armare

armare [CL] 1 to arm, equip w. arms or armour. b (fig.). in ipso proaulo seorsum se ~at W. Fitzst. Thom. 136; s1297 [princeps] jussit ~ari suos et ipse confestim ~atus processit in publicum W. Guisb. 322; 1381 ducere possit ‥ certas armaturas ‥ ad ~andum inde ad omnes pecias pro listis R. M. armigerum RScot 35b.  b qui solet assiduis castos armare triumphis Aldh. VirgV 2020; qui B. Hilarium hac ~asti virtute ut tibi militaret in fide Egb. Pont. 91; episcopus quasi in specula locatur, ut populum contra hostes demones et hereses ~are nitatur Gir. PI I 19 p. 108. 2 (p. ppl.) armed or armour-clad. b (as sb. m.) armed man, man-at-arms. c (of animals). d (of fortified towns). ~atas peltarum testudine catervas Aldh. VirgP 38 p. 289; legio ~ata Bede HE I 12; 742 episcopi qui pugnant ~ati Bonif. Ep. 50 p. 83; 9‥ quasi vir ~atus, swa gewepned wer WW; 1199 milites et gentes ~atos Pipe 154; 1214 ~atus lorica et purpuinto et capello ferreo SelPlCrown 71; si sint ista infirmantia in homine ~ato, oportet dilacerare arma Gad. 122 v. 1; ~atus usque ad dentes multiplici armatura tam linea quam ferrea Proc. A. Kyteler 25; 1355 unus constabularius ~atus cum dublet plat’ bacinett’ cum pisan et aventail et bratz et cerotecis Rec. Norw. I 391 (cf. ib.: plene ~ati, ‥ dimidie ~ati); 1375 communes noctivagi ‥ incedentes ‥ ~ati ad modum guerre Leet Norw. 68; 1386 (v. arma 3a).  b ita ‘~atus’ significat substantiam, quia significat habentem substantiam, id est arma Anselm (Gram. 19) I 164; 1229 amotis custodiis balistariorum et aliorum ~atorum (Lit. Patriarch.) M. Par. Maj. III 183; s1383 numerus tam ~atorum quam peditum ‥ cotidie accrescebat V. Ric. II 44; cogebantur in fugam per nostros, cesis quibusdam ex eis et captis duobus ~atis Elmh. Hen. V 41.  c armatos dentibus apros Aldh. Aen. 39. 1; aves ~atas, venaticos canes J. Sal. Pol. 674A; accipitres ‥ quibus ‥ pedes unguibus ~atos natura dedit Gir. TH I 12; illic [in Oceano Britannico] miles [? swordfish] ~atus equitat Gerv. Tilb. III 63.  d villa ‥ ~ata et circumcincta muris externis angularibus Elmh. Hen. V 16. 3 (w. duellum) to arm (combatants) for (ordeal by battle). 1200 unde placitum fuit inter eos ‥ et duellum invadiatum et ~atum (Fine) Reg. Malm. I 449; 1218 duellum fuit inde invadiatum, ~atum et percussum Eyre Yorks 40 (cf. PlCrGlouc 22: 1221 venerunt ~ati ‥ et duellum percussum fuit inter eos); 1228 vidit in curia prioris duellum vadiatum et ~atum et concordatum Feod. Durh. 275; 1292 duellum vadiatum, †aramiatum [MS ~atum] et percussum fuit (JustIt 137 r. 13d.) Doc. Scot. 363. 4 to fit out or man (a ship). b to fit (nets w. ropes). c to fit (a mill-wheel) w. (?) cogs. s1383 hostes ~averunt v vasa bellica que balingarie appellantur Wals. YN 338; 1386 inveniet ‥ x galeas ‥ bene ~atas, viz. de uno patrono, ‥ xviij marinariis, xxx balastariis, ciiijxx remigibus (DipDoc E 309) Foed. VII 521; 1400 aliquam navem, bargeam sive balingeram de guerra ~atam (Cl) Ib. VIII 147.  b 1238 fieri faciatis ‥ duo retia ad piscandum et funibus ~ari Liberate 13 m. 25.  c 1334 in stipendio j carpentarii reparantis et ~antis dictam rotam [aquaticam] MinAc 992/22 (cf. ib. 13: 1324 armant’ de novo rotam aquaticam). 5 to incite. b (p. ppl.) earnest. Guillelmus Clito, Roberti ducis Normannorum filius, ~atus est ut patrem suum ‥ liberaret Ord. Vit. XII 18 p. 358; conatus est ‥ ut ‥ ~asset manum laicam in spoliacionem ecclesie Elmh. Hen. V 6.  b J. de Kirkeby [ob. 1290] ‥ precibus rogavit ~atis ut ‥ obligarent G. S. Alb. I 468 (cf. ib. II 91: peticioni ~ate). 6 (gdv.) suitable for use as armour, defensive (cf. 2 armarius). 1224 recepit de lineis armaturis ‥ coler’ et coifam et tunicam ~andam CurR XI 1913 (cf. Cl 109a: 1208 tunicas nostras ad ~andum paratas). 7 (p. ppl. as sb. f.) armed force: a armada (naut.); b army (OF armee). a 1349 congregata quadam ~ata nostra navium apud Sandewicum pro passagio nostro versus partes transmarinas Pat 227 m. 15; 1360 potestatem arraiandi ‥ et gubernandi omnes naves tocius ~ate (TreatyR) Foed. VI 170; 1472 cum quandam ~atam potenciam ad proficiscendum super mare ‥ ordinaverimus, ‥ eis ‥ potestatem ‥ committimus ad ~atam predictam conducendam Pat 529 m. 9; s1473 rex omnem ~atam suam ‥ Calesiam usque transvexit Croyl. Cont. C 558.  b magis vir beatus didicit in eo confidere per quem reges regnant quam in ~ata exercitus sui (V. Ethelberti) Ciren. 274; omnes ville et burgi [Francie] solvunt regi ‥ ingentes summas ‥ pro stipendiis hominum ad arma, sic quod ~ata regis ‥ pascatur ‥ de stipendiis suis per pauperes villarum ‥ regni Fortescue LLA 35.