sustulit, quos obstare arbitrabatur, nec in his eum facinoribus quisquam potuit videre. Sic repente anuli…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…; atque hi modo digressi a Massiliensibus recentem eorum pollicitationem animis continebant, pastoresque Domiti spe libertatis excitati sub oculis domini suam probare operam studebant. Ipsi Massilienses et celeritate navium et scientia gubernatorum confisi nostros eludebant impetusque eorum excipiebant et…
Julius Caesar, Civil War
-
…emptum praeterea ; dabunt, si voletis. haec quam sint gravia, et quid his rebus detractis possit ad dominos puri ac reliqui pervenire, credo vos ex vestris impensis, ex vestris rebus rusticis coniectura adsequi posse. addite…
Cicero, in Verrem
-
…admirantur eiusque inventori et principi gratias exultantes agunt eumque venerantur ut deum ; liberatos enim se per eum dicunt gravissimis dominis, terrore sempiterno et diurno ac nocturno metu. quo terrore quo metu quae est anus tam delira quae timeat…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…quantum est, Quirites, cum is x vir qui aliquam in urbem aut exspectatus ut hospes aut repente ut dominus venerit illum ipsum locum quo venerit, illam ipsam sedem hospitalem in quam erit deductus publicam populi Romani esse dicet…
Cicero, de Lege Agraria
-
…sibi insulam in lacu Prilio venderet, repente lintribus in eam insulam materiem, calcem, caementa, harenam convexit dominoque trans ripam inspectante non dubitavit aedificium exstruere in alieno ; qui huic T. Furfanio, cui viro, di…
Cicero, pro Milone
-
…eramus apud illum quem di mortuum perduint ut nostrae aetati, quoniam interfecto domino liberi non sumus, non fuerit dominus ille fugiendus. rubeo, mihi crede, sed iam scripseram ; delere nolui. de Menedemo vellem verum fuisset…
Cicero, Epistulae ad Atticum
DO´MINUSmeans master, owner [DOMINIUM]. The word was applied as a title of respect to a superior in rank or station. Thus the head of a family was sometimes called dominus by the free members of his family as well as by his slaves (Suet. Aug. 53; Dig. 24, 1, 57). The title of dominus came to be ascribed to the emperor. The history of this use of the word, which corresponds with changes in the character of the emperor, is briefly as follows:--Augustus refused to be called dominus (domini appellationem ut maledictum et opprobrium semper exhorruit, Suet. Aug. 53; Ov. Fast. 2.142), as did also Tiberius (Tac. Ann. 2.87; Suet. Tib. 27).
Caligula was the first emperor who allowed himself to be called by the title (Victor. Caes. 3). Domitian claimed the titles of Deus et Dominus (Dio Cass.; Martial (Mart. 5.8). Trajan only wished to be called princeps (Plin. Paneg. § § 2, 63, 88). Pliny in his letters always addresses Trajan as dominus, but in doing so he does not intend to make use of an official title. Dominus first appears on imperial monuments in the reign of Severus. Aurelian first adopted the title Deus et Dominus on his coins. Diocletian allowed himself to be publicly addressed as dominus (Vict. Caes. 39). From the fourth century the emperors freely ascribe the title to themselves. (Mommsen, Staatsrecht, 2.737, &c.)
[E.A.W]A master, owner. The word was applied as a title of respect to a superior in rank or station. Thus the head of a family was sometimes called dominus by the free members of his family as well as by his slaves. The title of dominus came to be ascribed to the emperor. The history of this use of the word, which corresponds with changes in the character of the emperor, is briefly as follows: Augustus refused to be called dominus (Suet. Aug. 53, with Peck's note), as did also Tiberius (Suet. Tib. 27); and Caligula was the first emperor who allowed himself to be addressed by the title (Victor. Caes. 3). Domitian claimed the titles of Deus et Dominus (Dio Cass. lxii. 13). Trajan only wished to be called princeps ( Paneg. 2, 63, 88). Pliny in his letters always addresses Trajan as dominus, but in doing so he does not intend to make use of an official title. Dominus first appears on imperial monuments in the reign of Septimius Severus. Aurelian first adopted the title Deus et Dominus on his coins. Diocletian allowed himself to be publicly addressed as dominus. From the fourth century the emperors freely ascribe the title to themselves. The reason why the earlier emperors objected to being styled dominus is to be found in the fact that they still kept up a pretence of republican equality. Now the word dominus to a Roman, like δεσπότης to a Greek, means a master in relation to slaves, or (politically) a tyrant, the possessor of arbitrary power (Sall. Iug. 85). Later, when the imperial power had become hedged about by precedent and tradition, the emperor willingly accepted the title as his due.
The word dominus, besides retaining its full force as a term of great dignity, underwent a further development as a social title. In Suet. Claud. 21, it is applied by the emperor to his plebeian guests as an ordinary title of courtesy. In Mart. vi. 88, it is equivalent to “Mister.” It is used by Ovid (Am. iii. 7. 11) as a term of affection. In the modern languages it has developed through the Low Latin forms domnus, domna, donnus, dominicella into the Portuguese dom, Span. don, doña, Fr. dame, madame (mea domna), demoiselle, and Old English dan. See Peck's note to Suet. Aug. 53.