casula
casula, a cottage, hut
căsŭla, ae, f. dim. [casa],
- a little cottage or hut, a small house, Petr. 44, 15; 46, 2; 77, 4; Juv. 11, 153.—
- II A sepulchre = hypogeum, Petr. 111, 5.
casula, ae, f. (Demin. v. casa), I) als Gebäude, a) die kleine Hütte, c. modica, parvula, Apul.: parva casula cannulis temere contecta, Apul.: casulā contentus erat in horto suo, Plin.: videas casulas meas, mein kleines Gütchen, Petron. – b) die Totenkammer (= hypogeum), Petron. 111, 5. – II) als Kleidung, ein Mantel mit Kapuze, Augustin. de civ. dei 22, 8. Ven. Fort. vit. S. Medard. 2. Isid. 19, 24, 17. – Nbf. casubla, Greg. Tur. vit. patr. 8, 5. p. 696, 1.
aliquam agelli partem in qua sal confici solet ‥ ad construendos tres ~os et sex caminos ‥ concedens
disponebat ‥ parvulam sibi in suo monasterio sed cotidianis necessitatibus aptam condere ~am
in pavimento suae ~ae ‥ ultimum e corpore exhalavit spiritum
in quadam ~a, qua ‥ hospitari solebat
hic Sarra latitans casulae post ostia risit
~as sibi commanendi in affinitate sacri templi ‥ constituit
~a deserta ‥ que ibidem olim esse solebat, tantum muro lapideo fatalem hodie lapidem videas circuiri
anachorita ‥ ~am suam ‥ cedens sanctissimo successori
nonne ~e ille, quas soletis videre in favo, ostendunt similitudinem hereditatis illius, ‘multe mansiones sunt ‥’ []? John xiv 2
casla,heden
transmitto vobis [sc. episcopo Wint. ] ~am non olosiricam sed caprina lanugine mixtam et villosam ad tergendos pedes dilectionis vestre
statuerunt ut ‥ ~a Patricii esset circa magum et ~a magi circa puerum Patricii(
alter, ad illam accedens, cilicium quo induebatur leniter exuit et ~a bissina una cum tunica coccinea cum clamide quoque auro contexta decenter illam ornans dixit ‥(
precipimus ut ~e quibus noviter baptizati induuntur ad ecclesiam deportentur nec ad communes usus ‥ assumantur
vestes cum ~a
~a, quam misisti, ‥ utar in missarum solemniis
induti ~is sacerdos, diaconus ac subdiaconus peragant ministeria sua
venit ad locum quo abbas ‥ missae perfecit officium. ‥ at ille, tollens ~am a se qua indutus fuerat ‥
quod subjunxit quia ad dedicandam ecclesiam episcopus processurus sacris vestibus ‥ debeat esse indutus atque in expositione ipsarum sacrarum vestium ~am posuit, valde stupui
sacerdos induat se vestimentis sacris excepta ~a(
stola cum fanone et ~a albi coloris
apostolicus ‥ ~a cum pallio amictus tribunal ascendit; ceteri cum cappis sedebant
abbas R. [ob. 1119 ] ‥ dedit ~am unam, auro, tassellis ac gemmis pretiosis adornatam
una ~a festivalis cum vestimento suo optime parato; item alia ~a cum vestimento suo cotidiano; item due ~e et due albe parate(
[sacerdos ] ~a quasi clypeo protegitur
exemplum de sacerdote qui, nondum ~a indutus, cepit introitus multiplicare ne populus congregatus discederet
pretiosam planetam, †quem [l. que ] usitatius ~a vocatur
executor officii cum suis ministris ordinate presbiterium intrent [sic ] ‥, diacono et subdiacono ~is indutis, manus tamen ad modum sacerdotis extra ~am non tenentibus
archiepiscopus ‥ ex capella sua pretiosam ~am allatam panni diasperi ‥ precepit super altari offer[r ]i et ea sacerdotem statim indui
querat ‥ ornamenta capelle Margarete filie regis, viz. ‥ vestimenta, tunicam, dalmaticam, duplicem ~am, viz. festivale et feriale(
destinavit Evesham ymaginem cere indutam alba et ~a ad modum sacerdotis
astante illo ad altare et sacra missarum solemnia celebrante, Inimicus se exhibere non erubuit et oram ~e nunc trahens, nunc excuciens, devocionis obsequium impedire laborabat(
pro †casickis [? l. casulis ] et cappis emendandis
j ~a rubea per se cum alba et amita, stola et phanone rubea
pro ‥ ix ulnis de fustina pro j ~a ad capellam domini regis
a chesabylle , ~a, infula, planeta
vestimentum integrum ‥, viz. j capsulam, ij dalmaticas ‥
căsŭla, (13) æ, f. (dim. de casa ), ¶ 1 cabane : Juv. 14, 179 || [fig.] tombeau : Petr. 111, 5 ¶ 2 vêtement de dessus : Aug. Civ. 22, 8, 9 ; [plus tard] chasuble.
- 1. (postklass.) hutje;
- 2. (Petr.) dodenkamer, graf;
- 3. (Laatl.) mantel met capuchon; (Mel.) misgewaad, kazuifel.
De Casulis, id est, fanis.
Molendinum ad portam aquarum, Cambas et mansionarios, omnes pares et casatos, castellum cum Casulis suis.Ernaldus in Vita S. Bernardi inter hujus Opera tom. 2. col. 1108. edit. 1690 :
Et secedens in Casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit.Epist. Cuthberti de obitu Venerabilis Bedæ inter Acta SS. Benedict. sæc. 3. part. 1. pag. 538 :
Et sic in pavimento suæ Casulæ decantans, Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto, et cum Spiritum Sanctum nominasset, spiritum e corpore exhalavit ultimum.Hic
Casulaidem est ac
cellula.
Indumenta Paschalia, quæ mihi data sunt, omnia illiVide Vitam ejusdem Cæsarii. Fortunatus in Vita S. Medardi cap. 5 :(successori) serviant, simul cum Casula villosa, et tunica, vel galnape, quod melius dimisero.
Casula igitur, quæ per eum a matre dirigebatur artifici, egeno illi misericordia motus tribuit.
Casulula, in Actis SS. Junii tom. 2. pag. 80. ubi diversis verbis eadem res narratur.
Casulamfamulis ac viris privatis tribuit Procopius lib. 2. Vandalic. cap. 26 :
Ἱμάτιον ἀμπεχόμενος οὔτε στρατηγῷ, οὔτεἄλλῳ στρατευομένῳ ἀνδρὶ ἐπιτηδείως ἔχον, ἀλλὰ δούλῳ ἢ ἰδιώτῃ παντάπασι πρέπον, Κασούλαν αὐτὸ τῇ Λατίνων φωνῇ καλοῦσι Ρωμαῖοι.
cuculla. Theodemarus Abbas :
Cucullam nos esse dicimus, quam alio nomine Casulam vocamus.Vita S. Fulgentii Episcopi Ruspensis cap. 18 :
Casulam vel superbi coloris nec ipse habuit, nec Monachos suos habere permisit. Subtus Casulam nigello vel lactineo pallio circumdatus incessit.
Tunc ille humilitatis gratia subtus Casulam, qua erat indutus, contra brachium ægri vexillum Crucis apposuit.Johan. Diac. in Vita S. Gregorii PP. lib. 2. num. 45 :
Frater ergo de monasterio habebat fratrem sæcularem et postulavit eum dicens : Casulam non habeo, sed fac caritatem, eme mihi.
Planeta. Rhabanus lib. de Ordine Antiphonarii cap. 21. et ex eo Ugutio et Joannes de Janua :
Casula, quæ super omnia vestimenta ponitur, etc.Idem Rhabanus :
Hæc supremum omnium indumentorum est, et cætera omnia interius per suum munimen tegit et servat.Rupertus lib. 1. de Sacrament. cap. 50. de casula :
Hæc super dextrum brachium levatur, replicaturque in sinistrum.Stephanus Eduensis lib. de Sacrament. altar. cap. 10 :
Casula undique integra unitatem fidei designat.Similia habent Rupertus lib. 1. de Divin. offic. cap. 22. Honorius Augustod. lib. 1. cap. 207. Hugo a S. Victore in Speculo Eccles. cap. 6. et lib. 1. de Sacrament. cap. 56. Innocentius III. lib. 1. de Myster. Missæ cap. 58. Durandus lib. 3. Ration. cap. 7. etc. Synodus Liptinensis can. 7 :
Presbyteri vel Diaconi non sagis laïcorum more, sed Casulis utantur ritu servorum Dei :
planeta, sed de
Casulaseu
Cucullamonachali, de qua paulo superius.
Casula planeta, in Vita S. Ansegisi, inter Acta SS. Benedict. sæc. 4. part. 1. pag. 633. et 634.
Casulam sericam, cum qua Missa celebratur.Testamentum Riculfi Episc. Helenensis ann. 915 :
Casulas Episcopales optimas tres, unam dioprasiam et aliam de Orodonas.Jacobus Cardinalis de Coronat. Bonifacii VIII. PP. lib. 2. cap. 1 :
Casulæque capax a forfice forma Post longas habitura plicas, contracta ministris,
Casulas etiam optimas illas ipse fieri instituit, unam in qua ascensio Domini auro intexta est, et alteram, quæ diversas figuras desuper, in medio, et in margine simili modo præfert intextas.Vide Notit. Stat. S. Leonardi ann. 1215. ap. Schœpflin. in Alsat. Diplom. num. 401.
Panus sericus pro Casula facienda, in Chart. ann. 1319 ;
pro sericis staminibus.... 150. flor. de quibus pannis Casulæ fieri debeant, in alia Chart. 1367. ap. Guden. in Cod. Diplom. tom. 3. pag. 177. et 482.
Casulam preciosam, in Chart. ann. 1083. ap. Kluit. Histor. Comit. Holland. tom. II. P. 1. num. 19. pag. 119.
Casula coloris ætherii,Ubi observare licet formam veterum casularum, quibus Pallii Archiepiscopalis figura adtexta erat, quomodo etiam complures habentur in majorum Ecclesiarum secretariis, in quibus circa collum limbus alterius coloris, ante et retro pendulus affixus conspicitur, ubi hodie retro tantum in crucis figuram adtexitur : qui tamen mos postremus non omnino nuperus ex iis quæ habet Joannes Gersenius lib. 4. de Imitatione Christi cap. 5. num. 3. ubi de Sacerdote :phrygio palmum habente, superhumeralis et Rationalis effigiem ad modum Pallii Archiepiscopalis honorabiliter prætendebat.
Habet ante se et retro Dominicæ Crucis signum ad memorandam jugiter Christi passionem. Ante se Crucem in Casula portat, ut Christi vestigia diligenter inspiciat, et sequi ferventer studeat. Post se Cruce signatus est, ut adversa quælibet illata ab aliis clementer pro Deo toleret.
Presbyteri vel Diaconi non sagis, Laïcorum more, sed Casulis utantur ritu servorum Dei.De casula Diaconi, vide Honorium Augustodun. lib. 1. cap. 231.
Dominica Septuagesimæ... Ad magnam missam hebdomadarius, diaconus et subdiaconus Casulis nigris induuntur usqueVide supra Brandretum.Isti sunt dies, quia tunc rubicundis induuntur... Ad evangelium exuitur diaconus Casula, et plicat eam ex transverso super scapulas suas, ita quod medium Casulæ ponitur super summitatem sinistræ scapulæ, descendendo ex utraque parte de sub ascella dextra, ubi ligatur honeste, et sic remaneat usque post missam.
Bourgoinglib. de Origine et usu vulgarium vocum pag. 40. qui quasi
Capifibulamdictam putat. Faustus Monachus in Vita S. Severini Abbatis Agaunensis n. 6 :
Exuens Casubulam suam corpori Regis induit eam.Vita S. Popponis Abbatis n. 58 :
In celebratione Missarum Casubulam, qua induebatur, lacrymis humectabat.Num. 61.
Casuculahabetur, ubi forte restituendum
Casubula.
Casuculain chart. ann. 1367. ap. Guden. in Cod. Diplom. tom. 3. pag. 477.
Hæc vero sunt, quæ de S. Ansberti habemus reliquiis, tunicam ejus et partem ipsius Casubulæ.
Casuvula vermicula, pro
Casubula.
Longuespée, Comitis Sarisberiensis ann. 1255. tom. 2. Monastici Anglic. :
Item ego assignavi... magnam capellam... scilicet Cassibulam de rubeo samito, et unam capam chori de rubeo samito, etc.
)Casublas Optimas V, cotidianas II. Una Marcessit.
Casulamdictam a
casascribunt, quod totum hominem ut casa tegat, respexerunt ad veterum Casularum formam, quæ totum revera Sacerdotem a collo ad pedes ambibat, atque adeo brachia ipsa et manus tegebat : ita ut si iis ad sacra facienda, aut ad alios usus vellent uti, necessum haberent casulam ad utrumque latus erigere, aut fibula cohibere, quod observare est ex loco laudato Ruperti.
Modice stringebatur, et usque ad tibias dependebat ad decorem, dum Sacerdos nihil operabatur. Cum autem sacrificabat, ne impediret, pendentes summitates super levum humerum reflectebat ; unde et forte Diaconus quandoque Casulam plicatam eidem humero superponit.
Sicque Casulam induit, quam etiam socius studiose inter brachia plicat, et amictum desuper aptat.Atque inde casularum hodiernarum nata est forma, quod ultro quivis fatebitur, qui S. Gregorii Magni PP. imaginem ex musivo expressam, quæ habetur post ejus vitam a Joanne Diacono exaratam, et Episcopi alterius in Ecclesiæ S. Germani Pratensis porticu, et similes, quæ visuntur Romæ in veteribus Ecclesiis, attentius expenderit et consideraverit.
Et cum fracta esset Casula removendum erat sacrum corpusculum(S. Honorinæ.) Et pag. 136 :
Reposito B. Honorinæ in nova Casula corpusculo.
Canna pulmonis, pulmo, cor, Casula cordis, diaphragma, etc.
Capsula, Germ.
Herzbentel.
casula ae, f dim.
- casa, a cottage, hut, Iu.