sub
sub, under, below, beneath, underneath, behind
under the very walls of Numantia
at the same time
the conquered were sent under the yoke
shortly before night
just before the arrival of the praetor
- I With abl., to point out the object under which a thing is situated or takes place (Gr. ὑπό, with dat. or gen.), under, below, beneath, underneath.
- A Of space: si essent, qui sub terrā semper habitavissent ... nec tamen exissent umquam supra terram, Cic. N. D. 2, 37, 95; Plaut. Capt. 3, 5, 72 (730): sub aquā, id. Cas. 2, 6, 28 (380): sub vestimentis, id. Ep. 2, 2, 32 (212); Liv. 1, 58; cf.: saepe est sub palliolo sordido sapientia, Caecil. ap. Cic. Tusc. 3, 23, 56: ingenium ingens Inculto latet hoc sub corpore, Hor. S. 1, 3, 34: sub pellibus hiemare, Caes. B. C. 3, 13, 5; cf. Liv. 23, 18, 15: manet sub Jove frigido Venator, Hor. C. 1, 1, 25: sub divo moreris, id. ib. 2, 3, 23: vitam sub divo agat, id. ib. 3, 2, 5 (v. divus, II.): sub terrā vivi demissi sunt, Liv. 22, 57: sub hoc jugo dictator Aequos misit, id. 3, 28, 11: pone (me) sub curru nimium propinqui Solis, Hor. C. 1, 22, 21 et saep.— Trop.: non parvum sub hoc verbo furtum latet, Cic. Agr. 3, 3, 12.—
- 2 Transf., of lofty objects, at the foot of which, or in whose immediate neighborhood, any thing is situated, under, below, beneath, at the foot of, at, by, near, before: sub monte consedit, Caes. B. G. 1, 48; so, sub monte considere, id. ib. 1, 21: sub colle constituere, id. ib. 7, 49: sub montis radicibus esse, id. ib. 7, 36 al.: sub ipsis Numantiae moenibus, Cic. Rep. 1, 11, 17: est ager sub urbe, Plaut. Trin. 2, 4, 107 (508); so, sub urbe, Ter. Ad. 949; Varr. R. R. 1, 50, 2; Hor. C. 3, 19, 4: sub Veteribus, Plaut. Curc. 4, 1, 19 (480): sub Novis, Cic. de Or. 2, 66, 266 Orell. N. cr.; id. Ac. 2 (Luc.), 22, 70 Goer. N. cr.; cf. Varr. L. L. 6, § 59 Müll.: sub basilicā, Plaut. Curc. 4, 1, 11 (472) et saep.—Trop.: sub oculis domini suam probare operam studebant, Caes. B. C. 1, 57 fin.: omnia sub oculis erant, Liv. 4, 28; cf. Vell. 2, 21, 3: classem sub ipso ore urbis incendit, Flor. 2, 15.—
- B Of time, in, within, during, at, by: ne sub ipsā profectione milites oppidum irrumperent, Caes. B. C. 1, 27: sub decessu suo, Hirt. B. G. 8, 49: sub luce, Ov. M. 1, 494; Hor. A. P. 363; Liv. 25, 24: sub eodem tempore, Ov. F. 5, 491: sub somno, Cels. 3, 18 med. al.—
- C In other relations, where existence under or in the immediate vicinity of any thing may be conceived.
- 1 Under, in rank or order; hence, next to, immediately after: Euryalumque Helymus sequitur; quo deinde sub ipso Ecce volat calcemque terit jam calce Diores, Verg. A. 5, 322.—
- 2 In gen., of subjection, domination, stipulation, influence, effect, reason, etc., under, beneath, with: omnes ordine sub signis ducam legiones meas, under my standards, Plaut. Ps. 2, 4, 71 (764): sub armis vitam cernere, Enn. ap. Varr. L. L. 6, § 81 Müll. (Trag. v. 297 Vahl.); so, sub armis, Caes. B. C. 1, 41; 1, 42: sub sarcinis, id. B. G. 2, 17; 3, 24: sub onere, id. B. C. 1, 66 et saep.—
- 3 Trop., under, subject to, in the power of; during, in the time of, upon, etc.: sub Veneris regno vapulo, non sub Jovis, Plaut. Ps. 1, 1, 13 (15): sub regno esse, Cic. Rep. 1, 38, 60: sub imperio alicujus esse, Ter. Heaut. 233: sub dicione atque imperio alicujus esse, Caes. B. G. 1, 31; Auct. B. Alex. 66, 6; Sall. J. 13, 1; Nep. Con. 4, 4; id. Eum. 7, 1; cf.: sub Corbulone Armenios pellere, Tac. H. 3, 24: sub manu alicujus esse, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 23, 2; sub rege, Cic. Rep. 2, 23, 43; Hor. C. 3, 5, 9: sub Hannibale, Liv. 25, 40: sub dominā meretrice, Hor. Ep. 1, 2, 25: sub nutrice, id. ib. 2, 1, 99: sub judice lis est, id. A. P. 78: praecipua sub Domitiano miseriarum pars erat, during the reign of, Tac. Agr. 45: scripsit sub Nerone novissimis annis, Plin. Ep. 3, 5, 5: gnarus sub Nerone temporum, Tac. Agr. 6; Suet. Tit. 8 et saep.: sub vulnere, from the effects of the wound, Ov. M. 5, 62; cf.: sub judice, under, id. ib. 13, 190: nullo sub indice, forced by no betrayer, id. ib. 13, 34.—So in certain phrases where the simple abl. is more freq.: sub pacto abolitionis dominationem deponere, Quint. 9, 2, 97: sub condicione, Liv. 6, 40, 8 Weissenb. ad loc.: sub condicionibus, id. 21, 12, 4: sub eā condicione, ne cui fidem meam obstringam, Plin. Ep. 4, 13, 11: sub eā condicione, si esset, etc., id. ib. 8, 18, 4; so, sub condicione, ut (ne, si, etc.), Suet. Tib. 44; 13; id. Caes. 68; id. Claud. 24; id. Vit. 6: sub specie (= specie, or per speciem): sub specie infidae pacis quieti, Liv. 9, 45, 5; 36, 7, 12; 44, 24, 4: sub tutelae specie, Curt. 10, 6, 21; Sen. Ben. 1, 4, 2; cf.: sub nomine pacis bellum latet, Cic. Phil. 12, 7, 17: sub alienis auspiciis rem gerere, Val. Max. 3, 2, 6: sub lege, ne, Suet. Aug. 21: sub exceptione, si, id. Caes. 78: sub poenā mortis, id. Calig. 48: servitutis, id. Tib. 36 et saep.: sub frigido sudore mori, Cels. 5, 26, 31 fin. —
- II With acc., to point out the object under which a thing comes, goes, extends, etc. (Gr. ὑπό, with acc.), under, below, beneath.
- A Of space, usually with verbs of motion: et datores et factores omnes subdam sub solum, Plaut. Curc. 2, 3, 18 (297): manum sub vestimenta deferre, id. Bacch. 3, 3, 78 (482): cum tota se luna sub orbem solis subjecisset, Cic. Rep. 1, 16, 25: exercitum sub jugum mittere, Caes. B. G. 1, 7; 1, 12; Sall. J. 38, 9 Dietsch ad loc.: sub furcam ire, Hor. S. 2, 7, 66: sub divum rapere, id. C. 1, 18, 13: sub terras ire, Verg. A. 4, 654. —Trop.: sub judicium sapientis et delectum cadunt, Cic. Fin. 3, 18, 61: quae sub sensus subjecta sunt, id. Ac. 2 (Luc.), 23, 74: quod sub aurium mensuram aliquam cadat, id. Or. 20, 67: columbae Ipsa sub ora viri venere, Verg. A. 6, 191: quod sub oculos venit, Sen. Ben. 1, 5, 6.—Rarely with verb of rest: quidquid sub Noton et Borean hominum sumus, Luc. 7, 364.—
- 2 Transf. (cf. supra, I. A. 2.), of lofty objects, to the foot of which, or into whose immediate neighborhood, any thing comes, or near to which it extends, under, below, beneath, to, near to, close to, up to, towards, etc.: sub montem succedunt milites, Caes. B. C. 1, 45: sub ipsum murum fons aquae prorumpebat, Hirt. B. G. 8, 41: missi sunt sub muros, Liv. 44, 45: Judaei sub ipsos muros struxere aciem, Tac. H. 5, 11; 3, 21: aedes suas detulit sub Veliam, Cic. Rep. 2, 31, 54: arat finem sub utrumque colonus, Hor. S. 2, 1, 35: jactatus amnis Ostia sub Tusci, id. ib. 2, 2, 33: (hostem) mediam ferit ense sub alvum, Ov. M. 12, 389: sub orientem secutus Armenios, Flor. 3, 5.—
- B Of time, denoting a close approximation.
- 1 Before, towards, about, shortly before, up to, until: Pompeius sub noctem naves solvit, Caes. B. C. 1, 28; so, sub noctem, Verg. A. 1, 662; Hor. C. 1, 9, 19; id. S. 2, 1, 9; 2, 7, 109; id. Ep. 2, 2, 169: sub vesperum, Caes. B. G. 2, 33; id. B. C. 1, 42: sub lucem, id. B. G. 7, 83; Verg. G. 1, 445: sub lumina prima, Hor. S. 2, 7, 33: sub tempus edendi, id. Ep. 1, 16, 22: sub dies festos, Cic. Q. Fr. 2, 1, 1: sub galli cantum, Hor. S. 1, 1, 10: usque sub extremum brumae intractabilis imbrem, Verg. G. 1, 211: simulacra Visa sub obscurum noctis, id. ib. 1, 478: prima vel autumni sub frigora, id. ib. 2, 321: quod (bellum) fuit sub recentem pacem, Liv. 21, 2, 1.—
- 2 After, immediately after, just after, immediately upon: sub eas (litteras) statim recitatae sunt tuae, Cic. Fam. 10, 16, 1; cf. Cael. ap. Cic. Fam. 8, 4, 4: sub haec dicta omnes procubuerunt, Liv. 7, 31: sub adventum praetoris, id. 23, 15, 1; 23, 16, 3; 45, 10, 10: sub hanc vocem fremitus variantis multitudinis fuit, id. 35, 31: sub hoc erus inquit, hereupon, Hor. S. 2, 8, 43.—
- C In other relations, in which a coming under any thing may be conceived: lepide hoc succedit sub manus negotium, comes to hand, convenient, Plaut. Mil. 3, 2, 59 (871): sub manus succedere, id. ib. 4, 4, 7 (1143); id. Pers. 4, 1, 2 (450): sub manum submittere, at hand, convenient, Auct. B. Afr. 36, 1: sub ictum venire, Liv. 27, 18: sub manum annuntiari, Suet. Aug. 49 (al. sub manu; cf. supra, I. C.): sub legum et judiciorum potestatem cadere, Cic. Verr. 2, 5, 55, § 144: sub populi Romani imperium dicionemque cadere, id. Font. 5, 12 (1, 2): incolas sub potestatem Atheniensium redigere, Nep. Milt. 1: matrimonium vos sub legis superbissimae vincula conicitis, Liv. 4, 4: sub unum fortunae ictum totas vires regni cadere pati, Curt. 3, 8, 2.—
- III In composition, the b remains unchanged before vowels and before b, d, j, l, n, s, t, v. Before m and r it is frequently, and before the remaining consonants, c, f, g, p, it is regularly assimilated. Yet here the MSS. vary, as in ob, ad, in, etc. Before some words commencing with c. p, t, it assumes the form sus, by the rejection of the b from a collateral form subs (analog. to abs); e. g. suscipio, suscito, suspendo, sustineo, sustuli, sustollo. Before s, with a following consonant, there remains merely su in the words suspicio, suspicor, suspiro; cf., however: substerno, substituo, substo, substruo al.; v. esp. Neue, Formenl. 2, 775 sqq.—
- B In composition, sub denotes,
- 1 Lit., a being situated or contained under, a putting or bringing under, or a going in under any thing: subaeratus, subcavus; subdo, subigo, subicio; subhaereo, subaperio; subedo.—
- 2 Hence, also, a concealing or being concealed behind something; a secret action: subnoto, surripio, suffuror, subausculto, suborno. —
- 3 Transf., a being placed or ranked under: subcenturio, subcurator, subcustos, etc.; or a being or doing any thing in a lower or inferior degree, a little, somewhat, rather, slightly: subabsurdus, subagrestis, subalbus, etc.; subaccusare, subirascor, etc.
2) zur Bezeichnung des Verweilens in der unmittelbaren Nähe eines höher ragenden Gegenstandes, unter, unterhalb, unten an, an, vor, sub monte esse, considere, Caes.: sub moenibus esse, Cic.: sub septemtrionibus positum esse, Caes.: est ager sub urbe, Plaut. – übtr., sub manu esse, bei der Hand sein, Cic.: sub iactu teli esse, in Schußweite sein, Liv.: sub oculis domini suam probare operam studebant, Liv.: omnia sub oculis erant, alles lag vor Augen, Caes.: sub sinistra Britanniam relictam conspexit, Caes.
3) zur Bezeichnung des Verweilens in einem umschließenden Gegenstande, unten in, in, silvis inventa sub altis, Ov.: vidimus obscuris primam sub vallibus urbem, Verg.: tuta sub exiguo flumine nostra ratis, Prop.
4) zur Bezeichnung einer unmittelbaren Aufeinanderfolge, unmittelbar hinter, Euryalumque Helymus sequitur; quo deinde sub ipso ecce volat calcemque terit iam calce Diores, Verg. Aen. 5, 322 sq.
B) v. der Zeit, 1) zur Bezeichnung des unmittelbaren Zusammenfallens eines Eieignisses mit der Zeit, innerhalb, während, in, bei, cervi sub ipsa die quam maxime invia petunt, Plin.: primis spectata sub annis, Ov.: consilium sub die nasci debet, Sen.: ne sub ipsa profectione milites oppidum irrumperent, Caes.: sub somno plerique senescunt, Cels. – sub Tiberio Caesare, unter dem K.T. = unter der Regierung des Kaisers Tib., Sen.: u. so sub divo Augusto, Sen. u. Plin.: sub Vespasiano, Plin. ep.: sub Dario rege, Lact.: Herodes, qui fuit sub imperio Tiberii Caesaris, Lact.
2) zur Bezeichnung der ungefähren Annäherung eines Ereignisses an eine Zeit, bei, gegen, faces viator sub luce reliquit, Ov.: sub luce urbem ingressus, Liv.: excesserunt urbe sub adventu Romanorum, Liv.: sub fine morbi, Cels.: sub exitu vitae, Suet.
C) von Zuständen: 1) zur Bezeichnung einer Unterordnung, unter, bei, sub regno alcis, Cic.: cuius sub imperio phalanx erat Macedonum, Nep.: qui tribunus cohortis sub Classico fuerat, Plin. ep.: sub dicione atque imperio alcis esse, Caes.: sub manu alcis esse, Planc. b. Cic.: sub Hannibale magistro omnes belli artes edoctus, Liv.: sub rege, unter der Herrschaft eines Königs, Cic.: u. so sub optimo rege, Sen.: adhuc sub iudice lis est, Hor.
2) zur Bezeichnung näherer Umstände, unter denen etwas geschieht unter, bei, sub frigido sudore mori, Cels.: Bacchi sub nomine risit, Ov.: sub hoc metu villicus erit in officio, Colum.: ut sub specie venationis dolus lateret, Iustin.: nuptias sub belli denuntiatione petit, Iustin.: sub pacto abolitionis, Quint.: sub ea condicione, Suet.: sub lege, Suet.: sub nomine meo duo libri ferebantur, Quint.: vitia nobis sub virtutum nomine obrepunt, Sen.: cuius commenta sub nomine Democriti falso produntur, Colum.: multa vana sub nomine celebri vulgabantur, Tac.: sub honesto patrum aut plebis nomine dominationes affectabant, Sall. fr.: ferebantur sub nominibus consularium fictae in Seianum sententiae, Tac.: sub exceptione, si, Suet.: sub exspectatione successorum rapinis studebant, Colum.: sub poena mortis, servitutis, Suet.
II) mit Acc.: A) v. Raume, 1) zur Bezeichnung der Bewegung unter einen Gegenstand, unter, a) neben Verben der Bewegung, subdere sub solum, Plaut.: exercitum sub iugum mittere, Caes.: sub furcam ire, Hor.: manum sub vestimenta deferre, Plaut.: sub scamna dare pedem, Ov.: sub divum rapere, Hor. – übtr., sub sensum cadere non possunt, Cic.: quae sub sensus subiecta sunt, Cic.: sub iudicium sapientis et delectum cadunt, Cic. – b) neben Verben der Ruhe quidquid sub Noton et Borean hominum sumus, Lucan. 7, 364.
2) zur Bezeichnung der Bewegung in die unmittelbare Nähe eines höher ragenden Gegenstandes, unter, unterhalb, nahe an, an, sub montem succedunt milites, Caes.: sub aciem succedunt, Caes.: hostem mediam ferit ense sub alvum, Ov.: sub orientem secutus Armenios, Flor. – übtr., sub manus succedere, unter die Hände kommen, Plaut.: hoc succedit sub manus negotium, kommt bequem, Plaut.: sub manum summittere, Auct. b. Afr.: venire sub ictum, in Schußweite kommen, Liv.
3) zur Bezeichnung der Ausdehnung an einem höher ragenden Gegenstande hin, an... hin, bei, Iudaei sub ipsos muros struxere aciem, Tac.: arat finem sub utrumque colonus, Hor.: sub ipsum murum fons aquae prorumpebat, Hirt. b.G.
B) von der Zeit, zur Bezeichnung der unmittelbaren Annäherung eines Ereignisses an eine Zeit, a) indem dasselbe vorhergeht = um, gegen, kurz (unmittelbar) vor (s. Fritzsche Hor. sat. 2, 1, 9. M. Müller Liv. 1, 35, 2), sub noctem naves solvit, Caes.: sub vesperum portas claudi iussit, Caes.: u. so sub noctem, Hor.: sub ortum ferme lucis, Liv.: sub idem tempus legati missi, Liv.: sub ipsum certaminis diem, Liv.: sub finem certaminis, Liv.: sub horam pugnae, Suet.: sub tempus (sc. comitiorum), Liv.: sub tempus edendi, Hor.: sub lumina prima, Hor.: sub galli cantum, Hor.: sub adventum, Liv. – b) indem dasselbe nachfolgt = nach, sogleich nach, unmittelbar nach (vgl. Fritzsche Hor. sat. 2, 8, 43. Fabri Liv. 21, 2, 1. Wölffl. Liv. 21, 18, 14), sub eas litteras statim recitatae sunt tuae, Cic.: sub hanc vocem fremitus variantis multitudinis fuit, Liv.: sub haec dicta omnes procubuerunt, Liv.: sub hoc erus... inquit, Hor.
C) von Zuständen, zur Bezeichnung einer Unterordnung = unter, sub potestatem redigere, Nep.: matrimonium vos sub legis superbissimae vincula conicitis, Liv.
➳ sub ist in Zusammensetzungen: a) = unter. – b) = etwas, ein wenig (s. Donat. Ter. Andr. 2, 6, 16.) – c) = unter der Hand, heimlich.
Guthlac ‥ sub testudine tecti quo sederet ventinulam posuit
lumen non sub modio sed super candelabrum ‥ poni [] Matth. v 15
pedifer debet sedere sub pedibus regis
vulneraverunt M. ‥ cum una sagitta sub mamilla sinistra
accendatur ignis sub eo [sc. sale ]
hec oratio ‥ dicatur super nubentes sub pallio prosternentes
[cancri ] decoquantur sub cineribus donec caro resolvatur
nos ‥ concessisse ‥ Petro ‥ unam placeam terre ‥ ad congrue edificandum sub et supra
P. ‥ placeam terre ‥ in omnibus necessariis sumptibus suis ‥ sub et supra sustentabunt
pausa ‥ semibrevis perfecte unam lineam tangit, dimidiam partem spatii sub et supra occupans
habet maculam sub foliis
tam incorrupta mens potest esse sub istis vestibus quam sub tuis discissis pellibus
que ter quinque vivens annis / regularibus sub pannis / claustrali regimine(
panis ‥ portatus in brachiis vel sub mantargio
cum ‥ / pauperizent Arabes sub toga mendici
custoditos sub terra viventes in papilionibus suis
tripudians pandis calido sub pectore venis
sub aquis ‥ tria hec animalium genera spiritum trahunt
latebat sub cupiditate ratio persuasibilis
falsum sub imagine veri / palliat
admiranda ‥ est sub modico discrimine tam magna diversitas
qui triduo servas coeti sub viscere vatem(
si ‥ disputatores arcium fuerint quatuor pauciores, de unica disputacione in ebdomada sint contenti. theologi ‥ si sub quaterno fuerint vel excedant, in theologia sexta feria vel alia ‥ disputabunt
subsuperpartiens numerus ‥ continetur sub numero superpartienti cum aliquibus partibus suis
sub caverna montis quomodocumque iter nostrum direximus
herba sub vestigiis assidue transeuntium non marcescebat nec attrita terebatur
deturpant oculos frontis sub valle sepultos / silva supercilii continuusque sopor(
sub pondere scaevo
videbam ‥ collectos ‥ criminum parilitate ‥ pariliter estuare et ejulare sub penarum cumulis
Christus ‥ sub nostre mortalitatis cinere in clibano crucis tortus et coctus est sed reversatus est iste panis ‥ per gloriam resurrectionis
dulci sub pondere
W. per infortunium cecidit sub quodam muro unde recepit mortem
W. currit in gardino sub quodam muro et ‥ murus super ‥ W. cecidit
in tritura aree grana sub paleis premuntur
armis sub vestibus occultatis
ut ‥ regis voluntati ‥ melius sub hac palliatione conveniret
vexillum imperatoris non in angulo, non sub tecto, sed palam mundo ostenditur
pullos plumigera teneros sub veste recondit
tota populi generalitate sub alis regiae dapsilitatis ovanti
tota magnatorum generalitate sub ulnis regie dapsilitatis ovanti
jacebat sub oblivionis obscuro celeste margaritum
sub umbra alarum parentum latuit scholaris
sub ovino vellere ‥ lupinam crudelitatem palliando
tunc [virgo ] sumat nos sub pallio
ut in civitate Avinoniae sub alis domini pape manerent in tuto
tunc quidem erant signa regalia tam cervi quam corone sub abscondito posita
in aula sua ‥ sub abscondito, ut personalem eludere posset citationem, latitabat
sciens eum sub absconso clamide virorum principum inhesisse blanditiis(
ille [S. Sebastianus ] sub absconso chlamydis Christi militem gerebat absconditum
ipse sub absconso chlamydis canonicalis Christi et beati Benedicti monachum gerebat absconditum
abbas magnanimum se exhibebat ‥ ut exordinationes suas sub absconso chlamyde tegeret
sub dissimulacionis et connivencie clamide pertransire
sub spetie mimi subiens tentoria
veniant ‥ due persone nude pedes sub personis apostolorum Johannis et Petri
intravit quidam tabernam sub specie ribaldi
sub figura coronae perpetis
seque sequentibus una solet sub melle venenum / largiri
nasus sub acuta piramide prominebat
sub duabus speciebus hoc sacramentum sumitur
de sacramento altaris sub utraque specie a laicis sumendo
omne opus secundum capitula ejusdem evangelii distinxi, ac sub numero septem librorum consummavi
sub brevi summa universa percurrens
de munditia cordis transeo sub paucitate verborum
litteras ‥ recepimus, sub tenore sequenti
Christus voluit predicta esse excipienda a potestate quam sub generalibus verbis indulsit Petro
accipit majorem suam sub hoc sensu ‥
legit in aperto coram omnibus ‥ sub hiis verbis
fingentes sub quodam involucro Dardanum venatorem raptum ad pocula
sub quodam involucro verborum comunium
leo ‥ quem Hercules sub rupe Nemeaei montis occidit
inventus fuit noctu sub pariete thalami ad faciendum ei dedecus
[v ]ena sub pollice, si minuatur, contra caliditatem corporis valet multum
intra sub muris due molendine volvuntur
[naute ] vi tempestatis depulsi tandem sub insula quadam modica se receperunt, ubi ‥ anchorarum morsu ‥ se vix retinuerunt
panni sub castello extra portam de(sud
dedit ‥ terram ‥ et dravam sub molendino
ad rivum qui dividit terram de M. et eandem terram versus meridiem, usque sub ipsa villa de H.
in Stubbyng sub villam xl acras prati et valet qualibet acra per annum xj d.
sepem ad firmandam piscariam suam sub gardino suo ‥ in aqua de Skerin
sub duce prefato si forte recedis ab aula, / sospes et ut tutus quolibet ire queas
sub signis eorum militabant Gothi et Wascones
sub principali
B molle dicitur habere semitonium sub se et tonum supra se
percutitur juvenis currenti peste per artus, / aegrotusque diu dubia sub morte jacebat
qui veniam rogitans inimicis morte sub ipsa, / pro famulis veniam poscere certe valet
Johannes Maurus ipsum [Henricum ] potionatum et adhuc sub morte palpitantem quodam manutergio suffocavit
humano genere multiplicato ‥ sub astris minus producuntur monstra
jusserat hic hominem rebus dominare sub astris(
non est aliud sub sole quod mallem
tu, qui vides omnia, / sub et supra sydera
[Britannia ] prope sub ipso septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet
Aethiopes ‥ sub tertio zonarum ferventissimo et torrido mundi circulo demorantur
nives sub gelido septemtrionis arcto in vij ulnas consurgunt
Apollonius ‥ gentilium turmas ‥ debachantes ‥ quasi radicitus fixas sub divo [gl.: ] et torrido solis caumate immobiles manere fecitdyrnum, swellendum
residens sub divo jussit Augustinum ‥ ad suum ‥ advenire colloquium
noctu sub dio quiescentes
preferens tanquam aptiorem plebem rusticam que sub divo et in labore nutritur, solis patiens, negligens umbre
recubat ‥ martyr vero sub divo luciflue columne
raro me quisquam cernet sub luce serena
donec quadrati praepollens conditor orbis / florida sub nimbis formasset saecla supernis
dormit Elias sub umbra juniperi(
vivos ‥ per longos tractus maris sub caumate intollerabili adustos ‥ usque Neapolim ‥ pertrahuntur
dum consuetudinaliter meridionalis sub intemperie temporis sola ‥ deambulans in pomerio
sub dente primum multa ruminans
in ecclesia catholica redempti salvantur, et ceteris sub morte remanentibus, vita que Christus est perfruuntur
jam annus est ‥ ex quo sub usuris voracibus vixi
sub vinculis et arcta custodia ‥ usque Neapolim ‥ pertrahuntur
sub diris dentibus salamandri Cerberique rictibus reatum exsolvat
paciatur judicium corporis sui sub pilloria
omnibus ut fieret parvus sopor, esca sub ictu [ed. ]: actu PLAC
quasi sub oculis nostris
predictos Codicem et Digestum ‥ precedente nostra auctoritate judiciali et sub aspectu judiciario ‥ deliberavit
nihil cognoscitur ab intellectu nisi quod prius fuit sub sensu; sed intellecciones numquam fuerunt sub sensu
metuens ne sub tali scandalo ‥ fieret animarum destitutio
latet ‥ sub otio ‥ plerumque virtus et eruditio
considerans ‥ omnem carnem sub indeficienti fluxibilitate dissolvi
congregata sinodo non parva, sub presentia ‥ regis Egfridi
in die palmarum fratres sub silentio ordinatim eant ad aecclesiam
transaccionem que sub nostra presencia super terra ‥ confirmata fuit
sic ‥ sub obtuso grossioris chorde sonitu, gracilium tinnitus licentius ludunt ‥ ut pars artis maxima videatur artem velare
quasi sub pace prelia dum cogitant
hiis [libris ] bellico sub procinctu pro telis vel armis ‥ utendum
videres artifices tanquam reos sub judicibus et quaestoribus ac fulmine trepidantes
[donationem ] sigilli mei impressione curavi roborare. sub his testibus, domino meo ‥
sub cujusdam temporis cursibus
ex quo presentis maneat sub tempore vite
agressi sunt sub nocturno silentio eandem infringere basilicam latrocinandi studio
regnavit sub his diebus in Jerusalem Baldewinus
hedera Jone, sub una nocte exhorta, sub una itidem nocte ‥ exaruit
cum pauco sub tempore non paucam Domino plebem adquisisset
liber adest populus sub longo tempore servus
rex ‥ inique vitam ducens sub uxore propria alteram adamavit
pontifex Odo, frater regis, et sub rege absente praeceptor Angliae
hec pelex ‥ illa que sub uxore habetur vel ante uxorem habita est dimissa
sub quibus regibus gesta sint ‥ cognovimus
sub abbate Duunchado
sub paganis imperatoribus
[dim' solin ] Ultan' tenuit sub Heraldo
sub nostro adventu
habitabat ergo cum eo sub illo tempore unus frater, Beccel nomine
audiant vocem aeterni judicis sub fine mundi
reliquias ‥ sub die IIII Iduum Septembrium ‥ transtulit
ut natalem ‥ martyris die passionis ejus sollenniter sub annis singulis celebretis(
quatinus sub die ultima ‥ alacriter refloreat
Thomas tradidit eam monacho ‥ sub anno Domini MCLXVII
sub anno gratie MCLIII
acta sunt hec ‥ sub anno Domini, indiccione, pontificatu, mense, die, et loco predictis
moxque medelifero morbi cessere sub haustu
sola essencia presens sub esse actuali est essencia. si nomen significat essenciam, significat presentem sub esse actuali
papiliones nostros ‥ ad vos sub salvo conductu ‥ transmittatis
ad solucionem predictorum questarum seu servicii sub alia moneta quam solvere consueverunt faciendam
quare sub voce preconis non jussisti eum introire sed per cursorem?
hoc concedi potest sub bono intellectu
investigatur de proposicione ‥ et respondetur sub distinccione
judex omnium sub judice homine damnatus est
facta itineratio justiciariorum in comitatu Northamtonie, sub justiciariis dominis J. de V., W. de S. ‥ et aliis
composicio ‥ sub lingua Vascon' scripta
accusatus sub lingua Gallica in hiis verbis
proclamaciones ‥ fiant ‥ sub Latino
de papa ad universitatem sub mediocri stilo seu figura
sub graviori figura seu stilo
ut calcient se ‥ sub festinatione
a B molli incipiunt et in idem redeunt ut cuncta sub jocunde sonoritatis dulcedine compleantur
ad reges ‥ semper rerum eventus notabiles sub celeritate feruntur
super facto ‥ nequivimus aliquid vobis sub certitudine nunciare
vestram ‥ paternitatem rogamus ‥ sub confidentia speciali
officium subcellerarie sub certo constituit et carta sua confirmavit
sub ea qua possemus festinancia
quod sub brevitate incluserat repetit
in suo servicio diu sub ardore fidei laboraverunt
ad ‥ cantariam viginti solidos contulit sub illa intencione quod quilibet sacerdos ‥ viginti solidos de predecessore suo recipiet
dum populus fluctuaret taliter sub dubio
ut me sub spe revertendi ad Sanctum Martinum dimisisses
sub optentu veniae
sub deliberacione hincinde habenda saniori
sub deliberacione maturiori in hac parte habenda ‥ dominus ‥ continuavit convocacionem usque in crastinum
filium provehere conabatur, ut ipsa potius sub ejus nomine imperitaret
aut sub pretextu religionis ‥ aut sub obtentu necessitatis
ne forte sub nomine sacerdotis heresim introducat
conspirationem suscitarunt, quam ‘gildam’ sub colore appellari fecerunt
sub eo ‥ colore ut tria monasteria construeret
qui de oppressionibus ‥ indebitis ‥ eis per vicecomitem et ballivos sub colore ballivarum suarum illatis voluerunt conqueri
hanc libertatem sub estimatione lxx tributariorum taxavimus
sub nomine levitatis et inconstantie propositum accusare
si sciens heresim esse damnatam non tenetur scire sub quo sensu sit damnata, licet tenuerit sensum damnatum, non est statim hereticus judicandus
sub potestate positus ejusdem Aedilbercti, qui omnibus ‥ Anglorum gentibus imperabat
familiae ‥ monasteriorum qui antiquitus sub jure dominioque ‥ constituti fuerint
in omnes terras eorum que sub vestra jurisdiccione sunt
respondit sese locum mansionis querere, petens ab illo portionem regni Britannie ubi sub ipso vivere potuisset
quod unus serviens ibidem sit ‥ qui duos habeat sub se custodes
episcopus tenet ‥ j hidam et Wadard de eo et Gerold sub eo
poterit esse ‥ manerium capitale et plura continere sub se maneria non capitalia ‥ quasi sub uno capite et dominio uno
quaedam femina ‥ pro defensione sub abbatia se misit
se et terras suas sub Brictrici potestate submiserunt
an heresis sit species specialissima, vel sub se plures species habens
pleonasmos et sub eo parelcon et epanalepsis
innumeros [globos ] sub numero consignasti
ut ordo judicum ‥ secundum sub et supra certius cognoscatur
supra ebdomadarium et officialem proximus sit cancellarius
thesaurum siquidem, quem habes, in vase fictili hactenus quasi sub eventu aleae posuisti
sub disciplinis ipsius caste Deo vivere
sub magna carta regis
coactum est parliamentum Coventreiam sed sub brevi novi tenoris, ne ‥ eligerentur milites
presentibus electis, sub professione canonica, manum benedictionis impone
sub debito sacramenti vestri
custodes cistarum ‥ sub sue fidelitatis debito tenebuntur
sub pacto inito cum predictis
[graduati ] exequiis ipsis ‥ sub fidelitatis debito interesse tenebuntur
sub christiana religione vitae caelestis praemia consequi desiderat
more sub antiquo benedictionem sibi dari expostulavit
sub astipulatione primatum
sub astipulatione testium idoneorum
proscribimus ‥ per has apices quas perpetualiter liberas esse cupimus sub attestatione sanctae et individuae trinitatis omnes antiquiores testamentorum litteras hujus praedii
sicut ‥ amicis sub lacrymarum testimonio referre solitus erat
sub attestatione tremendi judicii asserebat se ipsum ‥ martirem vidisse
ego Eadredus ‥ donationem sub sigillo sanctae crucis indeclinabiliter consensi atque roboravi
rex ‥ fieri fecit chartam ‥ de dote ‥ sub bulla aurea
sic habetur sub bulla ‥ sed textus Biblie est ‥
errorum quamplurimi ‥ ad diversas mundi plagas sub bulla sunt transmissi
[(litteras ] datas sub magno sigillo nostro
de mandato ejusdem literatorio sub signeto et subscripcione ostenso super compotum
sub annulo piscatoris
donationem meam sub inlustrium testimonio vivorum ‥ confirmo
canonici ‥ nullum ad eas [moniales ] haberent accessum nisi pro administrando aliquo divino sacramento sub multorum testimonio
nemini licet ‥ intrare nisi sub plurium comitantium testimonio
ipsam [concessionem ] presenti scripto sub multorum testimonio communimus
sub ejus testimonio fieri debent brevia
breve suum ‥ datum sub testimonio ipsius regis
sub anathematis interdictione sciat se praevaricari
si quis ‥ contra hanc donationis cartulam ‥ venire nititur, sit sub anathemate Judae
terram ‥ sub perpetua libertate concedimus
vivas feliciter sub timore Dei
sub gravi interminatione
sub abbatis oboedientia
prepositus regis ‥ mittat eum sub plegio [(AS: ]under borge
duce Roberto cum comite Moritonii in Angliam sub captione premissis
ubi ancille Dei sub perpetua clausura, sub arto silentio jocundum suo Creatori exhibent famulatum
donationum quedam libera ‥ et quedam sub condicione vel sub modo suspensa
barones ‥ milites suos et proprios servientes suos ‥ sub suo friborgo habebant(
nos ‥ ecclesiam beati Martini ‥ sub protectione Dei ‥ et nostra suscepisse
ita ut ‥ panni ‥ cum eisdem [communibus pannis ] ‥ sub communi custu fullerentur
ipsos constituentes sub alternacione procuratores nostros
loco nostro constituimus ‥ G. ‥ et W. ‥ sub alternacione ad dandum ‥ nomine nostro ‥ seisinam ‥ de uno mesuagio
aulam collegiatam, sub certo studencium numero ‥ fundavimus
summam pecunie sub gravibus usuris super jocalia nostra mutuo cepimus ad expensas hospicii nostri
nullus Judeus ‥ extunc aliquid sub usura Christiano alicui mutuaret super terris
prestetur mutuum ‥ sub reali et sufficiente pignore
vicariam ‥ quam tenebit de nobis, sub annua pensione quinque solidorum quos persolvet nobis
sub pensione unius marce inde ‥ reddende
tenendum ab ipso ‥ sub homagio et servicio nobis debitis pro castro
custodiam castri ‥ habendam ‥ sub vadiis consuetis que ‥ non sufficiunt hiis diebus ad custodiam predictam faciendam
postea ‥ condonatur, sub bono gestu suo imposterum
sub bono gestu suo in futurum
sub pacto inito cum predictis sub certo x li.
lego ‥ meam aliam murram ‥ sub consimili desiderio
prohibentes sub anathemate ne quis in bona eorum manum violentam extendat
sub incurramento omnium que de rege tenet(
ne ‥ ad arma ire presumat sine licencia regis speciali ‥ sub amissione omnium terrarum
sub forisfactura omnium
sub anathemate precepit ut nullus eum sepeliret
sub aeternae maledictionis anathemate edacibus innumerabilium tormentorum flammis sine defectu periturum
vobis in virtute obedientie ‥ et sub interminatione anathematis ‥ inhibemus ne ‥
sub pena amissionis ‥ arreragiorum
sub pena xx li. ad opus dicti comitis solvendarum tociens quociens in hoc articulo aliquis deliquerit(
in terris ‥ infrascriptis sub eadem data
literam mihi a vobis ultimo destinatam, sub data London VI die Septembris
sicut cetera sub illo [sc. Veteri ] Testamento, secundum apostolicam sentenciam figura temporis est instantis
[sapientia ] diabolica quantum ad hereticas et magicas [sc. scientias ], sub quibus continentur . . divinationes et auguria et sortilegia
sub vestitu ‥ tunicacio, capacio, pallicacio
balena et porpiscus non comprehendantur sub hoc nomine(
datum fuit apostolis sub precepto, aliis autem datum fuit sub consilio
necesse est quod altera istarum doctrinarum contineatur sub heretica pravitate
impetravi ‥ dominium ‥ sub gloriosa fortuna per regem confirmari
contra quos sub nomine Manicheorum pugnabat [Julianus ]
quum ‥ sub ipso nomine Christianitatis maxima pars hominum paganizet
idcirco penetrant Erebi sub tristia nigri / Tartara Plutonis plangentes ignea regis
Rheni sub fluminis undas / corpora proiciunt
Bachus, reor, impius ille, / qui sub cuncta cupit vertere corda male
tumuli fodiendo sub imum
petra quam posuerunt sub [v. l. super ] caput Domini
confugite sub alas Patris vestri
crates piscarie sub pontem ‥ attachiari non poterant
sub juga nullatenus fortia colla dabit
regulis quos pater sub jugum miserat rebellantibus
alius equus ‥ a Deo missus, sub currum sancti Aidi statim venit(
donec [sol ] sub pleyades redeat eadem [terrena ] constringuntur
hostia summa patris pretioso sanguine Christus / permundans orbem regna sub alta vocat
eduxit eos sub ripam quo ipse noctu pervigil orare consueverat
Grithfridus ‥ cum tribus navibus sub montem qui dicitur Hormaheva littori appulsus est
nec te spes revocet sub dulcia regna Suranae
orationes duae ‥ quarum una in aurora, altera sub noctem repetatur(
sepe sub diem pernoctabat orans in ecclesiis et mane in curia primus coram aderat ad mensam domini
ut ipsis auctoribus nichil sub decessum suum novaretur
[terram ] perpetuavi sub manus Christicolarum
volo ‥ vos scire hanc predictam elemosinam sub manutenentiam meam fore
Henricus C. Rogerus P. ‥ sint sub plegios
legatus ‥ episcopos Anglie sub interminationem sentencie ad se invitavit
enumeratio conclusionis est, per quam res dispersae in unum locum coguntur et reminiscendi causa unum sub aspectum simul subiciuntur
vidit ‥ Aristoteles omnia problemata que sunt de simplici inherentia predicati cadere sub unam methodum
I abl., ¶ 1 [sens local] : a) sous : sub terra habitare Cic. Nat. 2, 95, habiter sous terre ; sub pellibus hiemare Cæs. C. 3, 13, 5, passer lʼhiver sous des tentes || sub armis Cæs. C. 1, 41, 2, sous les armes ; sub sarcinis Cæs. G. 2, 17, 2, avec ses bagages, ou sub onere Cæs. C. 1, 66, 2 ; sub oculis alicujus Cæs. C. 1, 57, 4, sous les yeux de qqn ; sub corona, sub hasta vendere, mettre à lʼencan, v. ces mots ; sub ictu teli Liv. 28, 30, 8, à portée de trait ; Gallia sub septemtrionibus posita Cæs. G. 1, 16, 2, la Gaule située sous le septentrion || [avec v. de mouvt ] : sub terra demissi sunt Liv. 22, 57, 6, ils furent jetés sous terre ; sub jugo mittere Liv. 3, 28, 11, envoyer sous le joug || [fig.] sub nomine pacis bellum latet Cic. Phil. 12, 17, sous le nom de paix se cache la guerre, cf. Agr. 3, 12 ; b) de dessous : sub terra Pl. Aul. 628, [sortir] de dessous terre, Cf. Capt. 730 ; c) au bas de, au pied de, près de : sub monte Cæs. G. 1, 21, 1 ; sub mœnibus Cic. Rep. 1, 17, au pied dʼune montagne, des remparts ; sub Novis Cic. de Or. 2, 266, aux Boutiques Neuves (v. Novæ ); d) immédiatement après : Virg. En. 5, 323 ; Sen. Ep. 94, 60 ; e) au fond de : sub pectore Virg. En. 1, 36, au fond du cœur ¶ 2 [temporel] au moment de : sub bruma Cæs. G. 5, 13, 3, au moment du solstice dʼhiver, cf. C. 1, 27, 3 ; Hirt. G. 8, 49, 2 || sub Domitiano Tac. Agr. 45, sous, au temps de Domitien, cf. Tac. Agr. 6 ; Plin. Min. Ep. 3, 5, 5 ¶ 3 [idée de sujétion] : sub regno esse Cic. Rep. 1, 60 ; Att. 7, 7, 5 ; sub rege Cic. Rep. 2, 43, être sous le régime monarchique, sous un roi ; sub alicujus dicione Cæs. G. 1, 31, 7, être sous la domination de qqn || sub specie pacis Liv. 36, 7, 12, sous lʼapparence de la paix ; sub nomine, sub condicione, v. ces mots ; sub lege, ne Suet. Aug. 21, sous la condition de ne pas... ; sub mortis pœna Suet. Cal. 48, sous peine de mort.
II acc. ¶ 1 [local] : a) sub jugum mittere Cæs. G. 1, 7, 4, envoyer sous le joug ; sub orbem solis se subjicere Cic. Rep. 1, 25, se placer sous le disque du soleil ; sub terras ire Virg. En. 4, 654, aller sous la terre || [fig.] sub judicium alicujus cadere Cic. Fin. 3, 61, tomber sous le (être exposé au) jugement de qqn ; quæ sub sensus subjecta sunt Cic. Ac. 2, 74, ce qui tombe sous les sens, cf. Cic. Or. 67 || sub Borean esse Luc. 7, 364, être sous Borée, au nord ; b) au pied de [avec mouvt ] : sub montem succedere Cæs. C. 1, 45, 2, sʼavancer au pied de la montagne, cf. Cic. Rep. 2, 54 ; Hirt. G. 8, 41, 1 ; Liv. 44, 45, 7 ; Tac. H. 5, 11, etc. ¶ 2 [temporel] : a) vers, tout proche de : sub noctem Cæs. C. 1, 28, 3 ; sub vesperum Cæs. G. 2, 33, 1 ; sub lucem Cæs. G. 7, 83, 7, à lʼapproche de la nuit, du soir, du jour ; sub dies festos Cic. Q. 2, 1, 1, à proximité des fêtes ; sub galli cantum Hor. S. 1, 1, 10, vers lʼheure où le coq chante ; b) immédiatement après : sub eas (litteras) statim recitatæ sunt tuæ Cic. Fam. 10, 16, 1, aussitôt après cette lettre la tienne fut lue, cf. Liv. 23, 15, 1 ; 23, 16, 3 ; 45, 10, 10, etc. ¶ 3 [idée de sujétion, avec v. de mouvt ] : sub alicujus imperium dicionemque cadere Cic. Font. 12, tomber sous lʼautorité et la domination de qqn, cf. Cic. Verr. 2, 5, 144 ; Nep. Milt. 1, 4 ; sub legis vincula aliquid conjicere Liv. 4, 4, 10, mettre qqch. sous les liens dʼune loi, sous lʼempire dʼune loi.
III en composition sub [prép. ou préverbe] apporte lʼidée de : a) sous, dessous, par-dessous : subjaceo, subjicio, etc.; b) de bas en haut : sublatus, sublevo ; c) remplacement : succedo || immédiatement après : succresco, subinde, suboles ; succurro, subvenio ; d) secrètement, à la dérobée : subripio, subrepo ; e) un peu : subiratus, sublustris ; subaccuso || subs devient sus devant c, t, p : suscipio, sustineo, suspendo.
- 1. (v. plaats, op de vraag ‘waarheen?’) (a) (tot) onder, beneden; ➤ sub terras penetrare; exercitum sub iugum mittere; sub sensum cadere of subiectum esse zintuiglijk waarneembaar zijn; sub divum aan het licht; (b) (tot) dicht bij, tot aan; ➤ sub montem succedere; sub ictum venire binnen schootsafstand komen; turris sub astra educta; sub finem adventare;
- 2. (v. tijd) tegen, rond, bij, onmiddellijk voor of na; ➤ sub lucem tegen de morgen; sub vesperum; sub noctem; sub finem certaminis; sub tempus edendi; sub galli cantum voor het kraaien v.d. haan; sub hoc, sub haec daarop; sub haec dicta op deze woorden;
- 3. onder; ➤ sub potestatem redigere onderwerpen; sub legem cadere onder de wet vallen, aan de wet onderworpen zijn; II. prep. m. abl.
- 1. (v. plaats, op de vraag ‘waar?’) (a) onder, beneden; ➤ sub divo onder de blote hemel; sub pellibus hiemare; sub sarcinis bepakt; (b) onder aan, aan de voet van; ➤ sub moenibus esse; sub monte considere; sub ictu teli esse binnen schootsafstand zijn; sub sinistra linksonder; (c) (poët.) onder in, in het binnenste van; ➤ sub antro in de grot; silvis sub altis; sub Orco diep in; sub pectore diep in de borst; sub acie midden in de strijd; (d) (poët.) onmiddellijk achter; ➤ sub ipso volat Diores (Verg.);
- 2. (v. tijd) (a) tegen, rond, bij; ➤ sub nocte urbem ingredi; sub bruma; sub eodem tempore; sub adventu Romanorum; (b) tijdens, in de loop van; ➤ sub proscriptione; sub ipsa profectione; primis sub annis; sub die nitido op klaarlichte dag; sub sole in de zon; sub hoc casu bij dit ongeluk;
- 3. (a) (bij onderwerping of afhankelijkheid) onder, bij; ➤ sub imperio alcis esse; sub rege onder de heerschappij v.e. koning; sub te magistro onder jouw leiding; (b) (als aanduiding v. omstandigheden) onder, bij; ➤ sub hac condicione; sub specie of sub titulo alcis rei onder het voorwendsel; sub hoc sacramento bij het afleggen van deze eed; sub nomine; sub oculis alcis onder, voor iems. ogen; sub corona vendere als slaven verkopen; sub armis esse onder de wapens zijn; sub manu esse bij de hand zijn; III. prefix
- 1. onder- [sub-iaceo; sub-igo; sub-mergo; suf-fundo];
- 2. van onder naar boven toe [sub-eo; sub-levo; suf-fodio; suf-fulcio];
- 3. daarbij-, erbij- [suc-cresco];
- 4. te hulp [sub-venio; suc-curro];
- 5. onmiddellijk (er)na, meteen [sub-inde];
- 6. heimelijk, in het geheim [sub-ausculto];
- 7. een beetje, iets, tamelijk (ihb. bij adj. en adv.) [sub-agrestis; sub-amarus].
属。時。下。 {} 副。— conditione 設約。約定。— conditione dedit mihi {} — ea conditione ne quid postea scriberet 令之結約不再作何書。— nocte 夜間。— ipsa profectione 正起程之時。— primis annis 初幾年間。— Alexandro 亞立山年間。— ipso ore urbis 已在城前。— luce 日間。— armis manere 仍持兵器。— terra habitare 居地内。— ictu vel ictum 可擊及之。— oculis 在眼前。當面。Bacchi — nomine illa risit 聽巴幾名而笑。— eo magistro 化彼門下。
Suggest a Translation
See an image
將來。次。下。noctem 日將暮時。— orium lucis 天將亮。— horam pugnae 將交戰時。— eas litteras 此書倍後。— hanc vocem 此聲後。— ipsos muros 挨彼城墙。jugum vel jugo mittere 令過梁以辱之。— montem consedere 着落於山麓。
Suggest a Translation
See an image
Trabes vetustate dissoluta, subito Sub altare S. Stephani lapsa, etc.
Per sub, Subter, ni fallor, Gall.
Nos transibimus per Sub capsam, et ipsam osculabimur, et stabimus ordinatim in navi monasterii, et incipietur Gloria laus.
Sub brevitate, sub festinatione, sub celeritate, pro Breviter, festinanter, celeriter, apud Th. Munck. in Præfat. ad Mytholog. edit. 1681. Vita MS. S. Martial. Lemovic. :
Confestim jussit ut Sub omni celeritate perficeretur oratorium, quod fuerat inchoatum ab ipso et a Stephano duce in possessione beatæ virginis Valeriæ.
- (in composition sometimes sus- or sū-), praep.with acc.and abl.
- II. With abl., of position in space, under, below, beneath, underneath, behind: sub terrā habitare: cultrum sub veste abditum habere, L.: sub pellibus hiemare, Cs.: manet sub Iove frigido Venator, H.: sub hoc iugo dictator Aequos misit, L.: Pone (me) sub curru Solis, H. —Under, below, beneath, at the foot of, at, by, near, before: sub monte considere, Cs.: sub ipsis Numantiae moenibus: sub urbe, T.: Monte sub aërio, at, i. e. high upon, V.: sub ipsā acie, in the midst of the fight, V.: sub ipso Ecce volat Diores, close upon him, V.: sub oculis domini, Cs.—Under, burdened by, hampered by, bearing: sub armis, Cs.: sub onere, Cs.—Of time, in, within, during, at, by, in the time of: ne sub ipsā profectione milites oppidum inrumperent, Cs.: sub luce, at dawn, O.: sub luce videri, by daylight, H.: hoc sub casu, while suffering, V.: sub Domitiano, during the reign of, Ta.—Fig., under, subject to, in the power of, governed by: sub regno esse: quoius sub imperiost, T.: sub illorum dicione esse, Cs.: sub Hannibale, L.: sub iudice lis est, H.: venibit sub praecone Propontis, i. e. at auction.—Under, compelled by (poet.): exhalans sub volnere vitam, O.: quem falsā sub proditione Demisere neci, overwhelmed by, V.: in arma nullo sub indice veni, forced by no betrayer, O.—Under, concealed by, hidden in: sub hoc verbo furtum latet.—Rarely with specie or condicione (for the abl.alone): sub specie infidae pacis quieti, L.: sub tutelae specie, Cu.: sub condicione, L.: sub condicionibus, L.—
- IIII. With acc., of direction of motion, under, below, beneath: cum se luna sub orbem solis subiecisset: exercitum sub iugum mittere, Cs.: Ibis sub furcam, H.—Under, below, beneath, to, near to, close to, up to, towards: sub montem succedere, Cs.: missi sunt sub muros, L.: aedīs suas detulit sub Veliam: (hostem) mediam ferit ense sub alvum, O.—Of time, before, on the approach of, towards, about, just before, up to, until: sub noctem naves solvit, Cs.: sub tempus (comitiorum) pueros ablegavit, L.: sub lumina prima, H.: sub dies festos: Usque sub extremum brumae imbrem, V.: quod (bellum) fuit sub recentem pacem, L.—After, immediately after, following, just after, immediately upon: sub eas (litteras) statim recitatae sunt tuae: sub haec dicta omnes procubuerunt, L.: sub hoc, hereupon, H.—Fig., under, into subjection to, into the power of: sub legum potestatem cadere: matrimonium vos sub legis vincula conicitis, L.: sub unum fortunae ictum totas vires regni cadere pati, Cu.: quae sub sensūs subiecta sunt.—
- IIIIII. In composition, sub is unchanged before vowels and before b, d, h, i consonant, l, n, s, t, v. The b is often assimilated before m, r, and usu. before c, f, g, p, but the form sus (for * subs, cf. abs) is found in suscenseo, suscipio, suscito, suspendo, sustento, sustineo, sustollo, and sustuli (perf.of tollo); the form su in the words suspicio, suspicor, suspiro. It denotes, in place, under, beneath, as in subdo, subicio.—Fig., in rank or power, under, inferior, as in subigo, subcenturio.—In degree, less, a little, somewhat, as in subabsurdus, subaccuso.—Secretly, underhandedly, as in subripio, suborno.
-
…, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. ; Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat ; neque homines inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos…
Julius Caesar, Gallic War
-
…interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et iure iurando civitatem obstringere sese neque obsides repetituros neque auxilium a populo Romano imploraturos neque recusaturos quo minus perpetuo sub illorum dicione atque imperio essent. Unum se esse ex omni civitate Haeduorum qui adduci non potuerit ut iuraret aut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…causa Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…in fuga sibi praesidium ponerent. Ita sine ullo periculo tantam eorum multitudinem nostri interfecerunt quantum fuit diei spatium ; sub occasum solis sequi destiterunt seque in castra, ut erat imperatum, receperunt. Postridie eius diei Caesar, prius…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent…
Julius Caesar, Gallic War
-
…omnibus suis carris secuti impedimenta in unum locum contulerunt ; ipsi confertissima acie, reiecto nostro equitatu, phalange facta sub primam nostram aciem successerunt. Caesar primum suo, deinde omnium ex conspectu remotis equis, ut aequato omnium periculo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…intercedere, neque esse quicquam negotii, cum prima legio in castra venisset reliquaeque legiones magnum spatium abessent, hanc sub sarcinis adoriri ; qua pulsa impedimentisque direptis, futurum ut reliquae contra consistere non auderent. Adiuvabat etiam eorum consilium…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. ; Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat ,…
Julius Caesar, Gallic War