axis

axis, an axle, axle-tree

BWL

paene curru excussus est axe diffracto
he was almost flung from the chariot because when axle was broken mundus versatur circum axem caeli
the earth is turned around the axis of the sky

Frieze-Dennison Vergil

axis , is, m.: an axle; synecdoche, car, chariot, 5.820; the axis of the heavens, the sky, the heavens, 4.482; the pole; the north pole, the north.

Could not find axemque in Logeion dictionaries.

axemque Noun: masculine accusative singular of axis

See axemque in Morpho

axis, is, m. [kindred with Gr. ἄξων; Sanscr. akshas = axle, wheel; old Germ. Ahsa; mod. Germ. Achse; Engl. axle, Bopp, Gloss. p. 2, a; cf. Aufrecht, Zeitschr. für vergl. Sprachf. 8, p. 71].

Lit., an axletree, about which a round body, e.g. a wheel, turns: faginus axis, Verg. G. 3, 172: axes aerii, Vulg. 3 Reg. 7, 30; 7, 33: axis versatilis, ib. Eccli. 33, 5 al.—Meton. (pars pro toto), a chariot, car, wagon, Ov. M. 2, 59; id. H. 4, 160; Sen. Herc. Oet. 1442; Sil. 16, 360 al.—Plur., Ov. M. 2, 148; 4, 634.—
II Transf.
- A The axle of a water-clock, Vitr. 9, 6.—
- B The axis of the earth: mundum versari circum axem caeli, Cic. N. D. 1, 20, 52; so id. Ac. 2, 39, 123; id. Tim. 10; Lucr. 6, 1107.—Hence, meton.
- - - a The pole, Luc. 7, 422: axis inocciduus, id. 8, 175: meridianus, Vitr. 6, 1.—
    - b Esp., the north pole, Lucr. 6, 720; Cic. Tusc. 1, 28, 68; Verg. G. 2, 271; 3, 351; Ov. P. 4, 7, 2; Manil. 4, 589.—
    - c The whole heavens: maximus Atlas Axem umero torquet stellis ardentibus aptum, Verg. A. 4, 482; 6, 536; Ov. M. 1, 255; 2, 75; 2, 297; 6, 175; id. Tr. 1, 2, 46; Stat. Th. 5, 86; id. S. 3, 3, 76 al.—Hence, sub axe, under the open heaven, Verg. A. 2, 512; 8, 28.—
    - d A region of the heavens, a clime: boreus, the north, Ov. Tr. 4, 8, 41: hesperius, the west, id. M. 4, 214; Luc. 3, 359.—
- C A pin or hook on which a hinge turns, Stat. Th. 1, 346.—
- D The valve of a pipe, Vitr. 10, 12.—
- E Axes volutarum, in archit., the axes of a volute, Vitr. 3, 3.—
F A board, plank, Caes. B. C. 2, 9; Vitr. 4, 2; 7, 1; Col. 6, 30, 2; Plin. 36, 25, 62, § 187; Luc. 3, 455; Gell. 2, 12 al.—
G An unknown wild animal in India, Plin. 8, 21, 31, § 76.

1. axis, is, m. (altind. ákṡa-ḥ, griech. ἄξων, ahd. ahsa), die Achse, I) eig. u. meton.: 1) eig., die Achse am Wagen, faginus, Verg.: axes rotarum, Liv.: axes amurcā ungere, Plin.: paene curru excussus est axe diffracto, Suet. – 2) (poet.) meton., der Wagen, Verg. Aen. 5, 820. Ov. met. 2, 59 u.a.: Plur., Ov. met. 2, 148 u.a. – II) übtr.: A) die Welle an der Wasseruhr, der Wellbaum, versatilis, Vitr. 9, 8, 8. – B) die Linie, um die sich die Welt od. ein Weltkörper zu drehen scheint, die Achse, 1) eig.: mundi, Lucr.: terra circum axem se convertit, Cic.: rectus ab axe, Suet. fr. – 2) meton.: a) der Pol, nördliche od. südliche, inocciduus, Lucr.: meridianus, Vitr. – bei Dichtern bes. der Nordpol, Acc. fr., Lucr., Verg. u.a. – b) (poet.) der ganze Himmel, Verg. u.a.: sub (nudo) axe, unter freiem Himmel, Verg. – Plur. axes, der Sternenhimmel, axes siderei, Claud. rapt. Pros. 2. praef. 35: rutili, ibid. 2, 192: igniferi, Claud. de Mall. Theod. cons. 275. – c) die Himmelsgegend, borēus, der Norden, Ov.: hesperius, der Westen, Ov.: uterque, Norden u. Westen, Claud., od. Ost u. Süd, Claud.: calidus, Claud. Vgl. Gesner Claud. de bell. Gild. 458. – C) das Eisen, in dem die Türangel sich dreht, Stat. Theb. 1, 349. – D) als t. t. der Archit.: 1) das Ventil an einer Röhre, Vitr. 10, 7, 1. – 2) axes volutarum, die Säume der Schnecken, Vitr. 3, 5, 7 (3, 3, 12). – ➳ Abl. Sing. gew. axe, selten axī, wie Cic. Tim. 37. Vitr. 9, 8, 8.

2. axis (assis), is, m. (vgl. asser), die Diele, das Brett, die Bohle (u. zwar im rohen Zustande, während tabula = das mit dem Hobel bearbeitete Brett), axes aesculini, quercei, Vitr.: axes querni, Plin., quernae, Pallad.: stabula roboreis assibus constrata, Col.: supra ea tigna transversas trabes inicere easque axibus religare, Caes.: axibus ligneis leges incīdere, Gell. – ➳ Für axis als fem. kenne ich nur Pallad. 1, 9, 2, denn Veget. mul. 3, 4, 44 (4, 25, 1), den Neue-Wagener³ Bd. 1. S. 999 dafür anführen, steht jetzt auch bei Lommatzsch roboreis assibus.

3. axis, is, Akk. in, f. Name eines wildlebenden Tieres in Indien, viell. der Axishirsch, Plin. 8, 76.

1 axis [CL] 1 axle (of wheel). b axle, spindle (of mill-stone or bell). axis, aex GlC A 964; qui carrum in tantum onerabat ut axis frangeretur DB I 268; 1276 (v. axare); 1333 in dicto axe carpentando et ad rotas aptando LTR Mem 105 r. 194; 1425 (v. axatio); 1510 fines utriusque axidis [sic] in eisdem plaustris fixis (sic) AncIndict 455/22. b 1276 in j petra empta ad axem molendini (Ac. Agney) DCCant.; 1282 pro quadam mola cum una axe ferrea empta ad fabricam castri (Chanc. Misc. 3/18) Arch. XVI 42; s1396 in campanili ‥ axis in quo una campana pendebat ‥ in longum findebatur Meaux III 193. 2 axis (math. or astr.). b celestial pole. c sky. d visual axis. e orbit (fig.), career. a polo arctico ad antarcticum axem ducunt J. Sal. Pol. 440B; quinta essentia circulariter mota est circa diametrum fixam. diameter fixa ‘axis’ vocatur Latine, Hebraica quidem magual ; et extremitates axis ‘poli’ appellantur Gros. 13; cum moveatur octava spera ‥ circa axem mundi Sacrob. Sph. 92; nota quod differencia est inter diametrum et axem, quoniam diameter est circuli in plano ‥ sed axis dicitur esse in corpore rotundo ut in spera Rob. Angl. (II) 145. b in giro volvens jugiter non vergo deorsum, / ‥ quoniam sum proximus axi Aldh. Aen. 53 (Arcturus) 5; a705 sub arctoo axe teneris confotum cunabulis Id. Ep. 7 (10) p. 499. c astra ‥ / lustrant axis ignifluam / molem (Æthelwald) Carm. Aldh. 4. 20. d quoniam naturaliter duo oculi situm habent consimilem respectu nervi communis, tunc se habebunt axes oculorum uniformiter ad omnem punctum super quem cadunt Bacon Maj. II 93; videndo diversas partes ejusdem materialis alius actus est confusior et alius distinccior, ut est propinquior puncto conjunccionis duorum axium piramidum radialium Wycl. Act. I 14. e quid ‥ Macedoni Alexandro tam amplis ‥ titulis gloriam ‥ accumulavit nisi quod in axis culmine ‥ constitutus ‥ volubilem descensum maturata morte prevenit? Gir. EH II 31.

2 axis [CL], ~a , board, plank. b (?) post. solarium totum repente cum axibus et trabibus dissiluit et concidit W. Malm. GR II 161; [Wlstanus] qui nunquam pro fractura pontis equo descenderit, qui per summitatem fabricarum per angustissimos axes securus incesserit Id. GP IV 138. b 1316 pro vj axsis emptis ad metas super forum bladorum Rec. Leic. I 298.

…erat in totas sparsurus fulmina terras sed timuit, ne forte sacer tot ab ignibus aether conciperet flammas longusque ardesceret axis esse quoque in fatis reminiscitur, adfore tempus, quo mare, quo tellus correptaque regia caeli ardeat et mundi…

Ovid, Metamorphoses
…ATTICO SAL. Teucris illa lentum sane negotium, neque Cornelius ad Terentiam postea rediit. opinor ad Considium, Axium, Selicium confugiendum est ; nam a Caecilio propinqui minore centesimis nummum movere non possunt. sed ut ad prima…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…lunam stellas supera denique omnia stare censet, neque praeter terram rem ullam in mundo moveri ; quae cum circum axem se summa celeritate convertat et torqueat, eadem effici omnia quasi stante terra caelum moveretur. atque hoc etiam Platonem…

M. Tullius Cicero, Lucullus
…. sive enim ipse mundus deus est, quid potest esse minus quietum quam nullo puncto temporis intermisso versari circum axem caeli admirabili celeritate nisi quietum autem nihil beatum est ; sive in ipso mundo deus inest aliquis, qui regat…

M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
…parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri tegimento esset futura, supraque ea tigna derecto transversas trabes iniecerunt easque axibus religaverunt. has trabes paulo longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant, effecerunt ut esset ubi tegimenta praependere possent…

Julius Caesar, Civil War
…dat pignus oris, ut ferunt, orarium, quae superno rapta flatu lucis intrant intimum. per poli liquentis axem fulgor auri absconditur ac diu visum sequacem textilis candor fugit ; subvehuntur usque in astra nec videntur amplius. vidit…

Prudentius, Peristephanon Liber
…saevam spectant trans aequora Thracen. Sol operum medius summo librabat Olympo lucentes, ceu staret, equos ; quater axe sereno intonuit, quater antra dei fumantis anhelos exseruere apices, ventisque absentibus Aegon motus et ingenti percussit litora ponto…

Statius, P. Papinius, Thebais
…amplitudinibus et ponderibus onera in operibus fuerint, non erit suculae committendum, sed quemadmodum sucula cheloniis retinetur, ita axis includatur habens in medio tympanum amplum, quod nonnulli rotam appellant, Graeci autem ἀμφίεσις, alii περιθήκιον vocant .…

Vitruvius, de Architectura
…quia longe discrepitant res nam quid Brittannis caelum differre putamus, et quod in Aegypto est, qua mundi claudicat axis, quidve quod in Ponto est differre et Gadibus atque usque ad nigra virum percocto saecla colore quae cum quattuor…

Lucretius, De Rerum Natura
…in oris belligero rapitur curru telumque coruscans, Titanum quo pulsa cohors, flagrantia bella cornipedum adflatu domat et stridoribus axis. iamque Hostum Rutulumque Pholum ingentemque Metiscum, iam Lygdum Duriumque simul flauumque Galaesum et geminos, Chromin atque Gyan…

NA, Silius Italicus, Corpus Poetarum Latinorum. Vol. 3, ed. W. C. Summers, 1905

Menu

Word wheel

axis

BWL

Frieze-Dennison Vergil

Saved

Recent