cambire

cambire [LL < Gall.], ~ēre, ~iare 1 to exchange, give in exchange. b to receive in exchange. c to substitute. hanc terram ~ivit Hugo ‥ Brictuino ‥; et ipsum scambium valet duplum DB I 84b; 1111 xx acras de dominio que ~ite fuerunt pro terra Blachemanni (Ch. Regis) Chr. Abingd. II 58; nemo ~iat [AS: hwyrfe] aliquid sine testimonio prepositi (Quad.) GAS 157; nemo ‥ emat vel ~iet [AS: hwirfe], nisi plegium habeat et testes Ib. 221; a1222 cum tribus acris de B., que fuerunt ~ite pro crofta Brithwy Reg. Malm. II 9; 1226 carucatam terre ‥ quam ‥ W. rex Scotie vobis ~iavit Mon. Hib. & Scot. 24a; 1237 ibi debent illam [wesdam] vendere vel ad alias merces ~iare MGL II 68; 1507 quod ‥ possint ‥ bargannizare et commutare, ~iare, excambiare, recambiare et intromittere barganneas (Pat) Foed. XIII 164a; c1540 merces suas alienigene pro mercibus regni campserunt Extr. Chr. Scot. 116; 1550 quod nemo prebendariorum dehinc temere ~eat suum hortum Midlothian 220 (cf. ib.: in hortis nostris clandestine camsis).  b †1084 Cattun, cujus quandam partem ab Ædmundo ‥ emi, alteram vero a Maldredo pro Winloctune ~iavi Ch. Durh. 4; s1191 vix ‥ illo denario tredecim fabas emerunt ‥ et ‥ venditor xiv multa supplicatione dignatus est incolumi faba ~ire [unam] vitiosam Itin. Ric. I 75; terram illam calumpniati sunt, dicentes quod pater eorum ‥ pro patrimonio suo illam terram ~ierat Lib. Eli. II 7.  c nec sufficiet eum tunc demum alium producere campionem ‥; neque enim alium pro eo poterit ~iare qui primam fecit vadiationem Glanv. II 3; 1444 data presencium ‥ fuit translata racione receptoris predicti nuper ~iati DL ChancR 10. r. 4 no. 45. 2 to change (money). b (absol.) to act as moneychanger. 1100 nullus sit ausus ~ire denarios nisi monetarius (Breve Regis) GAS 523; 1205 si quis ~iaverit den. vel argentum aliter quam ad cambium nostrum ‥, tam ~iens quam reperiens cum eo quod ~iaverit capiantur Pat 54b; 1222 ne aliqui ‥ cambium aliquod facere presumant de denariis novis vel veteribus, sc. novos pro veteribus vel veteres pro novis ~ientes Pat 359; 1247 homines ‥ qui utiles sint ad intendendum cambio nostro in dicta villa [Norwici] et pecuniam nostram ‥ recipiant et ipsam in forma quam ‥ clerici nostri injungent possint et sciant ~ire Cl 98; 1248 qui ‥ velint ad cambium domini regis veterem monetam ~ire dabunt pro qualibet libra ‥ x d. (Examinatio monete) Oxnead Chr. app. 317; 1254 ad inquirendum ‥ qui ‥ ~iaverint veterem monetam pro nova vel aliud argentum ‥ contra statuta cambii nostri (Pat) G. S. Alb. I 342; c1285 de denariis ‥ de veteri moneta ~iatis KR Ac 234/19 m. 2; 1294 eam [monetam] ad cambium nostrum deferent ‥ ~iendam RGasc III 206 (cf. ib. 208: ~iandam).  b c1130 monetarius ‥ solvet pro moneta abbati et monachis Rading’ ‥ consuetudines ‥, et ~iet in terra abbatis MonA IV 41b. 3 to change, transform. figulus ‥ / qui, nova vasa creans, ea cambit et aptius ornat P. Blois Euch. 9. 1142C.