bulla
bulla, a water-bubble, bubble
Frieze-Dennison Vergil
- I A water-bubble, bubble: ut pluvio perlucida caelo Surgere bulla solet, Ov. M. 10, 734: crassior, Mart. 8, 33, 18; Plin. 31, 2, 8, § 12; Ap. Met. 4, 6, 11.—Hence,
- B Trop., a bubble, trifle; vanity: si est homo bulla, eo magis senex, Varr. R. R. 1, 1, 1; Petr. 42, 4.—
- II Any thing rounded by art.
- A A boss, knob (upon a door, etc.): jussine in splendorem dari bullas has foribus nostris? Plaut. As. 2, 4, 20 (426): bullas aureas ex valvis, auferre, Cic. Verr. 2, 4, 56, § 124 (by such door-studs fortunate or unfortunate days were designated, Petr. 30, 4).—
- B A stud in a girdle: notis fulserunt cingula bullis Pallantis pueri, Verg. A. 12, 942; 9, 359; Aus. Cup. Cruc. 49; Prud. Psych. 476.—
- C The head of a pin in the water-clock, Vitr. 9, 6, 9 sq.—
- III Esp., the bulla, a kind of amulet worn upon the neck (mostly of gold), orig. an ornament of the Roman triumphers, in imitation of the Tuscan kings and Lucumones (Plut. Romul. 25; Fest. s. v. sardi, p. 252), but in the more brilliant era of the Romans worn by noble youths, Cic. Verr. 2, 1, 58, § 152 (cf. Ascon. in h. l., acc. to whom bullae of leather were hung upon the necks of the children of freedmen); it was laid aside when they arrived at maturity, and consecrated to the Lares, Pers. 5, 30; cf.: Lares bullati, Petr. 60, 8; acc. to Plin. 33, 1, 4, § 10, first hung by Tarquinius Priscus upon the neck of his son; cf. also Macr. S. 1, 6, 9 sqq.; Plaut. Rud. 4, 4, 127 (1171); Liv. 26, 36, 5; Prop. 4 (5), 1, 131; Suet. Caes. 84; Flor. 2, 6, 24.—From the Etruscan custom, called Etruscum aurum, Juv. 5, 163.—Hence the phrase bullā dignus for childish: senior bullā dignissime, Juv. 13, 33.—It was also hung upon the forehead of favorite animals, Ov. M. 10, 114.
altius exurgens bulla resultat aquis
aut in aqua motum lucida bulla facit
flecteria, ~a idem, G.bayloun [v. l. ]beyllun
pulchrior auratis, dum fulget fibula, bullis
†bollas, ornamenta cinguli
~as, ornamenta cinguli,forpgegyrdu
stat super auratis virgae fabricatio bullis
a button , fibula, nodulus, ~a; ‥a knoppe of a scho , ~a,
~a,sigl
sigillum vel ~a,insegel
Romani a tempore B. Gregorii ~as fuisse testati sunt et adhuc in Romana ecclesia aliqua ipsius privilegia bullata servari
extrahens de scrinio suo septem scripta apostolica cum ~is pendentibus
ex una parte ~e imperialis imago regia, ‥ ex alia parte ~e insculpitur quedam civitas, sc. Roma; ‥ erat autem ~a aliquantulum major ~a pape
juramenturn secundum formam quam vobis sub ~a nostra mittimus interclusam
in curiis prelatorum et principum una littera parvi valoris transit per plures manus antequam ~am recipiat aut sigillum
predictorum errorum quamplurimi ‥ ad diversas mundi plagas sub ~a sunt transmissi
istis firma datur Rome rota juris ibidem; / bullis signatur(
Willelmus rex Sicilie fieri fecit chartam Johanne regine uxori sue de dote sua sub ~a aurea
universitati vestre per hanc cartam aurea ~a nostra munitam volumus esse notum quod ‥(
ex quibus patet ~am non incongrue plumbeam nostro apostolo competere Augustino
veris ~is plumbeis more Romane curie impendentibus
respondit R. Ebor. archiepiscopus quod episcopi Scotie subjectionem fecerant metropolitane ecclesie Eboraci ‥ et super hoc ostendit ~as
super hoc privilegia Romanorum pontificum ‥ premonstravit
notario meo, qui ~am cujus auctoritate litteras citationis ‥ impetrare debuit amiserat
instrumentum quod dominus episcopus Wigorn’ ostendit contra nos, sc. ~am quandam per quam nos implacitavit
imperator ‥ posuit ‥ per mare galeas, ne ~arum portitores transmearent
si qui ‥ cum ~is papalibus nobis aut regno nostro prejudicialibus applicuerint in portu vestro, ‥ ipsos cum litteris illis ibi arestari faciatis
si caput ecclesie hodie concedit michi aliquid non cameraliter sed manifeste per ~as patulas
tardantur bulle schismate stante diu
duos quaternos de copiis ~arum
episcopus Romanus qui in suis ~is pape nomen usurpat(
[Papa Bonefacius ] ordinavit quod xxij die ejusdem mensis deberet ‥ coronari et sacrari, ante quod tempus nulla ~a per ipsum exivit a curia, quia statuit quod de cetero nulla ~a dimidia exeat a curia
cum sedes apostolica, ante consecrationem ‥ electi in summum pontificem, cum defectiva ~a electi nomen nullatenus exprimente bullare litteras suas consuevit ab antiquo
a regis cancellario ‥ , qui literas domini regis et ~am auream imperatoris secum detulit
- 1. (niet-klass.) bel, waterbel; metaf. v.h. vergankelijke: ➤ non pluris sumus quam ~ (Petr.);
- 2. knop, beslag (als versiering v. gordels, deuren e.d.);
- 3. gouden medaillon (als amulet);
- 4. (Mel.) zegel (pauselijk van lood; keizerlijk van goud);
- 5. (Mel.) oorkonde.
水泡。貴孩之金牌。武带中金牌。Homo est bulla 人如水泡然。Ille est bulla dignus 可带金牌。有孩氣。
Suggest a Translation
See an image
Quid LatinisBulla, tumor laticis, nola, sidus, gemma, sigillum, Bulla notat gemmam, stellam, vestem puerorum, Ornamenta sil ... Bullas, et balthea signat.
Bullasit, hic non disquiro : observo tantum, Scriptoribus inferioris ævi ita appellari ornamenta quædam orbicularia, a quibus vox,
Boule, apud nostros originem sumpsit. Jo. de Janua :
Bullæ, stramenta regalium camelorum; leg.
ornamenta, quomodo apud Papiam :
Bullæ, Ornamenta regalium puerorum, vel equorum, dictæ, quod sint similes bullis, quæ in aqua inflantur.Vetus interpres Juvenalis sat. 5 :
Antiquitus nobilium pueri Bullas aureas habebant : pauperum de loris, signum libertatis.
Bullisque te multis inoculatum, veluti stellis relucentem, ... saginabo.Anastasius in Sergio II :
Gabathas interrasiles deauratas cum Bullis duabus.In Leone IV :
Cum... gemmis ac Bullis aureis 33.Leo Ost. lib. 3. cap. 31. (al. 33.) :
Alteram quoque iconam rotundam argento ... vestitam, argenteis etiam Bullis extrinsecus in gyro circumdatam, transmisit.Ubi, ut et apud Anastasium,
Bullædicuntur, quas alii
Lunulasvocant. S. Hieronym. in cap. 3. Isaiæ :
Habent mulieres in Lunæ similitudinem Bullulas dependentes, quas nos ad Ecclesiæ ornamenta transferimus, quæ illuminantur Sole justitiæ.Dudo lib. 3. de Morib. Normann. :
Ensem ex auri sex libris in capulo, bratteolisque atque Bullis artificialiter sculptum.Chron. Casauriense :
Unde receperunt ipsi venditores ab eadem clementissima Regina Bullas de auro duas, equum optimum cum argentea sella, in pretium mille ducentorum solidorum.Charta vero, cujus hic mentio, sic concipitur :
Unde recepimus nos suprascripti venditores pretium a te Hermengarda, Bullas duas, et caballum unum cum una sella argentea, etc.Gunther. Lib. 9. Ligur. :
Adde Luithprand. lib. 6. cap. 3.Qui gentilis Arabs, tanquam munuscula Regi Adveheret, frenos, calcaria, cingula, Bullas, etc.
Feci autem scribere...Hinctextum sancti Evangelii... et manualem unum, quas (sic) vestivi ex sericis indumentis, et desuper cruces argenteas, et gammas, et Bullas, et fibulas similiter argenteas.
Ne aliquis audeat ludere ad pilam, vel alios ludos, unde rixa possit oriri,... nec etiam ad taxillos, aleas et Bullas.Vide supra Boula 2.
Et ut clara editus prosapia, Regis quoque præclarus fulsit in aula, regia honoratus Bulla, utpote prudens Notarius regalium præceptorum conscribens edicta.Hariulfus lib. 1. Chron. Centul. cap. 6. de Mauronto :
In aula ejusdem Regis militavit, et ut nobilis regiæ Bullæ vel sigilli bajulus.
Sacrista vero habeat partem sigilli, et Bullæ residuæ tres partes dentur in ornamentis Ecclesiæ ; de Bulla vero et sigillo fiat sicut erat temporibus patris mei.
Bullævocabulum pro
Sigilloadhiberi, paucis docet Mabillonius lib. 2. de Re diplom. cap. 10. Ludovicus II. Francorum Rex
Bullævocabulum sæpius usurpavit, ut constat ex Spicilegio Acher. tom. 5. pag. 370. 384. et 388 :
Ex Bulla nostra jussimus annotari :tum,
Nostræque Bullæ impressione; ad hæc,
Bullis nostris roborari. Ante Ludovici II. tempora in usu erat
Anulus. Idem
Anuliseu
Bullæusus perseveravit ad Ottonem primum Imperatorem, qui
sigilliappellatione identidem usus est ex eodem Spicilegii tom. 5. pag. 407. 410. 414. Ottonem Magnum hac in re imitati sunt Reges nostri Capetiani, non tamen semper, ut patet cum ex aliorum, tum ex Philippi I. exemplo et verbis,
Bullis nostris subsigniri jussimus, in Historia Trenorchiensi pag. 325. in qua Historia alia de
sigilloHenrici I. ac Philippi jam dicti exempla occurrunt, uti et alibi passim.
Hæc vero nostra auctoritas ut ab omnibus observetur et verius credatur, diligenciusque custodiatur, more nostro subscribi, et de Bulla nostra subter jussimus sigillari.Chart. Caroli II. ann. 883. ap. Neugart. Cod. Dipl. Aleman. vol. 1. pag. 445 :
Hoc idem præceptum propria manu firmavimus, et de Bulla nostra subter insigniri præcepimus.Hincmar. Remens. Annal. ad ann. 867. ap. Pertz. vol. 1. pag. 475 :
Hincmarus... epistolam suo nomine ad Nicolaum Papam dictari in contrarietatem Hincmari fecit, quam et Bulla sui nominis sigillavit.Vide Burla.
Metropolitani Bulla eas muniri oportet.Versus de Vicelino Episcopo Bremensi :
Infra :Chartas conscriptas, et res in scripta redactas. Bullis firmavit, bannoque suo stabilivit.
Scriptis firmavit hæc, et Bulla solidavit.
Ob eandem causam speciales litteras cudere Bulla nostra impressas collibuit.Mabill. Analect. tom. 3. pag. 302. in Charta Johannis Archiep. Arelat. pro Fratre Bonaventura ann. 1233 :
Et quoniam sigillum proprium nondum habemus, cum nondum pallium fuerimus assecuti, huic instrumento Bullam Arelatensis Capituli præcipimus apponendam.
Bullamunitum, quemadmodum
sigillumpro ipsomet diplomate : quomodo appellamus hodie Diplomata ac Rescripta Pontificum Romanorum. Wildebrandus ab Oldenborg. in Itiner. T. S :
Ita ut hospes, si terram intraverit, absque Regia Bulla exire non possit.Brompton. :
Et super hoc ostendit Bullas et alia munimenta, quæ inde præ manibus habuit.
Warandiam petens Herewicus comes ipsi Bullam, id est, sigillum, dedit, ut sibi ipsi cautelam in scripto exprimeret sufficientem.
Buletta, et
Bulletino. Anastasius in Nicolao I. PP. pag. 217 :
Hic Christi amicus omnium nomina claudorum, cæcorum atque ex toto debilium in urbe Roma consistentium scripta apud se retinens, quotidianum illis victum ministrare studebat. Nam reliquis pauperibus gressum aut vires habentibus hujuscemodi, ut vicissim eos pasceret, sapienter reperit modum, scilicet Bullas suo nomine titulatas fieri jussit, et has eis dari præcepit, ut quanti prima feria, quanti 2. quanti 3. et cæteris obliquis(reliquis) feriis prandere debuissent, per signum Bullarum facilius nosceretur. Et in iis quidem Bullis, quæ eis datæ sunt, qui 1. feria refici debebant, fecit per singulas 2. nodos, et sic per omnes usque in sabbatum, ut quot feriæ essent tot essent nodi per singulas Bullas, includens in eis nuces, ubi nodi fiebant, quatenus nullus pauper haberetur in urbe, qui vel uno die per hebdomadam de suis eleemosynis non esset refectus.
OstenduntNeque tamen ii semper sigilla pendentia suis apposuere diplomatibus ; sed ut plurimum sigilla cerea, annulo signatorio impressa, Chartis ipsis affigebant cujusmodi nonnulla videre licuit in Archivo Sandionysiano, et quale exhibetur Caroli M. in Monumentis Paderbonensibus, et ejusd. Ludovici apud Chiffletium in Historia Tornutiensi pag. 262. in quopræcepta ex nomine vestro Aureis sigillis signata.
Neque tamen hæc verba de bulla accipienda censuerim ; sed de cereo sigillo, litteris impresso. Certe bullas aureas Imperatores Francicos et Germanicos non appendisse constat, nisi iis tabulis, quæ et majoris essent momenti, et Privilegia Ecclesiarum continerent, cum cætera aut plumbeis, vel cereis munita conspiciantur. Ita Carolus Calvus, Ludovici filius,δεξάμενος τὴν τοῦ Βασιλέως σάκραν, κατεφίλησε τὴν σφραγίδα τὴν ἔχουσαν τὸ στηθάριον τοῦ Βασιλέως : Tum vero traditæ sibi Imperatoris sacræ, seu Epistolæ, sigillum ejusdem facie cum pectore insculptum exosculatus est.
Chartas Auro bullatasMonasterio Sandionysiano indulsit ; ut habet Sugerius abbas apud Doubletum pag. 873 ;
Cum appenditiis sigillis Aureis,ut ait lib. de Administratione sua. Profert Sanjulianus in Tornutio pag. 510. aliud Diploma ejusdem Caroli, nondum Imperatoris, quod ita clauditur :
Manu nostra propria eam firmavimus, et Bullis nostris subinsigniri jussimus.Cui quidem Diplomati, ait idem Scriptor, appensum erat sigillum aureum, (
Byzantiumappellant veteres Tabulæ ejusdem Monasterii) in cujus antica Regis protome, in altera ejusdem Caroli monogramma conspiciuntur. Existit bulla alia aurea ejusdem Caroli Imperatoris appensa diplomati pro fundatione Monasterii S. Cornelii Compendiensis, quod descriptum legitur tom. 10. Spicilegii Acheriani pag. 157. sicque clauditur :
Manu propria subterfirmavimus, et Bullarum nostrarum impressionibus insigniri jussimus, etc.Hanc vero Bullam aiunt fuisse 8. vel 10. Ducatorum, nam ab aliquot annis furto sublata est. Sed ejusdem Monasterii monumenta docent, in antica illius parte protomen Imperatoris fuisse descriptam, cum hisce characteribus, KAROLUS IMPERATOR FRAN. TOP : (forte RO-MANORUM) in postica, RENOVATIO IMPERII ROMANI ET FRA. Hujus quidem Bullæ mentio est in 1. Regesto Parlamenti Parisiensis fol. 185. inter Aresta Pentecost. ann. 1271.
Quoddam privilegium Monasterii Compendiensis Bulla aurea Caroli Calvi Franciæ Regis signatum arestatum fuerat, tanquam de falsitate suspectum per Curiam, eo quod filo, cui Bulla ipsa appendebatur, poni poterat Bulla, et de eo removeri. Postmodum considerato, quod hoc plus proveniebat ex antiquitate privilegii ipsius, quam ex aliqua falsitate, præcepit dominus Rex privilegium ipsum reddi Abbati et Conventui dicti loci.Hanc Bullam se vidisse testatur Carolus Molinæus in Consuetud. Paris. tit. de Feud. § 39. Quin cæteri Francorum Reges Bullis perinde aureis usi sint, etsi vix dubitem, cum harum usus omnibus ferme Principibus
dicebant, quod ad eos pertinebat justitia de homine per Chartam Regis Ludovici, quam super hoc prætendebant, in qua pendebant duo annuli aurei, per quam concessa erat eisdem justitia suorum hominum.
Ordinationes Barbinasvocant fol. 37. descriptum legitur Diploma Caroli VII. Regis Franciæ 7. Octob. ann. 1437. quo Diploma aliud Ludovici VII. pro
pareagioEcclesiæ Mimatensis confirmat, quod
bulla aureamunitum esse dicitur. Præterea in Chartophylacio Regis Christianissimi asservatur Epistola Leolini Nortwalliæ Principis ad Regem Philippum VI. scripta, qua recepisse se agnoscit illius literas, aureo sigillo sigillatas, in quibus inita inter Franciæ Regnum et Walliæ Principatum fœdera continebantur. Denique Spelmannus scribit a se visam Bullam auream Francisci I. Regis Franciæ, appensam fœderi, quod cum Henrico VIII. Anglorum Rege pepigit, in cujus anticæ circulo versus hic describitur : PLURIMA SERVANTUR FOEDERE CUNCTA FIDE. Id ipsum de Bulla aurea Henrici istius pariter fœderis Diplomati appensa testatur Peirescius in Adversariis MSS. quam se vidisse testatur in Archivo Regio, et majoris esse formæ, ac pondo 10. aureorum Hispanicorum, in qua efficta sunt regni Anglici insignia, cum corona regia epanoclista, et periscelide.
Reges Angliæ, apud Matth. Paris pag. 172. Willelmum Thorn. lib. 2. cap. 15. et tom. 5. Spicilegii Acheriani ;
Reges Siciliæ, apud Romualdum Salernitanum in Chronico MS. ann. 1166.
Reges Italiæ, apud Puricellum in Ambrosiana Basilica pag. 282 ;
Reges Hispaniæ, apud Matth. Paris pag. 584. 598. Florentium Wigorniensem pag. 357. et Marcam lib. 7. Hist. Beneharn. cap. 8 ;
Regum Portugaliæbullas aureas multas adservari Ulissiponæ in Archivis Turris
do Tomboauctor est S. Rosa de Viterbo Elucid. tom. 1. col. 211.
Reges Hungariæ, in Decretis Andreæ Regis cap. 25. et apud Hieron. Rubeum lib. 6. Hist. Ravennat. pag. 405.
Reges Bulgariæin Actis Innocentii IV. PP. pag. 54. 55. et apud Leonem Grammaticum pag. 503 ;
Sultanos Iconienses, apud Duchesnium in Probat. Hist. Ducum Burgund. pag. 136. denique
Duces Apuliæ, in Chronico Casinensi lib. 3. cap. 57. lib. 5. cap. 10.
Gradonici Duc. Venet. bulla aurea ap.
Buchon. Dominat. Franc. en Orient. tab. 2. bis. num. 2. Vide Natal.
de WaillyPalæogr. vol. 2. pag. 45. Gatterer. Diplomat. Theoret. § 125.
Bullæ Aureæ, sigillum cereum ad majorem cautelam subjici dicitur. Quod eo lubentius animadverto, ne quis temere alicui impostori assignet diploma, in quo
bullæ aureæmentio haberetur, cujus loco, sigillum cereum conspiceret :
Præsens privilegium exinde fieri, et aurea Bulla majestatis nostræ impressa tipario jussimus communiri, alio consimili subpendenti ejusdem majestatis sigillo cereo concesso similiter ad cautelam.
Romani Pontificesaurea Bulla interdum literas suas obsignarunt ; quod tamen, ait Dominicus Rainaldus, nunquam observatur, nisi in confirmatione Romani Imperatoris. At Spelmannus refert, Clementis VII. diplomati, quo
Defensoris Fideititulum Henrico VIII. Regi Angliæ contulit, appensam esse Bullam auream.
literas cum aurea Bullavocant Willelmus Tyrius lib. 18. cap. 30. et Jacobus de Vitriaco lib. 3. extremo ;
Præceptum aurea Bulla bullatum, Leo Ostiensis lib. 3. cap. 37 ;
Præceptum aureo sigillo signatum, Petrus Diaconus lib. 4. Chron. Casin. cap. 109 ;
Chartam sigillo aureo præmunitam, vetus Diploma apud Marcam in Hist. Beneharn. pag. 601 ;
Privilegium cum sigillo auri, Godefridus Monachus S. Pantaleon. ann. 1167.
Auro signatas literasdixit idem Tyrius lib. 18. cap. 32. Bullas denique
Literas aureasvidetur appellasse Wippo de Vita Conradi Salici pag. 438 :
Legationis tamen causam postea Imperator Græcorum aureis Literis Imperatori Conrado scripsit.Et Anonymus Hasenrietanus apud Gretzerum in Episcopis Eystetensibus, de Arnulpho Imp. :
Regali donatione tradidit, et chirographo aureis literis inscripto stabilivit.Albertus Stadensis ann. 1179 :
Hanc EpistolamNeque enim his locis(Manuelis Imp.) Imperator suscepit scriptam aureis literis.
His dictis atque completis,Ita apudχρυσοβούλλιον , id est, Epistolam auro scriptam et signatam mihi dederunt vobis deferendam.
Et infra :Χρυσοῖς γραφῆναι γραμμάτων ἔδει τύποις Τὸν ἐν λόγοις κάλλιστον ὡς χρυσοῦν ὂλον.
Ὅθεν φυλάξει τὴν χάριν κεκρυμμένην Χρυσοῦς φύλαξ, κάτωθεν ἐμβεβλημένος.
Διά κινναβάρεως γράφας, και βούλλῃ σφραγίσας χρυσῇ.
Lo qual nostre senyor Deu per la sua gran misericordia havia fet, e atorgat à la casa de Arago, lo qual era bullat ab Bulla de or ; e era cler e net, e non corrumput, ne viciat en res, ço es que la bandera de la casa real de Arago null temps fo vençuda ne arracanda del camp, semblant que fo ver, que s'en perde una per sa folia : e volch ho dir per lo Rey En Pere Rey d'Arago, et Senyor de Montpeller, qui per sa follia fon mort à Morell.Sic nugantur interdum Scriptores.
sacrum privilegium imperiali Aurea Bulla munitum.Græce dicitur
Tulerunt et alias literas argento signatas.Meminit pariter Phranzes lib. 2. cap. 10. Servatur etiam in Gazophylacio Sangenovefano Parisiensi Bulla argentea spissior Ludovici Pii, in cujus parte altera visitur ejus protome, cum Inscriptione solita, XPE PROTEGE HLUDOVICUM IMPERA-TOREM : in altera nihil effictum est.
Non enim ex consuetudine anteriorum Regum hoc facere decrevimus, sed solummodo propter necessitatem et mercedis augmentum transcribere præcepimus hoc modo, et super plumbum sigillari jussimus.Exstat alia Ludovici II. Imp. ann. 875. pro Monasterio S. Clementis Insulæ Piscariæ, quæ
Bullæ Plumbeæ impressione sigillatadicitur apud Ughellum tom. 6. pag. 1310.
Novissime vero scripsit magnum, quod fecerat, pessimumque peccatum, et plumbo Bullavit chartam illam.Codinus de Offic. cap. 5. num. 27. ait, Imperatorem Constantinop. cum ad matrem et uxorem, aut filium Imperatorem, scribebat, cerea ; cum ad Despotas, Patriarchas, et reliquos honoratiores Principes, plumbea Bulla uti solitum. Paulo aliter Codex Regiæ Bibl. 2023. :
Μολιβδόβουλα δὲ κεῖνται εἴς τε τά βασιλικὰ πιττάκια, καὶ τὰ δεσποινικά, καὶ τά πρὸς Δεσπὸτας, καὶ Σεβαςτοκράτορας, καὶ Καίσαρας ὁποῖοί εἱσι, καὶ πρὸς Ῥῆγας πάντας, καὶ πρὸς τούς Πατριάρχας καὶ τοῦς καθολικοὺς ἀρχιεπισκόπους εἰς δὲ τοὺς ἄλλους πάντας Μητροπολὶτας καὶ ἄρχοντας, κηρόβουλλα, εἰς μόνον δὲ τὸν Ῥωσίας πέμπουσι μολιβδόβουλλον.Meminit Petrus Diaconus lib. 4. Chron. Casin. cap. 109. præceptorum Imperatorum Constantinop.
plumbosignatorum. Ad ejusmodi sigilla plumbea referenda sunt etiam, quæ habet Leontinus Episcop. Neapolit. in Apologia pro Christianis et SS. Imaginibus, Act. 4. VII. Synodi :
ᾭσπερ ὁ κελευσιν βασίλεως δεξάμενος, καὶ ἀσπασάμενος τὴν σφραγίδα, οὐ τὸν πηλὸν ἐτίμησεν, ἢ τὴν χάρτην, ἢ τὸν μόλιβδον, ἀλλά τῷ βασιλεῖ τὴν προσκύνησιν καὶ τὸ σέβας ἀπένειμεν,etc.
Regesetiam
SiciliæBullis plumbeis usos advertere est apud Rocchum Pirrum tom. 1. pag. 129. 316. 414. 475. tom. 2. pag. 20. 279. 280. 283. ut
Reges Hispaniæ, apud Ant.
Yepezin Chron. Ord. S. Benedicti sub finem tom. 7.
Duces Venetosuti sigillis plumbeis : sed longe ante Alexandrum usos probat Sansovinus in Venetia lib. 11.
reges Aragon. Cypri et Portugal. Charta Jacobi II. reg. Arag. ann. 1319. pro unione regnorum Arag.
Præsens scriptum nostrum mandavimus Bullæ nostræ plumbeæ munimine communitum, etc.Lit. Henr. reg. Cypri ann. 1247. in Chartul. Campan. ex Cam. Comput. Paris. :
Je ai fait faire ce présent privilege et garnir le de mon Seel de plomb, par la garantie de mes homes dou royaume de Cypre.Pactum inter reg. et prælat. Portugal. ann. 1330. apud Odor. Raynald. ad ann. 1289. § 17 :
Promiserunt.... regem Dionysium daturum literas suo plumbo regio Sigillo munitas, etc.Hujus pariter mentio fit in Charta Hugonis
Revelmagistri Hospit. S. Joan. Jeros. ann. 1274. ex Chartul. Cluniac. ch. 178 :
In cujus rei testimonium præsentes litteras Bulla nostra plumbea fecimus communiri.Inter privilegia a Rom. Pontif. reipublicæ Lucensi concessa, illud veluti potissimum recenset Ptolomeus in Annal. brev. ad ann. 1064. ut
bulla plumbeauteretur :
Primo tribuit ei Bullam plumbeam pro sigillo communitatis, ut habet dux Venetorum.Nihilominus rarissima esse imperatorum, regum, principumve diplomata sigillo plumbeo munita, censet Muratorius ; unde caute judicandum esse de his, quæ supersunt, monet vir eruditus, quem consule tom. 3. Antiq. Ital. med. ævi col. 91. et 135.
Bullispræterea
Plumbeisusos constat Episcopos, atque adeo summos Pontifices : ac Episcopos quidem, ex Concilio Cabilonensi II. ann. 813. cap. 41 :
Literas etiam habebit, in quibus sint nomina Episcopi et civitatis Plumbo impressa.Et ex Anastasio Bibl. in Præfat. ad octavam Synodum, de eadem Synodo :
Et omnia hæc in quinque Codicibus scripta sive compacta, et omnium subscriptionibus roborata ; sed et ipsos Codices Plumbea Bulla munitos, atque sigillatim loci servatoribus traditos, patriarchalibus sedibus deferendos, etc.
bulla plumbeaipsius archiepiscopi in filis sericis rubei croceique coloris sigillata erat, ut ibi observatur.
non solere cisalpinos Præsules vel Primates scriptis suis autenticis Bullas Plumbeas apponere, sed cereas.De transalpinis certe id observare est ex Roccho Pirro tom. 1. pag. 320. etc. tom. 2. pag. 281. etc.
Bulla Plumbeamemoratur a Mabillonio lib. 2. de Re Diplom. cap. 15. num. 3.
Hæc domnum Papam nullis narrantibus fecisse crederemus, nisi literæ fidem admitterent, quæ Plumbo signatæ ejus nominis characteres monstrant.Carmen de Curia Romana v. 985 :
Et v. 1009 :Non auro, non argento, sacra Bulla refulget, Insignit chartas Plumbea forma sacras.
Ponitur incudi pars quædam parvula Plumbi, Et redit argenti tempore forma brevi ; Malleus impositæ vix dat tria verbera massæ, Et subito Plumbum se novat ære novo.
Epistolam suo nomine ad Nicolaum PP. dictari... fecit, quam et Bulla sui nominis sigillavit.Polydorus Virgilius ait, Agathonem PP. in cera annullo impressisse sigilla : verum postea
tempore Gregorii Magni Bullas fuisse, et adhuc in Romana Ecclesia aliqua ipsius privilegia bullata servari.Ita etiam Wil. Thorn. in Chron. cap.
de WaillyPalæogr. vol. 1. pag. 46.
Plumbo Anglico teguntur Ecclesiæ, nudantur Romano.Sed et ne quid intactum relinquatur, primus Clemens VI. domus insignia Bullis suis impressit. Albertus Argentin. ann. 1342 :
Hic Papa cum arma progeniei suæ haberent quinque rosas, contra morem antecessorum, totidem rosas poni fecit in Bullis.
Nec mireris, quod Bulla non exprimens nomen nostrum est appensa præsentibus, quæ ante consecrationis et benedictionis nostræ solennia transmittuntur : quia ii, qui fuerunt hactenus in Romanos electi Pontifices, consueverunt in bullandis literis ante suæ consecrationis munus modum hujusmodi observare.
Præfatus prædecessor nondum benedictus et consecratus... per litteras suas bullatasBulla sua, quæ nomen suum nondum exprimebat, vobis concessit... Licet igitur eædem litteræ sic bullatæ plenissimam in se habeant potestatem, maxime cum Sedes Apostolica, ante consecrationem et benedictionem electi in Summum Pontificem, cum defectiva Bulla electi nomen nullatenus exprimente, bullare litteras suas consueverit ab initio.
Datum Fundis sub Bulla capitibus apostolorum Petri et Pauli consignata, qua utuntur ad apostolatus apicem assumpti ante sui coronationem,Adde Bullas Bened. XIII. ann. 1374. in Reg. 1. Chart. ad ducat. Brit. spectantium in Bibl. reg. fol. 25. r°. et Gregor. XII. ann. 1406. ad calcem Stat. eccl. Reat. MSS.viii. Kal. Oct. assumptionis nostræ anno primo.
Ut clarius hocHæc, tametsi longiora, nemo, opinor, extra propositum esse judicabit. Vide Propylæum ad Acta SS. Maii et Paralipom. quibus adde tom. 5. novi tract. de re diplom. pag. 82. etc.(quando scilicet exequi debent mandata) intelligant simplices capellani, aliqua exempla super hiis hic duximus inseri. Non debent exequi mandata auctoritate apostolicæ literæ, si falsa Bulla falsis literis sit appensa. Item si filum de vera Bulla sit extractum ex toto, et per aliud filum falsis literis eisdem literis de Bulla inseratur. Item si filum ab ea parte, in qua carta plicatur incisum cum vera Bulla filis literis immittatur sub eadem plicatura cum filo simul canapis restauratur. Item si a parte superiori Bullæ, altera pars fili sub plumbo resinditur(sic) et per idem filum literis falsis inserata reducitur infra plumbum. Item si habeant rasuram in loco suspecto, puta in nominibus citandorum, vel judicis, vel in data, vel ubi est vis quæstionis. Item cum scriptura literarum, quibus apposita fuerat vera(Bulla) cum aqua vel vino universaliter abolita seu deleta, eadem carta de novo rescribitur. Item cum cartæ totaliter abolitæ, cui apposita fuerat vera Bulla, alia subtilissima carta ejusdem cantitatis scripta cum tenasissimo glutino conjungitur. Item si Bulla non sit æqualis, sed alicubi magis tumida, alicubi magis depressa. Item in adjunctione filorum et in monitione Bullæ, vel in obtusione, et aliis modis poterit falsitas deprehendi. Item præsumuntur esse falsæ literæ apostolicæ, si falsam latinitatem contineant. Item dicuntur esse falsæ, si Papa vocat filium episcopum vel superiorem aliquem : hos enim vocat fratres. Item si vocat fratres regem, vel principem, vel quoscumque alios clericos vel laicos : hos enim omnes debet vocare filios et consimiles. Item si uni personæ scribit in plurali : non enim dicit uni personæ quantumcumque sit, episcopus, vel rex, vel alius, mandamus vobis, sed mandamus tibi. Per tales enim literas, si falsitas sit evidens et manifesta, capellanus non debet aliquatenus exequi quod mandatur.
Bullarum Plumbearumusus alios etiam spectavit : nam plures Dominorum Montispessulani in Camera Computorum Paris. asservantur. Vide ectypon Bullæ alterius plumbeæ in Adversariis Peirescianis, cum hac Inscriptione :
Bulla Girardi Amici, et in altera parte,
Domini de Cavis montibus. In Libertatibus concessis
Si aliquis voluerit sigillum plumbeum Dom. Comitis super aliquo contractu vel negotio roborando, fiat inde petenti copia, et det 3. sol. et nil amplius ab eo inde exigatur. Si vero voluerit cereum sigillum, det 12. den. tantum.
Chirographorum confectionem Anglicanam, quæ antea usque ad Edwardi Regis tempora fidelium præsentium subscriptionibus cum crucibus aureis aliisque sacris signaculis firma fuerunt, Normanni condemnantes, chirographa chartas vocabant, et chartarum firmitatem per uniuscujusque speciale sigillum, sub installatione trium vel quatuor astantium conficere constituebant.Vide Sigillum.
Item quia per Bullam Leoninam concessum est auditoribus causarum commissionalium restituere et prorogare fatalia appellationum, cujus tenor sæpe in processibus per notarium frustra inseritur, etc.
Bullas facere, id est, tumores :
Sic urina Bullat. Bullantes aquasdixit Plinius, quasi bullis tumentes et scaturientes.
Fontem affluentem bullis, Apuleius lib. 4.
Fidem Christi Bullantes proprio sanguine.
Hanc ergo epistolam annulo Ecclesiæ nostræ Bullare censuimus.Anastasius Bibl. in Vita S. Joannis Eleemosyn. num. 94 :
Non potest scribere et Bullare ? mox abiens scripsit propria manu peccatum, et Bullans portavit beato.Ursus Subdiaconus in Vita S. Basilii Cæsariensis cap. 10 :
Et plumbo Bullavit chartam illam.Ubi Amphilochius,
Chron. Casin. lib. 3. cap. 7 :Bullatas offert signato cortice chartas.
Præceptum aurea bulla Bullatum.Cap. 57 :
Charta aurea bulla Bullata.
Privilegium Bullatum bulla aurea, in Epistol. Frider. II. Imperat. ad Honor. P. anno 1223. ap. Pertz. vol. Leg. 2. pag. 251. Nota Notarii ad ejusd. Privil. ann. 1232. ibid. pag. 298 :
Ex autentico..... Bullato et corroborato bulla aurea.Rudolf. I. Charta ann. 1274. ibid. pag. 395 :
Litteras meas dabo, aurea bulla typario regie majestatis impressa Bullatas.
Nemo cogatur Bullare nisi pro libito suo,hoc est,
Bullæappositionem requirere. Statuta Massil. lib. 1. cap. 9. § 5 :
Item statuimus quod illi duo notarii qui statuti erunt in palatio, debeant habere et tenere quandiu erunt inillo officio Bullam et sigilla omnia, cum quibus hucusque consuetum est Bullari et sigillari Instrumenta.
Sigillo Bullatum, in Charta Philippi Comitis Flandr. ann. 1163. Occurrit passim.
τὰ αὐθεντικὰ συνοδικὰ βεβουλλωμένα.Adde Acta S. Anastasii Persæ cap. 4. n. 26.
Bulliresuo loco.
Cujus delegationis et auctoritatis, et pallii acceptionis pagina nobis est destinata, juxta morem S. Romanæ Ecclesiæ Ebullata.
dissigillare. Vetus Interpres Sextæ Synodi Act. 15 :
Et Disbullata est hujusmodi charta.Græca habent :
Ὁ προσενεχθεὶς χάρτης ἀπὸ Πολυχρονίου.... ἀποβουλλωθήτω. Καὶ ἀποβουλλωθέντος τοῦ χάρτου,Papias :etc.
Habebis potestatem, ipso nostro nuntio præsente et præsentibus venerabilibus fratribus Minoribus et Prædicatoribus Venetiis commorantibus, eandem sacrosanctam Coronam Disbullandi et ostendendi domino Duci et aliis bonis hominibus Venetiarum, et iterum ipsam bullandi, præsentibus eodem nostro nuntio et dictis fratribus.
Bullarumseu diplomatum confectores. Gesta Innocentii III. PP. pag. 28 :
Fecit edictum, ut nullus Officialis Curiæ suæ quidquam exigeret, præterquam solos Scriptores et Bullarios,quibus certum modum præfixit, etc.
Ex Constitutione Pii V. quæ incipitOccurrit passim apud recentiores.Licet omnibus notissimum sit , quæ in Bullario Romano non reperitur Kalendata, nec expedita fuit, sed ejus solam signaturam sufficere voluit idem Pontifex.
Bulla. Stat. Astæ pag. 107. v° :
Item quod omnes forenses et cives temporibus dictarum nundinarum vendentes carnes et vinum ad minutum in dicta civitate seu ejus burgis, teneantur et debeant solvere dacitum, revam seu Bullam.Ibidem :
Quod vinum sive carrariam debeant habere et tenere bullatam Bulla dicti emptoris ; ..... et dictum vinum teneatur bullari facere.Annal. Placent. ad ann. 1447. apud Murator. tom. 20. Script. Ital. col. 896 :
Communitas Mediolani ipsam civitatem Placentiam et ejus districtum..... fecit immunem et exemtam ab ordinariisHinc(oneribus) per annum præsentem, exceptis dumtaxat mercantia, bulletis, pontibus, et Bulla vini quoad hospites.
Et quod vinum suum possint in dicto loco Rochæ emere, vendere, sine Bullatura, dacito, vel aliquo onere.
Ordinatumin Stat. Cadubr. cap. 75. lib. 3.est quod quicumque vendiderit vinum ad minutum, seu aliquam quantitatem vini ex vase non Bullato per officiales deputatos ad Bullandum vina, quæ minutim venduntur, etc. Mensuræ justificatæ et Bullatæ,
Tunc ipsi(falso) testi scindantur ambæ nares, et bulletur in fronte cum bulla vicarii ferro igneo, et nunquam credatur ejus dicto.
Si veroVide infra Bullatio.(uxorem) quam secundo desponsaverit carnaliter non cognoverit, tunc in l. libris Pap. curiæ condemnetur, quas si non solverit infra unum mensem, fustigetur, et Bulletur in tribus locis faciei.
Delegationem et subdelegationem concedimus pleno jure,...... furum suspensionem, membrorum truncationem, Bullationem in facie, etc.Vide supra in Bulla.
- a water-bubble, bubble: perlucida, O.—A boss, knob (upon a door): bullae aureae.— A stud (in a girdle): notis fulserunt cingula bullis, V.—An amulet worn upon the neck by boys of free birth (mostly of gold): sine bullā venerat: filio bullam relinquere, L.—Orig. an Etruscan custom; hence, Etruscum aurum, Iu.: bullā dignissime, i. e. childish, Iu.—On the forehead of a pet stag, O.
BULLAa water bubble, and, from the resemblance in form, a boss, sometimes of ivory, but usually of metal, employed, like the λοι of the Greeks, to adorn the sword-belt (bullis asper balteus, Sid. Apoll. Carm. 2), the military girdle (aurea bullis cingula, Verg. A. 9.359), the sword (Hom. Il. 11.29), the sceptre (ib. 1.246), a goblet (ib. 11.633), a bronze chest (Niccolini, Case di Pompei, pl. xxxiii.), the panels of doors (Plaut. As. 2.4, 20; Cic. Ver. 2.4, 56, where we learn that the ivory doors of the temple of Athene at Syracuse were adorned with golden bosses). The magnificent bronze doors of the Pantheon at Rome are enriched with highly ornamental bosses, some of which are here shown. Petronius (Sat. 30) speaks of fortunate and unfortunate days being marked by such bosses.
We most frequently read, however, of bullae as ornaments suspended from the neck, worn by children, and especially by the sons of the noble and wealthy. Hence the phrase heres bullatus in Juvenal (14.4). These bullae were made of two concave plates of gold fastened together by a brace of the same material, so as to form a globe, within which an amulet was contained. Hence it is described as bulla aurea. (Macrob. Sat. 1.6.16; Plin. Nat.33.10; Fest. p. 36 ; Prop. 5.1, 131; Plaut. Rud. 4.4, 126.)
The use of the bulla, like that of the praetexta, was derived from the Etruscans, whence it is called by Juvenal (5.164) aurum Etruscum. Both men and women are frequently represented in Etruscan art as wearing necklaces and bracelets formed of bullae (Micali, Mon. di popoli ital. pl. xliii. foll.), doubtless containing amulets [AMULETUM] and such bullae are preserved in museums. Plutarch (Romul. 25) says that they were first introduced into Rome by generals triumphing in imitation of Etruscan kings and Lucumones, while Pliny (l. c.) says that the custom of boys wearing them was originated by Tarquinius Priscus, who granted one to his son for slaying an enemy while still praetextatus. However, they were worn by the general at his triumph and by boys to avert evil influences (Macrob. Sat. 1.6, 9; Plin. Nat.33.84). [FASCINUM] The bulla was originally worn only by the children of the patricians, but subsequently by all of free birth (Cic. Ver. 1.5. 8, 152); while children of the libertini were only permitted to wear an ornament of the same kind made of leather (nodus tantum et signum de paupere loro, Juven. 5.165; libertinis scortea, Ascon. ad Cic. l. c.). [NODUS] On coming of age it was laid aside, together with the praetexta, and was consecrated on this occasion to the Lares. (Pers. 5.31.) Examples of boys represented with the bulla are not unfrequent in statues, on tombs, and in other works of art.
The annexed woodcut represents a boy wearing a bulla (bullatus). The bulla was sometimes hung as an ornament and a charm on the forehead or round the neck of pet animals
(Ovid. Met. 10.114). (Marquardt, Röm. Alt. vii. pp. 82, 182.)
[J.Y] [J.H.F]A circular plate or boss of metal, so called from its resemblance in form to a bubble floating upon water. Bright studs of this description were used to adorn the sword-belt (aurea bullis cingula; bullis asper balteus). Another use of them was in doors the parts of which were fastened together by brass-headed, or even by gold-headed, nails. The magnificent bronze doors of the Pantheon at Rome are enriched with highly ornamented bosses.
We most frequently read, however, of bullae as ornaments worn by children suspended from the neck, and especially by the sons of the noble and wealthy. Such a one is called heres bullatus by Juvenal. His bulla was made of thin plates of gold. Its usual form is shown in the annexed illustration, which represents a fine bulla preserved in the British Museum, and is of the size of the original.
The bulla was worn by children of both sexes for ornament, as a token of paternal affection and a sign of high birth; and, as it was given to infants, it sometimes served, like other ornaments or playthings (crepundia), to recognize a lost child. Probably, also, it contained amulets. See Amuletum.
Instead of the bulla of gold, boys of inferior rank, including the children of freedmen, wore only a piece of leather (lorum).
The use of the bulla, like that of the praetexta (q.v.), was derived from the Etruscans.
On arriving at adolescence, the bulla was laid aside, together with the praetexta, and it was often consecrated, on this occasion, to the Lares, or to some divinity. See Fascinum.