arma
arma, weapons; implements, outfit, instruments, tools
to begin a war
the tackle of a ship
- I Lit.
- A.1 What is fitted to the body for its protection, defensive armor, as the shield, coat of mail, helmet, etc.: tot milia armorum, detracta corporibus hostium, Liv. 45, 39: induere arma, id. 30, 31: arma his imperata, galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere, id. 1, 43: pictis et auro caelatis refulgens armis, id. 7, 10. —
- 2 Specifically, a shield: at Lausum socii exanimem super arma ferebant, on a shield, Verg. A. 10, 841: caelestia arma, quae ancilia appellantur, Liv. 1, 20 (v. ancile); id. 8, 30; 1, 37; cf. Verg. A. 1, 119 Heyne; Tac. G. 11 Rup.; Plin. Ep. 5, 6, 43: Aeneas se collegit in arma, gathered himself under his shield, Verg. A. 12, 491.—Hence, in a more extended sense,
- B Implements of war, arms, both of defence and offence (but of the latter only those which are used in close contest, such as the sword, axe, club; in distinction from tela, which are used in contest at a distance; hence, arma and tela are often contrasted; v. the foll., and cf. Bremi and Dähne ad Nep. Dat. 11, 3): arma rigent, horrescunt tela, Enn. ap. Macr. S. 6, 4; id. ap. Non. p. 469, 26: arma alia ad tegendum, alia ad nocendum, Cic. Caec. 21: armis condicione positis aut defetigatione abjectis aut victoriā detractis, id. Fam. 6, 2: illum dicis cum armis aureis, Quoius etc., Plaut. Mil. 1, 1, 16 (16): ibi Simul rem et gloriam armis belli repperi, Ter. Heaut. 112: arma antiqua manus, ungues dentesque fuerunt Et lapides, et item, silvarum fragmina, ramei, Lucr. 5, 1283; so, Mutum et turpe pecus (i. e. primeval man), glandem et cubilia propter Unguibus et pugnis, dein fustibus, atque ita porro Pugnabant armis, quae post fabricaverat usus, Hor. S. 1, 3, 100 sqq.: capere, Cic. Rosc. Am. 53, 153; id. Phil. 4, 3, 7; id. Rab. Perd. 6 and 7: sumere, id. Planc. 36, 88 Wund.; id. Tusc. 2, 24, 58; Vulg. Gen. 27, 3; ib. 3 Reg. 22, 30: accipere, ib. Judith, 14, 2: adprehendere, ib. Psa. 34, 2: resumere, Suet. Calig. 48: aptare, Liv. 5, 49: induere, id. 30, 31; Ov. M. 14, 798; id. F. 1, 521; Verg. A. 11, 83; Luc. 1, 126: accingi armis, Verg. A. 6, 184, and Vulg. Jud. 18, 11: armis instructus, ib. Deut. 1, 41; ib. 1 Par. 12, 13: concitare ad arma, Caes. B. G. 7, 42: descendere ad arma, id. ib. 7, 33: vocare ad arma, Cic. Rab. Perd. 7, 21: vocare in arma, Verg. A. 9, 22: ferre contra aliquem, Vell. 2, 56: decernere armis, Cic. Att. 7, 3: armis cum hoste certare, id. Off. 3, 22, 87; so, saevis armis, Verg. A. 12, 890: dimicare armis cum aliquo, Nep. Milt. 1, 2: esse in armis, Caes. B. G. 1, 49; Suet. Caes. 69: ponere, abicere, Cic. Fam. 6, 2: relinquere, Liv. 2, 10: tradere, Nep. Ham. 1, 5; Suet. Vit. 10: amittere, Verg. A. 1, 474: proicere, Vulg. 1 Macc. 5, 43; 7, 44: deripere militibus, Hor. C. 3, 5, 19: dirimere, Luc. 1, 104 et saep.—Hence, arma virosque, per arma, per viros, etc., Liv. 8, 25; 8, 30 al.; v. Burm. ad Verg. A. 1, 1, and cf. Liv. 9, 24: tela et arma: armorum atque telorum portationes, Sall. C. 42, 2; Liv. 1, 25; Col. 12, 3; Tac. G. 29 and 33: armis et castris, prov. (like remis velisque, viris equisque), with vigor, with might and main, Cic. Off. 2, 24, 84.—
- II Trop., means of protection, defence, weapons: tenere semper arma (sc. eloquentiae), quibus vel tectus ipse esse possis, vel, etc., Cic. de Or. 1, 8, 32: prudentiae, id. ib. 1, 38, 172: senectutis, id. Lael. 4. 9: tectus Vulcaniis armis, id est fortitudine, id. Tusc. 2, 14, 33: eloquentiae, Quint. 5, 12, 21: facundiae, id. 2, 16, 10: justitiae, Vulg. Rom. 6, 13; ib. 2 Cor. 6, 7: arma lucis, ib. Rom. 13, 12: horriferum contra Borean ovis arma ministret, i. e. lanas, Ov. M. 15, 471: haec mihi Stertinius arma (i. e. praecepta) dedit, Hor. S. 2, 3, 297; cf. id. Ep. 1, 16, 67: arma militiae nostrae non carnalia sunt, Vulg. 2 Cor. 10, 4.
- a War (once in opp. to pax, v. infra): silent leges inter arma, Cic. Mil. 4, 10; id. Att. 7, 3, 5: arma civilia, civil war, id. Fam. 2, 16, and Tac. A. 1, 9: civilia arma, id. Agr. 16; id. G. 37 (otherwise, bella civilia, Cic. Off. 1, 25, 86, and Tac. Agr. 13): ab externis armis otium erat, Liv. 3, 14; 9, 1; 3, 69 Drak.; 9, 32; 42, 2; Tac. H. 2, 1 al.: a Rubro Mari arma conatus sit inferre Italiae, Nep. Hann. 2, 1 (for which more freq. bellum inferre alicui, v. infero): ad horrida promptior arma, Ov. M. 1, 126: qui fera nuntiet arma, id. ib. 5, 4; 14, 479: compositis venerantur armis, Hor. C. 4, 14, 52. So the beginning of the Aeneid: Arma virumque cano; cf. Hor. Ep. 1, 19, 7: melius visum Gallos novam gentem pace potius cognosci quam armis, Liv. 5, 35 fin.; cf.: cedant arma togae, Cic. Off. 1, 22, 76.—Also for battle, contest: in arma feror, Verg. A. 2, 337; so id. ib. 2, 655.—
- b (Abstr. for concr.) The warriors themselves, soldiers, troops: nulla usquam apparuerunt arma, Liv. 41, 12: nostro supplicio liberemus Romana arma, i. e. Romanum exercitum, id. 9, 9; 21, 26: Hispanias armis non ita redundare, Tac. H. 2, 32: expertem frustra belli et neutra arma secutum, neither party, Ov. M. 5, 91: auxiliaria arma, auxiliaries, auxiliary troops = auxiliares (v. auxiliaris, I.), id. ib. 6, 424; cf. id. ib. 14, 528.—
- III Transf., poet. (like ὅπλον and ἔντεα in Gr.), implements, instruments, tools, utensils, in gen. Of implements for grinding and baking: Cerealia arma, the arms of Ceres, Verg. A. 1, 177 (cf. Hom. Od. 7, 232: ἔντεα δαιτός). —Of implements of agriculture, Ov. M. 11, 35: dicendum est, quae sint duris agrestibus arma, Quīs sine nec potuere seri nec surgere messes, Verg. G. 1, 160.—Of the equipments, tackle of a ship (mast, sails, rudder, etc.): colligere arma jubet validisque incumbere remis, Verg. A. 5, 15; 6, 353.—Hence used by Ovid for wings: haec umeris arma parata suis, A. A. 2, 50 (cf. in the foll. verse: his patria est adeunda carinis).—And so of other instruments, Mart. 14, 36.
isti portant ~as in naves
meliorem ~am
puncto cujusdam ~e vocatea poleaxe
permittat ‥ eosdem homines ‥ colligere sekkiliones sine secure et ~a moluta
cum moriebatur, habebat rex equum et ~a ejus
si quis alteri prestet ~a sua [(AS: ] in occisione alicujushis wæpnes
nihil damnabilius est in milite quam otium, per quod usus ~orum dediscitur
clamant, “~a, ~a, viri!”
rex Angl i fecit hanc assisam de ~is habendis in Anglia
venit cum vi sua et ~is et cum hominibus suis armatis ad domum domini sui
ut omnes qui possent ~a movere se cruce signarent
cum maciis et aliis †apinis [l. armis ]
monstratis ~is et numeratis capitibus que apta essent ad bella procedere
jurati sunt in ~is et arreati per constabularies pacis
ad abbaciam [(de S. Edmundo ] vi et ~is, sc. lanceis, gisarmis, hachiis, gladiis, arcubus et sagittis, accesserunt
Scoti ‥ clamaverunt statim “ad ~a, ad ~a!” et preliari ferociter ceperunt
l paria ~orum integralia, cum totidem lanciis et targiis
pro extraccione ~orum violenta
pro ‥ tribus paribus ~orum dictorumforharnes
pro cingulis et preparacione aliorum ~orum equorum
non ‥ licuerat pontificem sacrorum ‥ ~a ferre
sacerdotes ‥ ~a portantes ut laici erant
tractandum est ‥ de modo portationis vel positionis ~orum(
tunc Hugo ~a pro senio non ferebat
quicunque in clericali ordine constitutus ~a detulerit ‥ vinculum excommunicationis incurrat
noctivagus, percuciens aliquem, portitor ~orum et consimiles
occasione delacionis ~orum, que contra pacem detulerat
convictus de lacione ~orum
de portacione ~orum
quod nulla persona ‥ gerat ~a, viz. duploida, defensum, gladium, arcus, sagittas, lanceas, secures guerre
~is offensivis et defensivis
quod omnia convictorum ~a, sive defensiva sive offensiva fuerint, ‥ procuratoribus ‥ liberentur
quod nullus uteretur ~is invasivis aut defensivis ‥ infra precinctum universitatis
cum multis navibus ‥ cum telis et ~is aliis defensivis munitis
armis diffisus
insulani ‥ ~a ~is repellebant
illum in ~is omnique rei militaris usu ‥ attollebant
quodsi ipse preventus vel ~is vel infirmitate pecuniam suam non dederit(
rex Willelmus, quem ~a confregerant et cure ardue sollicitaverant
cum ‥ quidam ‥ ad ~a ire proponant, viz. ad torneandum aut aventuras querendum
ne quis ‥ turneare, burdeare, justas facere seu alia facta ~orum exercere presumat(
secundum jus ~orum
~orum instrumenta bellica, ‥ hoc est divini macheram verbi et loricam fidei
ut diris certaret demonis armis
accinctus ~is militiae spiritalis
instrue spiritualibus ~is virtutibus inermem
oratores ‥ quibus acuenda precipue sunt ~a facundie
quinque ~a spiritualia que recitat Augustinus
qui servum suum liberat ‥ lanceam et gladium vel que liberorum ~a sunt in manibus ei ponat. ‥ si quis in servum transeat, ‥ in signum transitionis hujus billum vel stumblum vel deinceps ad hunc modum servitutis ~a suscipiat(
tradat illi libera ~a, sc. lanceam et gladium; deinde liber homo efficitur(
Henrico nepoti suo David rex Scotorum virilia tradidit ~a. ‥ Eustachius vero filius regis Stephani ‥ eodem anno virilia sumpserat ~a
de harieta lagemannorum habuit ‥ unius militis ~a
regis armiger factus ei servivit donec ab eo ~a militaria accepit
~a militiae ab eo accepit
hunc [filium Henrici I ] Lanfrancus ‥, dum juvenile robur attingere vidit, ad ~a pro defensione regni sustulit eumque lorica induit et galeam capiti ejus imposuit eique ut regis filio ‥ militie cingulum ‥ cinxit
quod omnes illos ‥ qui tenent de nobis in capite et milites esse debent et non sunt distringas ad recipiendum a nobis ~a militaria
a die quo dictus comes [(Lincolnie ] ~a militaria a domino Henrico rege patre nostro cepit et cinctus fuit gladio comitatus illius
Edwardus [rex ] juvenis suscepit ~a militaria per ‥ comitem Lancastrie
in liberationibus servientum ad ~a
rogamus quatinus ‥ aliam gentem ad ~a regnum illud ‥ invadere ‥ nullatenus permittatis
stipendiis militum et servientum ad ~a
generalem servientem hominum nostrorum ad ~a
comites et barones et alii homines ~orum
dc viri ~orum congregati in Vasconia
captivatis ‥ centum militibus ac hominibus ad ~a sexcentis
putans regnum Anglie gentibus ~orum omnino evacuatum
fugit papa cum sua ~orum gente ad Viterbium
omnes ville et burgi [Francie ] solvunt regi annuatim ingentes summas ‥ pro stipendiis hominum ad ~a
si gentes ad ~a comedunt alitilia sua
nostrum servitorem ad ~a
pro j platello ‥ ad opus regine ‥ et pro auro ad deauranda scuta in ipso platello de ~is regis
emi faciant unum pulcrum lapidem ponendum super corpus Geroldi ‥ justiciarii Hibernie, in quo fieri faciant scutum ipsius G., cum ~is suis
vexilla nova parata aureis pellis de ~is regiis
scutum de ~is suis propriis
cyphus cum aymallo de ~is regis Anglie(
casula ‥ consuta ~is diversorum
pro armis domini regis faciendis ad quatuor portas
~a gerit quadrata de ~is Francie et Anglie compaginatis
cuidam heraldo ~orum
vestierunt eum [H. Dispensatorem ] uno vestimento cum ~is suis reversatis missa corona de urticis in capite ejus
inter cetera probra que duci [Lancastrie ] intulerat ~a ejus in foro sunt publico reversata
cum uno homine armato de ~is meis, cooperto de russeto cumscochons de ~is meis
pro j scuto ~orum domini
in quadam causa ~orum ‥ de certis ~is degoules cum tribuscheverons de argento
imagineris te esse retro illa ~a et quod essent super pectus tuum ante te, et sic potes cognoscere dexterum latus a sinistro
potest ‥ portare ~a illa duplicata que fuerunt patris sui una cum ~is matris sue
~a et insignia ad cognoscendum homines sunt inventa
[T. abbas, ob. 1396 ] penticium cum ~is diversorum dominorum ‥ lucidissime depinxit
item x panni de blueto de ~is
[W. episcopus, ob. 1406 ] de omnibus edificiis suis arma sua, viz. vj virgas vicissim flexatas in forma cribri, imposuit
ego Ricardus Brigge alias dictus Lancastr’ rex ~orum
homines qui in viagiis nostris ‥ ~a ac tunicas ~orum vocatas(cotearmures in se sumpserunt
volo quod executor meus ‥ ponet supra sepulcrum meum ‥ lapidem marmoreum ‥ cum ~is meis suprasculptis supra eundem
j tecam cum ~is Domini gemmis textam ‥ cum duobus corporalibus in eadem(
Brigidam ‥ domum reversam, relictis ibidem quibusdam insigniis suis, viz. pera, monili, nola et textrilibus ~is
si aliquam vi oppressisset, genitalibus privabatur ~is
siccum quod jacuit per terram, quod colligere possent manibus suis sine ~is emolitis
➳ gén. pl. armum Pacuv. 34 ; Acc. Tr. 319 ; cf. Cic. Or. 155.
- 1. uitrusting, gereedschap, werktuig [cerealia gereedschap om brood te bakken; venatoria jachtgereedschap; ratis tuigage];
- 2. oorlogstuig, krijgsmaterieel, ihb. harnas, wapens, schild [equestria cavalerie-, ruiteruitrusting]; ➤ -a induere de wapenrusting aandoen; ~ auro et argento caelata in goud en zilver gedreven; -orum et equitandi peritissimus in het hanteren v.d. wapens en in het paardrijden; exercitationes campestres -orum et equorum krijgsoefeningen met wapens en paarden; -a capere naar de wapens grijpen; in -is esse onder de wapenen zijn; in -is mori in het harnas; ad -a! te wapen!; vi et -is met wapengeweld; se in -a colligere dekking zoeken achter het schild;
- 3. (meton.) (a) wapengeweld, strijd, oorlog; ➤ Galli inter ferrum et -a nati; -a referre de strijd hernieuwen; cedant ~ togae de oorlog moet wijken voor de vrede; -a inferre Graeciae; (b) wapenfeiten [canere bezingen]; (c) krijgs-, legermacht [Macedonum; publica]; (d) gewapenden, strijders, soldaten; ➤ levia ~ lichtgewapenden; ~ auxiliaria hulptroepen; machina plena -is (v.h. paard v. Troje);
- 4. (metaf.) middel om zich te beschermen, verdedigen, hulpmiddel; ➤ ~ senectutis, prudentiae; amico arma (raad, adviezen) dare; -a quaerere hulp zoeken;
- 5. partij in een oorlog; ➤ neutra -a sequi neutraal blijven.
盔甲兵器。戰船物。 舟榦。傢伙。— tonsoria 剃具。— cerealia 燒麵頭之具。— agrestia 種地之具。Ad arma 打。拏兵器可也。 Ad arma currere 急操兵器。Vocare ad arma 呼孥兵器。Armum pro Armorum.
Suggest a Translation
See an image
Nullus tam sordidam et incultam Armam habet, quam tu.Lex. Burgundion. tit. 18. § 3. Edit. Heroldi :
Ille, cujus Arma est, nihil pro hoc solvat.Lex Longobardorum cap. 4. ejusdem Edit.
Si quis cum sagitta vel qualibet Arma plagam intra capsam fecerit, etc.
Isti portant armas in naves, ex vett. aulæis Bajoc. apud Bern.
Hæc est Arma spiritalis, in qua vincitur Diabolus, et gaudent de victoria illi, qui cum ista Arma pugnant.
Quisquis audit Arma clamare et ibi non venerit, etc.
vox qua populus ad arma evocari solet, scil. in incursione hostium et prædonum. Diplom. Waldecc. ann. 1306. in Lunigii R. Arch. Spic. Sec. tom. 1. pag. 1422 :
Donamus domum in Corbicke civitate absolutam et exemtam ab omni onere quarumlibet arrestationum, exactionum, vigiliarum, insecutionum ad pulsum campanæ vel ad Invocationem Armorum, vel subsidii, etc...Sæpe tollebatur ejusmodi clamor in violatione pacis publicæ, et usitatissime cæde hominis facta ad reum persequendum. Chart. Henrici Imp. ann. 1003. in Scheidii Orig. Guelf. tom. 4. pag. 453 :
Et idem Advocatus non in civitate Abbatissæ Assinda, sed foris extra civitatem judicio præsidebit, cum ipsum per manuum truncationem vel Armorum Proclamationem judicium habere contingit.Statut. oppid. Bodenwerder. ann. 1287. ibid. pag. 495 :
Qui Armisono Clamore cives provocaverit sine causa, judici solidos v. dabit.
Si quis Sacerdotem aut Diaconum, vel alium quemlibet ex Clero Arma non ferentem, quod est scutum, gladium, loricam, galeam, invaserit, etc.Vide Tabellam Caroli Calvi, descriptam a V. Cl. Stephano Baluzio tom. 2. Capitular. pag. 276. ubi Regius Armiger et lanceam et scutum Principis tenet.
HorumVide Vexillum.(Sacerdotum) officium est, Missas celebrare,... populum ad Missam, vel nuptias, vel Arma, vel peras, vel baculos, vel judicia ferri, et aquas,... benedicere.
Cum Dom. de Piceio compellere vellet burgenses suos de Piceio, ut ad mandatum ipsius facerent Ostensionem Armorum, Majore et Scabinis de Piceio se opponentibus, et dicentibus, quod ad mandatum ipsius non tenebantur facere dictam ostensionem, sed ad mandatum nostrum libenter facerent : visis chartis dictæ Communiæ, et partium rationibus intellectis, pronuntiatum fuit, quod dicti burgenses ad mandatum dicti domini sui Ostensionem Armorum facere tenebantur.Vide Monstrum.
Et pro supradicta villa sibi in tribus auxilium impenderet, scilicet in corporis sui redemptione, aut in filii sui Armorum Præparatione, aut in filiæ suæ matrimonii conventione.
Constituimus etiam, ut nullus hominum, vel Advocatus alienam jurisdictionem in civitate prænominata habeat, excepta Abbatissa Assendiensi, præter intruncationem manuum, vel Armorum Proclamationem.Vide Heereschild.
A die quo dictus Comes Arma militaria a domino Henrico Rege patre nostro Cepit et cinctus fuit gladio Comitatus illius.
Arma accipere, Militari cingulo accingi. Tacitus de Germanis :
Arma sumere non ante cuiquam moris, quam civitas suffecturum probaverit : tum in ipso Concilio, vel Principum aliquis, vel pater, vel propinquus scuto frameaque juvenem ornant. Hæc apud illos toga, hic primus juventæ honos.Vita Ludovici Pii ann. 791 :
Patri Regi Rex Ludovicus Ingelheim occurrit, indeque Renesburg cum eo abiit, ibique Ense, jam appetens adolescentiæ tempora, Accinctus est.Et ann. 837. :
Dominus Imperator Filium suum Carolum Armis virilibus, id est, Ense Cinxit, Corona regali caput insignivit, etc.
Sed dum adolescens factus fuisset, ex more ipsi jam dictus Rex Arma Donavit, atque cum honore Salernum misit.
Nam et avus Alfredus prosperum ei regnum imprecatus fuerat, videns et gratiose complexus speciei spectatæ puerum, et gestuum elegantiam : quem etiam præmature Militem fecerat, Donatum chlamyde coccinea, gemmato baltheo, Ense Saxonico, cum vagina aurea.Henricus Huntindon. lib. 8. Hist. :
An. 14. Henrico nepoti suo David Rex Scotorum virilia Tradidit Arma.Hovedenus part. 1 :
Post hæc in hebdomada Pentecostes filium suum Henricum apud Westmonasterium, ubi curiam suam tenuit, Armis Militaribus Honoravit.Thomas Walsinghamus pag. 507 :
Kl. Febr. die Dominica in vigiliaGalbertus in Vita Caroli Comitis Flandr. n. 111 :Purificationis, Edwardus (Rex) juvenis suscepit Arma militaria cum multis aliis, etc.
Nondum enim juvenis ille Arma acceperat, sed Militiæ virtutem arripuerat.Robertus
Bourronin Merlino MS. :
Et si vous pri qu'en guerdon de mon service, me doigniés Armes, et me fetes Chevalier.Philippus
Mouskesin Philippo Aug. :
Tant qu'Artus li biaus et li fiers, Devint à Gournai Chevaliers, Armes et cevaus li donna Rois Felippes ki l'adouba.
d'AuberyMS. :
Armes li donne, et un riche destrier, Et de sa paume li donne un coup plenier, Que Dex li doint i estre bons Chevaliers.
arma, his locis, ut plurimum, solus ensis intelligitur, quo accingebatur novus Miles.
Hunc Lanfrancus Dorobernensis Episcopus dum juvenile robur attingere vidit, ad arma pro defensione Regni sustulit, eumque lorica induit, et galeam capiti ejus imposuit, eique ut Regis filio, et in regali stemmate nato Militiæ cingulum in nomine Domini cinxit.Id ipsum prodit Joannes Monachus Majoris Monast. de Gaufredo Andegavensi Duce Normanniæ Milite facto :
Induitur lorica incomparabili,... calciatus est caligis ferreis,... clypeus leunculos aureos imaginarios habens collo ejus suspenditur, etc.Locum integrum dedimus in Dissertat. 22. ad Joinvillam, eoque spectare diximus ista Senatoris ex lib. 4. Epist. 2. ubi de adoptione per arma, ex qua
Militarisdignitas et ordo profluxit :
Damus quidem tibi enses, clypeos et reliqua instrumenta bellorum, etc.Otto de S. Blasio cap. 26 :
Fridericum Suevorum Ducem gladio accingi Armisque insigniri disposuit.Adde eundem Ordericum Vitalem lib. 3. pag. 489. lib. 6. pag. 623. lib. 11. pag. 811. 825. 831. lib. 12. pag. 875.
Qui occiderit Monachum aut Clericum, Arma deponat.Adde Pœnitentiale Roman. cap. 2. 34. Concilium Wormaciense can. 26. 30. Moguntiac. ann. 888. can. 16. Triburiense ann. 895. can. 5. Romanum ann. 1078. can. 5. Synodicum Concilii Tricassini ann. 867. Capitula Caroli Magni lib. 6. cap. 90. 97.
Armorum depositioplane alia est ; de qua in voce Scastlegi.
Commutare in signum fœderis, seu fraternitatis. Ethelredus :
Quid plura ? annuit Edmundus et Knutho de Regni divisione consentit... dispositis itaque armis, in oscula ruunt,... deinde in signum fœderis vestem Mutant et Arma, reversique ad suos, modum amicitiæ pacisque præscribunt, et sic cum gaudio ad sua quisque revertitur.Florentius Wigorniensis hocce ritu contractam fraternitatem innuit, dum rem eamdem enarrat :
Ubi pace, amicitia, fraternitate, pacto et sacramento firmata, Regnum dividitur.Ita apud Homerum Glaucus et Diomedes arma invicem mutarunt,
Ὁς πρὸς Τυδείδην Δίομήδεα τέυχε᾽ ἄμειβε.
per armacontractam ex Gaufredo Malaterra lib. 2. cap. 46. pluribus ostendimus in Dissert. 21. ad Joinvillam.
ad tuitionem corporis necessaria pro debito Pignerariprohibet Consuetudo Brageriaci art. 28. Charta Caroli Comitis Provinciæ ann. 1290. e MS. D.
Brunet:
Nullus exactor... Pignoret pro condempnatione... de Armis necessariis ad opus ipsius suæque familie, nec de equis armorum aut bobus.
Statuimus ut si quis ex ipsisVide in Arma 3.(Frisonibus) .... militare voluit, dictus Potestas sibi gladium suum circumcinget, et dato eidem, sicut consuetudinis est, manu sua colapho, sic militem faciat ; et eidem firmiter injungendo præcipiat, ne deinceps more militum regni Franciæ armatus incedat, eo quod consideramus, si prædicti Frisones militaverint secundum staturam corporum et formam præcipue a Deo et natura ipsis datam, cunctos in orbe terrarum milites sua fortitudine et audacia præcellerent.... Qui scutum suæ militiæ a dicto Potestate recipere debent, in quo corona imperialis in signum libertatis a nobis concessæ, debet esse depicta.
Armamercatoribus in itinere ad defensionem suam concessa, modo ea in aperto non deferant. Constit. Friderici de pace tenenda in eod. Cod. reg. fol. 8. r° :
Mercator negotiandi causa per provinciam transiens, gladium suum sub sella alliget, vel sub vehiculum suum ponat.
gladium suum suæ sellæ alliget et super vehiculum suum ponat, ne umquam lædat innocentem, set ut se a prædone defendat. In lib. Feud. 2. tit. 27. est
non ut quem lædat.
Et tradat illi Libera Arma, scilicet lanceam et gladium. Arma Liberorumdicuntur etiam
lancea et gladius, in Legibus Henrici I. cap. 78.
Si Armis Molitis impugnatus fuerit, liceat se Armis molitis defendere.Tit. seq. :
Arma Molitaet
prohibita.
Arma Moluta, apud Bractonum lib. 2. Tr. 2. cap. 19. § 2. In Libertatibus Teneræmundæ
Si aliquis de nocte vel de die Armis Molutis aliquem vulneraverit, etc.
Arma Emolita, apud Fletam lib. 1. cap. 33. § 6.
Gladius Emolutus, in Libertatibus villæ
de Villereys.
Armes Esmoulues, in Stabilimentis S. Ludov. lib. 2. cap. 11. et in Consuetud. Montensi cap. 50.
Espée ou autre harnois Emoulu, in Consuet. Bayonensi tit. 26. art. 11.
Fer Emoulu, in Consuet. S. Severi tit. 18. art. 5. Chronicon Besuense pag. 697 :
Quadam die cum in fabrica fabri cultellum Emoleret.
Quicumque cultellum cum cuspide, vel curtam spatulam, vel misericordiam, vel hujusmodi Arma Multritoria portaverit, sexaginta libras perdet.
Arma quæ ad molas acuuntur, in Charta ann. 1211. ex Reg. 59. Chartoph. reg. ch. 426 :
Si quis de Armis, quæ ad molas acuuntur, aliquem percusserit, etc.Lit. remiss. ann. 1375. ex Reg. 108. ch. 44 :
Armé d'armes Molues, c'est assavoir d'un demy glaive, d'une espée et d'un grant coustel. Armeures esmoulues,ibid. ch. 39. ejusd. anni.
Arma Offensibilia et defensibilia, in Litteris Bonifacii IX. PP. apud Fontaninum in Appendice ad calcem Antiq. Hortæ Coloniæ Etruscorum pag. 438.
Dicunt, quod tunc in exercitu Regis Bohemiæ fuerunt 7000. virorum in equis pugnantium, in Plenis Armis, et sub galeis.Rogerus Hovedenus ann. 1181 :
Ut unusquisque homo habens centum libras Andegavensis monetæ in catallo, haberet equum, et Arma militaria Plenarie : omnis autem homo habens im catallo 40. vel 30. vel 25. libras Andegavensis monetæ ad minus, haberet albergellum, et capellum ferreum, et lanceam et gladium : cæteri autem omnes haberent wanbasiam, capellum ferreum, et lanceam, et gladium.Regestum Feodorum et Servitiorum in Camera Computorum, fol. 3 :
Ces 4. fiez servent au Chasteau de Torigny en pleines Armes par 15. jours.Fol. 6 :
Guillaume le Moine tient fié à Plienes Armes.Et alibi sæpe. Chronicon Flandriæ cap. 34 :
Et fut le comte d'Artois armé en ses Pleines Armes.Cap. 49 :
Et allerent tous ses machiersCap. 67 :(massiers) armez entour lui en Pleines Armes.
Et estoit le Roi armé de ses Pleines Armes.Johannes Abbas Laudunensis in Speculo Historiali MS. lib. 11. cap. 6 :
Et estoit le Roi armé de ses Plenieres Armes.At quæ proprie fuerint
plena arma, pluribus docet vetus Consuetudo Normanniæ MS. 2. parte cap. 25 :
Se aucun est attaint de teles querelles contre Chevalier, il leur doit amender par Plaines Armes, et ce est par le cheval et par le hauberc, par l'escu et par l'espée et par le heaume, Se cil à qui le mesfet fut fet, n'est pas Chevalier ne il n'a point de fieu de hauberc, mes il deffent son fieu par Plaines Armes, l'amende l'y doit estre fete par un roncin, par un gambiex, par un chapel, et par une lame ; et par ces choses doit-il fere satisfaction de l'amende.Vide Probationes Historiæ Sabaudicæ pag. 248.
Prædicti milites sic erant in servitio parati ; unus horum totis armis, alter vero ad plaines armas.Quodnam vero fuerit illud discrimen, non satis capio, nec magis aperta est distinctio statuenda
garnitosinter et
armatos, qua milites a scutiferis secernit Willel. de Tudela in Hist. Albig. metrice idiomate Occitano scripta fol. 36. v°.
Tres solennes dextrarii ipsius domini Regis Karoli suis phalerati purpureis ornamentis, super quos Milites strenui armis ejusdem domini Regis induti sedebant, ante fores Ecclesiæ steterunt, quorum quidem Militum unus Armis Tormentalibus regiæ excellentiæ convenientibus erat ornatus, et alter ad hastiludium aptus, tertius vero armis bellicis Regiæ majestati competentibus erat circumseptus.Ubi legendum
Tornementalibus. Nam alia erant torneamentorum arma, alia hastiludiorum, seu
justarum, ut probavimus ad Joinvillam dissert. 6. et 7. sed et
Tormentum, pro
Torneamentumhabet Epitaphium Rogeri de Mortuomari tom. 2. Monastici Anglic. pag. 229 :
Militiam scivit, semper Tormenta subivit.
Si quis cultellum præacutum, vel Arma bellica, sive violenta occulte super se portaverit infra opidum, solvet quinque libras.
Qui redeuntium fuerint capitanei, ac quantus numerus Armorum in exercitu illorum fuerit, etc.Ibid. cap. 2 :
Universum cœtum Armorum, quem ducebant, in 7. exercitus diviserunt.Vide Armatus.
Ad palatium comitis, nullus miles Arma ducat, nisi rogatus a comite.
ferat, neque
ducatalio sensu accipiendum.
Li cuens nous doit aidier en la tiere de Haynnau et en la contée de Flandres à mil Armures de fer, et cuink cens Armures de fer jusques au fleuve de Saine, as gages accoustumés en France. C'est à savoir por le banerech vint sols, pour le baceler diz solz et pour l'escuiier cuink solz Tournois.
quibus ipsi tuemur, ut
tela, quæ emittimus, ut ait Isidorus. Nec dissentit Varro lib. 4. de Lingua Lat. qui
ab arcendo, quod his arceamus hostem, scribit. Præsertim vero scutis ipsis id nominis tributum : nam
Ancilia, Armaappellata, auctor est Nonius Marcellus :
Arma Ancilia, ut in hac Inscriptione :
Mansiones saliorum palatinorum a veteribus ab Armorum Ancilium custodia constitutasNeque aliter Poëtæ intelligendi, dumlonga ætate neglectas pecun. sua reparaverunt, etc.
Picta Armahabent, quod in scutis militum ac ducum insignia depingerentur. Virgilius Æn. lib. 12. vers. 281 :
Idem lib. 10. vers. 181 :.... Et Pictis Arcades Armis.
Lucanus lib. 1. vers. 398 :Astur eque fidens, et Versicoloribus Armis.
Virgil. Æn. lib. 8. vers. 588 :Pugnaces Pictis cohibebant Lingones Armis.
Valerius Flaccus lib. 1. vers. 398 :.... Et Pictis conspectus in Armis.
Ita etiam GræciInsequeris casusque tuos expressa Phalere, Arma geris.
scutumredditur. Annotat præterea Leo Imp. in Tacticis, quos
Ibidem, vers. 16 :Aut Capyn aut celsis in puppibus Arma Cayci.
Et lib. 10. vers. 80 :... Hic illius Arma, Hic currus fuit.
Denique lib. 1. vers. 247 :Paccm orare manu, præfigere puppibus Arma.
Quæ quidem imitatus videtur Silius Ital. lib. 13. vers. 64 :Hic tamen ille urbem Patavi, sedesque locavit Teucrorum, et genti nomen dedit, Armaque fixit Troia.
Virgilium porro hoc loco sic accipiendum prodit Messala Corvinus lib. de Progenie Augusti :Jam Phryx condebat Lavinia Pergama victor, Armaque Laurenti figebat Troia luco.
In templis arma et Insigne Armorum suspendit : nam post exactam militiam, laboresque militiæ, mos fuit suspendere arma. Ideo arma fixit Troia, Troia fuit inter arma templis affixa, armorum insigne,id est
sus. Livius lib. 9. cap. 40 :
Samnites præter cæteros apparatus, ut acies sua fulgeret novis morum Insignibus fecerunt. Duo exercitus erant, scuta alterius auro, alterius argento cælaverunt, etc.ubi
Insignia Armorum, sunt scutorum et clypeorum picturæ. Rod. Tolet. lib. 9. de Reb. Hisp. cap. 13 :
Armorum suorum Insignia fecit nigra, quæ alibi et in bellis præferebat.
Largiendi Arma gentilitia cum scutis retortis et erectis juxta Romani imperii consuetudines laudabiles, etc.
Armis Careredicebantur, quorum clypei in hostium potestatem venerant, vel qui in prælio victi fuerant : tunc enim ii, aut eorum liberi, si rursum uti armis vellent, tenebantur de hostibus acceptum dedecus præliando eluere et vindicare ; alioquin nec pro Militibus habebantur, nec ad mensam Militum sedere fas iis erat. Nam is mos invaluerat, ut tradit Salanova apud Hieronymum Blancam,
ut nemo Miles ad mensam Militis sederet:
Comiti Ostrevandiæ Willelmo mensæ Regis Francorum assidenti cum aliis Principibus, fecialem, quem Heraldum vocant, lacerasse mantile sibi antepositum, objicientem indignum fore, quod aliquis interesset mensæ Regiæ carens Insigniis Armorum, innuentem insignia ipsius Willelmi, aqud Frisios Orientales Amissa. Rem ipsam pluribus exequitur Joannes a Leydis in Chron. lib. 31. cap. 50. Porro de ejusmodi clypeis perditis intelligendus Dudo lib. 3. de Morib. Norman. ubi de Richardo Duce, cujus parens ab Arnulpho Flandriæ Comite per insidias cæsus fuerat :
Iste puer constituatur istius Regni Princeps, Scutumque Perditum patris scuto reformantes restaurantesque ejus soboli, obstemus repugnando volentibus dominari nobis.
Ubi vero non essent nisi unicus filius ex dictis dominis Dalphino et Margarita, ipse solus esset heres amborum dominorum Comitum prædictorum, et portabit, si sibi placuerit, Arma Incartelata eorumdem.
reversabantur. Thomas Walsinghamus, pag. 192 :
Inter probra vero quæ Duci intulerat, Arma ejus in foro sunt publice Renversata.Chronicon MS. Bertrandi Guesclini :
Habetur in Chartophylacio Regio, in Scrinio Navarræ, sacco 4. Charta JoannisOy, dist l'Escuier, regardés la douleur, Les Armes de Bertrand, ou tant a de vigueur, Ont pendue laidement, ainsi come trahiteur, Et traisnée aussi au long d'un quarrefort, Et les ont Enversée, en monstrant par frenour, Que Bertrand de Glaiequin a cuer de boiseour.
de GreillyCapitalis
de Buch, ann. 1364. quæ est 6. qua is captus in prælio Cocherellensi, et in libera Regis custodia detentus, ab ea non recessurum se profitetur : consensum suum præbens, ut si secus ageret, pro falso, malo, ac perfido Milite haberetur, atque in perfidiæ signum arma sua inverterentur,
Ses armes fussent mises et tournées dessus et dessous. Henricus de Knighton lib. 3. pag. 2546. de Hugone Spensero :
Et primo vestierunt eum uno vestimento cum Armis suis Reversatis, etc.Joannes de Badio aureo in Tract. de Armis pag. 44 :
Item nota, quando portans arma debet dishonorari propter proditionem, fugam, vel fidem ruptam, tunc Arma sunt pingenda per Transversum. V.Seldenum de Tit. hon. pag. 789. 2. ed.
In primis namque dictus dom. noster rex codicillando legavit ejus Regi armorum, vulgariter dicto Provence, pro servitiis eidem dom. nostro regi per eumdem suum Regem armorum, utroque tempore bellorum et pacis, laboriose præstitis.Vide Heraldus.
- 1 AR-, implements, outfit, instruments, tools: cerealia, for making bread, V.: (coloni) operis, O.: omne genus: armorum, Cs.: Conligere arma iubet, the ship's tackle, V.—Armor fitted to the body, defensive armor(the shield, coat of mail, helmet, etc.): arma his imperata, galea, clipeum, ocreae, lorica, omnia ex aere, L.: auro caelata, L.: Lausum super arma ferre, on his shield, V.: caelestia, quae ancilia appellantur, L.: se collegit in arma, covered with his shield, V.— In gen., implements of war, arms, weapons: alia ad tegendum, alia ad nocendum: belli, T.: pugnis, dein ... Pugnabant armis, H.: arma capere: ferre posse, Cs.: aptare, L.: induere, O.: armis accingi, V.: vocare ad arma: ad arma concurri, Cs.: armis uti: in armis esse, under arms, Cs.: cum alquo armis dimicare, N.: deponere, Cs.: amittere, V.: deripere militibus, H.: ad bellum polliceri, L.: armorum atque telorum portationes, S.— Fig., means of protection, defence, weapons: prudentiae: mihi Stertinius arma (i. e. praecepta) dedit, H.: contra Borean, i. e. covering, O.: quaerere conscius arma, i. e. ways of attacking me, V.: silent leges inter arma, in war: cedant arma togae: externa erat, foreign, L.: civilia, Ta.: inferre Italiae, N.: ad horrida promptior arma, O.: compositis armis, H.: Arma virumque cano, V.: in arma feror, battle, V.—A side, party in war: isdem in armis fui.—Soldiers, troops: nostro supplicio liberemus Romana arma, L.: machina Feta armis, V.: auxiliaria, auxiliary troops, O.
-
…nostri transirent hostes expectabant ; nostri autem, si ab illis initium transeundi fieret, ut impeditos adgrederentur parati in armis erant. Interim proelio equestri inter duas acies contendebatur. Ubi neutri transeundi initium faciunt, secundiore equitum proelio nostris…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ad eum accurrit, dicit montem, quem a Labieno occupari voluerit, ab hostibus teneri id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse. Caesar suas copias in proximum collem subducit, aciem instruit. Labienus, ut erat ei…
Julius Caesar, Gallic War
-
…egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret, pueri mulieresque ex muro passis manibus suo more…
Julius Caesar, Gallic War
-
…numerum habebat, eodem conduxit ; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est ; neque abest suspicio, ut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent ; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti, ne armis traditis supplicio adficerentur, sive spe salutis inducti, quod in tanta multitudine dediticiorum suam fugam aut occultari aut omnino…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant…
Julius Caesar, Gallic War
-
…descripta edocui. cum haesitaret, cum teneretur, quaesivi quid dubitaret proficisci eo quo iam pridem pararet, cum arma, cum securis, cum fascis, cum tubas, cum signa militaria, cum aquilam illam argenteam cui ille…
Cicero, in Catilinam
-
…neglecturum, neminem secum sine sua pernicie contendisse. Cum vellet, congrederetur intellecturum quid invicti Germani, exercitatissimi in armis, qui inter annos XIIII tectum non subissent, virtute possent. Haec eodem tempore Caesari mandata referebantur et legati…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ab dis immortalibus optabo, Quirites, invidiae meae relevandae causa ut L. Catilinam ducere exercitum hostium atque in armis volitare audiatis, sed triduo tamen audietis ; multoque magis illud timeo ne mihi sit invidiosum aliquando quod illum emiserim…
Cicero, in Catilinam
ARMA, ARMATU´RA(ὅπλα, Hom. ἔντεα, τεύχεα), arms, armour. Homer describes in various passages the entire suit of armour of some of his greatest warriors, viz. of Achilles, Patroclus, Agamemnon, Menelaus, and Paris (11. 3.328-339, 4.132-138, 11.15-45, xvi. 130-142, 19.364-391); and we observe that it consisted of the same portions which were used by the Greek soldiers ever after. Moreover, the order of putting them on is always the same. The heavy-armed warrior, having already a tunic around his body, and preparing for combat, puts on,--first, his greaves (κνημῖδες, ocreae); secondly, his cuirass (θώραξ, lorica), to which belonged the μιτρη underneath, and the zone (ζώνη, ζωστῆρ, (cingulum) above; thirdly, his sword (ξιφος, ensis, gladius) hung on the left side of his body by means of a belt which passed over the right shoulder; fourthly, the large round shield (σκκος, ἀσπίς, clipeus, scutum), supported in the same manner; fifthly, his helmet (κόρυς, κυνέη, cassis, galea) ; sixthly and lastly, he took his spear (ἔγχος, δόρυ, hasta), or, in many cases, two spears (δοῦρε δύω). The form and use of these portions are described in separate articles under their Latin names. The foregoing woodcut exhibits them all in the form of a Greek warrior attired for battle, as shown in Hope's Costume of the Ancients (1.70).
Those who were defended in the manner which has now been represented, are called by Homer ἀσπισταί, from their great shield (ἀσπίς); also ἀλχέμαχοι, because they fought hand to hand with their adversaries; but much more commonly πρόμαχοι, because they occupied the front of the army: and it is to be observed that these terms, especially the last, were honourable titles, the expense of a complete suit of armour (πανοπλίη, Hdt. 1.60) being of itself sufficient to prove the wealth and rank of the wearer, while his place on the field was no less indicative of strength and bravery.
In later times, the heavy-armed soldiers were called ὁπλῖται, because the term ὅπλα more especially denoted the defensive armour, the shield and thorax. By <*>earing these they were distinguished from the light-armed, whom Herodotus (Hdt. 9.62, 63), for the reason just mentioned, calls ἄνοπλοι, and who are also denominated ψιλοί, and γυμνοί, γυμνῆται, or γυμνῆτες. Instead of being defended by the shield and thorax, their bodies had a much slighter covering, sometimes consisting of skins, and sometimes of leather or cloth; and instead of the sword and lance, they commonly fought with darts, stones, bows and arrows, or slings.
Besides the heavy-and light-armed soldiers, the ὁπλῖται and ψιλοί, who in general bore towards one another the intimate relation now explained, another description of men, the πελτασταί, sometimes formed a part of the Greek army after the Persian wars, and regularly after the expedition of the Ten Thousand. Instead of the large round shield, they carried a smaller one called the πέλτη, and in other respects their armour was much lighter than that of the hoplites. The weapon on which they principally depended was the spear.
The Roman soldiers had different kinds of arms and armour; but an account of the arms of the different kinds of troops cannot be separated from a description of the troops of a Roman army, and the reader is therefore referred to EXERCITUSThe following cut represents two heavy-armed Roman soldiers, and is taken from the reliefs on Trajan's Column. On comparing it with that of the Greek hoplite in the other cut, we perceive that the several parts of the armour correspond, excepting only that the Roman soldier wears a dagger (μάχαιρα, pugio) on his right side instead of a sword on his left, and, instead of greaves (which were abandoned in imperial times) upon his legs, has femoralia and caligae. All the essential parts of the Roman heavy armour (lorica, ensis, clipeus, galea, hasta) are mentioned together in an epigram of Martial (Mart. 9.57); and all except the spear in a well-known passage (Eph. 6.14-17) of St. Paul, whose enumeration exactly coincides with the figures on the Arch of Severus, and who makes mention not only of greaves, but of shoes or sandals for the feet.
The soft or flexible parts of the heavy armour were made of cloth or leather. The metal principally used in their formation was that compound of copper and tin which we call bronze, or more properly bell-metal. [AES] Hence the names for this metal (χαλκός, aes) are often used to mean armour, and the light reflected from the arms of a warrior is called αὐγὴ χαλκείη by Homer, and lux aëna by Virgil (Aen. 2.470). Instead of copper, iron afterwards came to be very extensively used in the manufacture of arms, although articles made of it are much more rarely discovered, because iron is by exposure to air and moisture exceedingly liable to corrosion and decay. Gold and silver, and tin unmixed with copper, were also used, more especially to enrich and adorn the armour.
[J.Y]