castus
castus, morally pure, unpolluted, spotless, guiltless, virtuous
castus2, ceremonial state of abstinence
that woman was considered the most pure of the matrons
he was an upright and incorruptible man
- In gen., morally pure, unpolluted, spotless, guiltless, = purus, integer (gen. in respect to the person himself, while candidus signifies pure, just, in respect to other men; v. Doed. Syn. p. 196 sq.; class. in prose and poetry): castus animus purusque, Cic. Div. 1, 53, 121; cf.: vita purissima et castissima, id. Rosc. Com. 6, 17; and: quis hoc adulescente castior? quis modestior? quis autem illo qui maledicit impurior? id. Phil. 3, 6, 15: perjurum castus (fraudasse dicatur), id. Rosc. Com. 7, 21: castissimum quoque hominem ad peccandum potuisse impellere, id. Inv. 2, 11, 36: nulli fas casto sceleratum insistere limen, Verg. A. 6, 563: populus Et frugi castusque verecundusque, Hor. A. P. 207: qui (animi) se integros castosque servavissent, Cic. Tusc. 1, 30, 72; cf. id. Font. 10, 22; id. Cael. 18, 42: M. Crassi castissima domus, id. ib. 4, 9: signa, signs, indications of innocence, Ov. M. 7, 725: fides, inviolable, Sil. 13, 285: Saguntum, id. 3, 1.—With ab: decet nos esse a culpā castos, Plaut. Poen. 5, 4, 23 (1196); so, res familiaris casta a cruore civili, Cic. Phil. 13, 4, 8.—
- II In respect to particular virtues.
- A Most freq., esp. in poetry, in regard to sexual morality, pure, chaste, unpolluted, virtuous, continent: Latona, Enn. Trag. 424 Vahl.; cf. Minerva, Hor. C. 3, 3, 23; Cat. 16, 5; 62, 23; Tib. 1, 3, 83; Ov. M. 2, 544; 2, 711: hostia = Iphigenia, Lucr. 1, 98: Bellerophon, Hor. C. 3, 7, 15: matres, Verg. A. 8, 665: maritae, Ov. F. 2, 139.— With ab: castus ab rebus venereis, Col. 9, 14, 3.—Of inanimate things: lectulus, Cat. 64, 87: cubile, id. 66, 83: flos virginis, id. 62, 46: gremium, id. 65, 20: vultus, Ov. M. 4, 799: domus, Cat. 64, 385; Hor. C. 4, 5, 21 al.—
- b Trop., of style, free from barbarisms, pure: Caius Caesar sermonis praeter alios suae aetatis castissimi, Gell. 19, 8, 3.—
- B In a religious respect, pious, religious, holy, sacred, = pius: hac casti maneant in religione nepotes, Verg. A. 3, 409 Wagn.— So, Aeneas (for which elsewhere pius in Verg.), Hor. C. S. 42: sacerdotes, Verg. A. 6, 661: et sanctus princeps, Plin. Pan. 1, 3: ego qui castam contionem, sanctum campum defendo (in respect to the preceding: in Campo Martio, comitiis centuriatis auspicato in loco), Cic. Rab. Perd. 4, 11.—Of things: sacrae, religiosae castaeque res, Varr. ap. Non. p. 267, 8: haud satis castum donum deo, Cic. Leg. 2, 18, 45; cf. festa, Ov. Am. 3, 13, 3: taedae, Verg. A. 7, 71 Serv.: ara castis Vincta verbenis, Hor. C. 4, 11, 6: crines, Ov. M. 15, 675: laurus, Tib. 3, 4, 23: castior amnis (sc. Musarum), Stat. S. 4, 7, 12; cf.: castum flumen (on account of the nymphs), Claud. III. Cons. Stil. 260: luci, Hor. C. 1, 12, 59: nemus, Tac. G. 40: pura castaque mens, Plin. Pan. 3 fin.: casta mola genus sacrificii, quod Vestales virgines faciebant, Paul. ex Fest. p. 65 Müll.—As epith. ornans of poetry, since it is used in defence of the Deity: casta poesis, Varr. ap. Non. p. 267, 14 (it is erroneously explained by Non. by suavis, jucundus).—
- 2 Hence, subst.: castum, i, n., a festival, or period of time consecrated to a god, during which strict continence was enjoined, Fest. p. 124, 25 Müll.: Isidis et Cybeles, Tert. Jejun. 16.—
- C In respect to the property and rights of others, free from, abstinent, disinterested: manus, Varr. ap. Non. p. 267, 12: homo castus ac non cupidus, Cic. Sest. 43, 93: castissimus homo atque integerrimus, id. Fl. 28, 68.—Adv.: castē.
- A (Acc. to I.) Purely, spotlessly, without stain, uprightly: agere aetatem suam, Plaut. Trin. 2, 4, 149 (550): et integre vivere, Cic. Fin. 4, 23, 63; id. Imp. Pomp. 1, 2.—
- B (Acc. to II. A.) Chastely, virtuously: caste se habere a servis, C.Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3: tueri eloquentiam ut adultam virginem, Cic. Brut. 95, 330.—Of language, properly, correctly, classically: caste pureque linguā Latinā uti, Gell. 17, 2, 7.—
- 2 (Acc. to II. B.) Piously, religiously: placare deos, Ov. P. 2, 1, 33; cf. Cic. N. D. 1, 2, 3; Suet. Aug. 6.—Comp., Liv. 10, 7, 5.—Sup., Cic. Fam. 14, 4, 1.
- an abstinence from sensual enjoyments on religious grounds, Naev. ap. Non. p. 197, 16; Varr. ib.; Gell. 10, 15, 1; Arn. 5, p. 167.
virginitas summo virtutum vertice paret, / dum soror angelicae constet castissima vitae, / in qua non regnat fallax petulantia saecli
juste vivunt castorum jure tororum
virginitas scortorum casta lupanar / conculcat
luxus erit lubricis, carmina casta mihi(
~us,clæne , incestus,unclæne
ut jam ~iori aevo sponsam Christi generarent
quarum sola ~a est quam nemo rogavit
~us agnus herba est que castitatis habet effectum
volens ‥ in Brittania qualis esset status ecclesiae, quam ab haereticorum contagiis ~us, ediscere
cotidie Christus in utero fidei veluti ~issimae matris visceribus et concipitur ‥ et nutritur
hanc herĕmum vastam petit omni gramine castam
- 1. rein (in zedelijk opzicht), fatsoenlijk, gewetensvol, onschuldig [homo; vita; -e vivere];
- 2. sober, onbaatzuchtig; ➤ homo ~ ac non cupidus;
- 3. kuis, zedig;
- 4. vroom, religieus; ➤ sacerdotes -i; ~ Aeneas; deos castissime colere; — (v. zaken) heilig, (aan een god) gewijd [nemus];
- 5. (v. stijl) zuiver, vrij van barbarismen.
Si provincias Casti, et integritatis cupidi moderentur.Ita in leg. un. Cod. Just. Ne quid publ. lætit. etc. et leg. 4. Cod. Theod. (8, 11.) Apud Vitruvium
Castitas, sordibus et avaritiæ opponitur.
Sagunti mœnia Casta; Auctor Ecbas. vers. 1140 :
Galli simili metaphora oppidum nunquam ab hoste expugnatumCurritur ad castra, sola latrante licisca, Invadunt Castrum, franco de milite Castum.
une forteresse viergeappellant.
Castrus, Vervex. Vide supra in hac voce. Libert. Briancz. ann. 1343. tom. 7. Ordinat. reg. Franc. pag. 726. art. 8 :
Agnis et Castis pascalibus, sequelisque eorum, etc.
- 2 CAD-, morally pure, unpolluted, spotless, guiltless, virtuous: mentes: vita castissima: quis hoc adulescente castior?V.: populus frugi castusque, H.: se castos servare: castissima domus: signa, proofs of innocence, O.: res familiaris casta a cruore civili. — Plurm. as subst: probrum castis inferre. — Chaste, unpolluted, virtuous, continent: (mulieres) castiores: Minerva, H.: matres, V.: poeta, Ct.: ius matrimonii: voltus, O.—Pious, religious, holy, sacred: Aeneas, H.: sacerdotes, V.: qui castam contionem defendo, i. e. auspicato in loco: verbenae, H.: crines, O.: laurus, Tb.: nemus, Ta.— Free from avarice, disinterested: homo: castissimus homo.
-
…causa fuit. tu modo quam primum corruptas desere Baias multis ista dabunt litora discidium, litora quae fuerant castis inimica puellis a pereant Baiae, crimen amoris, aquae Quid mihi desidiae non cessas fingere crimen, quod facias…
Propertius, Elegies
-
…sublata virum manibus tremibundaque ad aras deductast, non ut sollemni more sacrorum perfecto posset claro comitari Hymenaeo, sed casta inceste nubendi tempore in ipso hostia concideret mactatu maesta parentis, exitus ut classi felix faustusque daretur. tantum religio…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…nullis ante cupidinibus. tum mihi constantis deiecit lumina fastus et caput impositis pressit Amor pedibus, donec me docuit castas odisse puellas improbus, et nullo vivere consilio. et mihi iam toto furor hic non deficit anno, cum…
Propertius, Elegies
-
…alienam, ne effundat patrimonium, ne faenore trucidetur, ne incurrat in alterius domum atque familiam, ne probrum castis, labem integris, infamiam bonis inferat, ne quem vi terreat, ne intersit insidiis, scelere careat .…
Cicero, pro Caelio
-
…violanda fraudes inexpiabiles concepissent, is devium quoddam iter esse, seclusum a concilio deorum ; qui autem se integros castosque servavissent, quibusque fuisset minima cum corporibus contagio seseque ab is semper sevocavissent essentque in corporibus humanis vitam imitati deorum…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…est haec tota religio constituta, neque curulis aedilitas, quae maxime hanc tueri religionem solet, permovit quo minus castissimos ludos omni flagitio pollueres, dedecore maculares, scelere obligares sed quid ego id admiror qui accepta pecunia Pessinuntem ipsum…
Cicero, de Haruspicum Responso
-
…quam primum, mea vita, cupio videre et in tuo complexu emori, quoniam neque dii, quos tu castissime coluisti, neque homines, quibus ego semper servivi, nobis gratiam rettulerunt. nos Brundisi apud M. Laenium…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…ut mihi deus aliquis medicinam fecisse videatur ; cui quidem tu deo, quem ad modum soles, pie et caste satis facies id est Apollini et Aesculapio. navem spero nos valde bonam habere. in eam simul atque conscendi…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…matris caerimoniis, de illo ipso sacrificio quod fit pro salute populi Romani, quod post Romam conditam huius unius casti tutoris religionum scelere violatum est, quod tres pontifices statuissent, id semper populo Romano, semper senatui, semper…
Cicero, de Haruspicum Responso
-
…nomenque praeberet, aut, si dixit aliquid verbis haesitantibus postemque tremebunda manu tetigit, certe nihil rite, nihil caste, nihil more institutoque perfecit. viderat ille Murenam, vitricum suum, consulem designatum, ad me consulem cum…
Cicero, de Domo sua